Κρεσέντζιο Σαντζίλιο
ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΜΟΝΤΑΛΕ*
1.Δε χωρά καμιά αμφιβολία πως στην ιταλική ποιητική σκηνή του εικοστού αιώνα το έργο του Εουτζένιο Μοντάλε καταλαμβάνει προεξάρχουσα θέση. Κατά συνέπεια, δε θα μπορούσαμε με κανέναν τρόπο να το αγνοήσουμε, εφόσον από πολλές απόψεις εκπροσωπεί την επιτομή ενός φιλοσοφικού-λογοτεχνικού μωσαϊκού σχεδόν μισού αιώνα.
Η πνευματική διαμόρφωση του Μοντάλε σφραγίζεται από την αποδοχή εκ μέρους του ιδεαλισμού αρχικά του Τζοβάνι Τζεντίλε, τον οποίο εντούτοις δεν αφομοίωσε πλήρως, και κατόπιν του Μπενεντέτο Κρότσε, τα κύρια γνωρίσματα του οποίου ο ποιητής φιλοδοξούσε να υιοθετήσει, αν και με τρόπο αποσπασματικό και τελικά ελάχιστα αποτελεσματικό, καθότι ταλανιζόταν από άλλες παρορμήσεις, πιο επιτακτικές και απτές. Σε κάθε περίπτωση, μεγαλύτερη επιρροή φαίνεται να έχει δεχτεί από τη θεωρία της ενόρασης του Ανρί Μπερξόν, και ιδίως από την ενδεχομενικότητα του Εμίλ Μπουτρού, τα συμπεράσματα του οποίου στα χρόνια που προηγήθηκαν του Πρώτου Παγκόσμιου πολέμου συζητήθηκαν και διαδόθηκαν ευρέως.
Ο Μοντάλε μολονότι δε συγκαταλέγεται στους πολυγραφότερους ποιητές, αντιπροσωπεύει μια από τις σπουδαιότερες στιγμές στην παγκόσμια ποίηση του εικοστού αιώνα.
Μπόρεσε εξαρχής να ανακαλύψει και να επεξεργαστεί τη βασική του θεματολογία, στην οποία επρόκειτο να παραμείνει πιστός και τα επόμενα χρόνια. Υπό αυτή την έννοια, η ποίησή του δομείται και εξελίσσεται με ιδιαίτερα ενιαίο τρόπο, χάρη στη συνέπεια μιας συγκεκριμένης διαδρομής ιδεών.
Από το σύνολο του ποιητικού του έργου ουσιαστικά ξεχωρίζουν τρεις συλλογές, οι οποίες παρουσιάζουν και τη μεγαλύτερη αξία και ενδιαφέρον: Κόκαλα Σουπιάς (1925), Ευκαιρίες (1939), Η Μπόρα και Άλλα Ποιήματα (1956). Η διαδρομή τους απηχεί την πορεία του ανθρώπου στη διάρκεια μιας ταραχώδους ιστορικής περιόδου, που εκτείνεται από την εγκαθίδρυση του φασιστικού καθεστώτος (1922) μέχρι το λεγόμενο ιταλικό οικονομικό θαύμα (1955-1960).
Στα Κόκαλα Σουπιάς κυριαρχεί η ιδέα ενός κόσμου βυθισμένου σε μια αίσθηση αναπόφευκτης και αβάσταχτης ήττας, από την οποία πηγάζει η οδύνη ως πρωταρχικό θέμα στοχασμού και ως εσώτερος δεσμός με την ύπαρξη. Έπειτα, σε υπαρξιακό επίπεδο, ολοκληρώνεται αμετάκλητα η τραγωδία, αφήνοντας σημάδια που δε θα φύγουν ποτέ.
Ακολούθως, και ως λογική συνεπαγωγή, παγιώνεται η σκέψη και το μοτίβο της «κοσμικής ήττας», η οποία συνδέεται με εμβληματικό τρόπο με την τελική μορφή των «απορριγμάτων» και της «σκωρίας», και το ανάλογο συναίσθημα της «απόρριψης» σε ένα ανθρώπινο περιβάλλον τόσο ολοκληρωτικά φθαρμένο και με τη σειρά του φθοροποιό, αφού σε κάθε δυνατό και ενδεχόμενο όφελος αντιστοιχεί πάντα μια απώλεια προς άλλες κατευθύνσεις (βλ. Ιl mestiere del poeta, σε επιμέλεια του Φ. Καμόν, Lerici, Μιλάνο 1965), με αποτέλεσμα τίποτα να μην είναι ούτε να μπορεί να είναι ποτέ αποδοτικό από μόνο του χωρίς να ενέχει και κάποια απώλεια.
Υπό αυτό το πρίσμα διαπιστώνει κανείς τον «ορθολογικό πεσιμισμό των πρώτων έργων του Μοντάλε» (Λουνιάνι), στα οποία ο ποιητής δεν καταφέρνει να αντέξει την επέμβαση ή μάλλον την εισβολή της πραγματικότητας και της δραματικής της συνείδησης.
Έτσι οι Ευκαιρίες δεν είναι τίποτε άλλο παρά θαυμαστά γεγονότα, χάρη στα οποία ο άνθρωπος μπορεί να μετέχει της «χάριτος» και να οδηγηθεί στη «λύτρωση» σε έναν κόσμο φανταστικό και, ως εκ τούτου, κατά κάποιο τρόπο ιδανικό και εξιδανικευμένο, πολύ μακρινό από το σαθρό και ατελές παρόν.
Μέσα από μια ανάλογη διαδρομή πράγματι η μορφή της γυναίκας που μεσιτεύει προβάλλει καταλυτική.
Σε αυτή την ποίηση, και κατʼ επέκταση μέσω της ποίησης, αναδύονται παρουσίες οι οποίες φέρνουν στο φως κόσμους κρυμμένους, που ξεδιπλώνονται απρόσκοπτα: είναι τα «φυλακτά», τα φαντάσματα όσων υποψιαζόμαστε και βιώνουμε ως ενδείξεις μιας ζωής και ενός θανάτου που ανιχνεύονται στον καθρέφτη ενός μεταφυσικού τόπου δεισιδαιμονικά γεμάτου από μυστηριώδη είδωλα, με σκοπό τη συμβολική αποκάλυψη της ιστορίας του ατομικού πεπρωμένου.
Η Μπόρα είναι αναντίρρητα η ποιητική σύνθεση του Μοντάλε που πραγματεύεται με τον πλέον υποδειγματικό τρόπο τις μνήμες της αντίστασης ενάντια στο φασιστικό καθεστώς της Ιταλίας, τις μνήμες εκείνων των σκοτεινών, εχθρικών χρόνων που, ιδιαίτερα στο τμήμα του έργου με τίτλο Φινιστέρε, μαρτυρούν το αληθινό μέγεθος της συμμετοχής του ποιητή στο ιστορικό γίγνεσθαι μέσω της πιο αυθεντικής ερμηνείας των γεγονότων της εποχής του.
Διαβάστε περισσότερα
