Ο Γραφιάς

Χρεωμένος σαν τις χώρες του νότου
και δακτυλοδεικτούμενος
συλλαβίζω απ την αρχή την αλφαβήτα.
Σκοντάφτω διαρκώς πάνω στο Κάπα
κι απʼ τη συνίζηση μέχρι την έκθλιψη
περιγράφεται ολόκληρη η περιπέτεια του βίου μου.

Απʼ το δικό μου χέρι τίποτε δεν καρπίζει,
τίποτε δεν μεταμορφώνεται.
Το στάρι μένει στάρι, το ξύλο μένει ξύλο, η πέτρα μένει πέτρα.
Κι εγώ γεμίζω την κοιλιά μου,
τυλίγω το κορμί μου,
λάθρα βιώσας,
στα γεννήματα των άλλων.

Την τέλεια πενία μου συμπληρώνει
η αχανής, η αγέραστη ήπειρος των λέξεων,
με αρχέγονες ρίζες και διακλαδώσεις,
με εκλεκτικές συγγένειες και υποσημειώσεις,
αφʼ εαυτές,
με τη δική τους, εσωτερική, εικονοποιία
ή ρέουσες,
μες στα ποτάμια του Ομήρου και στα ρυάκια των Λυρικών.
Γιατί, ακόμη και οι λέξεις μου, δικές μου δεν είναι.

Κι ο χρόνος είναι δανεικός ή εξαγορασμένος
Για να μπορώ εγώ σήμερα να γράφω,
μετʼ ευτελείας,
στα ματωμένα μου τεφτέρια,
κάποιοι καταδικάστηκαν σε πλήρη αφωνία,
στην επαρχία, στο υπόλοιπο Αττικής,
στην Αφρική και στη Λατινική Αμερική ή στην Ασία.
Κι έτσι, ως το λαιμό, είμαι χρεωμένος.

Κι όμως, εν τέλει, τι μπορώ;
Μόνο να γράφω.
Να σβήνω.
Και να γράφω.

`

-Δάσκαλε τι να διαβάσουμε για να γίνουμε σοφοί, όπως εσύ;
– Τους Έλληνες κλασικούς.
– Και όταν τελειώσουμε τους Έλληνες κλασικούς, τι να διαβάσουμε;
– Πάλι τους Έλληνες κλασικούς.

Διάλογος του Γκαίτε με τους μαθητές του

`

Το να έχεις, εφεύρει την τραγωδία αποτελεί σπουδαίο τίτλο τιμής, σύμφωνα με την J. de Romilly και αυτός ο τίτλος τιμής ανήκει στους Έλληνες. Γιατί; Γιατί όπως χαρακτηριστικά αναφέρει «κατά βάθος, υπάρχει κάτι γοητευτικό στην επιτυχία που γνώρισε αυτό το είδος. Διότι ακόμα και σήμερα γράφονται τραγωδίες, είκοσι πέντε αιώνες μετά, και γράφονται σχεδόν σε όλο τον κόσμο, που επιπλέον, συνεχίζει κατά διαστήματα να δανείζεται από τους Έλληνες τα θέματα και τους ήρωές τους: γράφονται Ηλέκτρες και Αντιγόνες. Δεν πρόκειται κατ΄ ουδένα τρόπο σε προσήλωση σε περασμένα μεγαλεία. Είναι, πράγματι, φανερό ότι η ακτινοβολία της ελληνικής τραγωδίας στηρίζεται στην ευρύτητα της σημαντικής της, στον πλούτο της σκέψης που οι συγγραφείς μπόρεσαν να συνδέσουν με αυτήν: η ελληνική τραγωδία, με τη γλώσσα των συγκινήσεων που είναι άμεσα προσιτή, παρουσιάζει το στοχασμό για τον άνθρωπο. Αυτός είναι, χωρίς αμφιβολία, ο λόγος που, σε εποχές κρίσης και ανανέωσης, όπως η δική μας, παρουσιάζεται η ανάγκη να επιστρέψουμε σ΄ αυτή την πρωταρχική μορφή του είδους. Ακούγονται τοποθετήσεις εναντίον της διδασκαλίας των αρχαίων ελληνικών, όμως σε ολόκληρο σχεδόν τον κόσμο παίζουν τις τραγωδίες του Αισχύλου, του Σοφοκλή και του Ευριπίδη, γιατί σ΄ αυτές λάμπει με την πρώτη του δύναμη ο στοχασμός για τον άνθρωπο». Η τελευταία αυτή τοποθέτησή της ανοίγει το δρόμο για προβληματισμούς που αφορούν στον τομέα των Κλασσικών σπουδών και συγκεκριμένα σε δύο άξονες: σε ένα πρώτο επίπεδο, προς τι η διδασκαλία της Δραματικής ποίησης στη σύγχρονη εποχή και σε ένα δεύτερο επίπεδο, πώς αυτή η διδασκαλία στη σύγχρονη εκπαίδευση.
Σχετικά με το πρώτο ζητούμενο μια βασική παραδοχή αυτού του βιβλίου βρίσκεται στην υιοθέτηση της άποψης ότι η διδασκαλία της δραματικής ποίησης καθίσταται εξαιρετικά αναγκαία, ιδιαίτερα στη σημερινή εποχή της παγκοσμιοποίησης και του τεχνοκρατισμού. Άλλωστε, τα αρχαιοελληνικά κείμενα, ως γλώσσα και περιεχόμενο, έπαιξαν έναν παραδειγματικό ρόλο- διαφορετικό ανάλογα με την ιστορική περίοδο και όχι πάντοτε με ταυτόσημο τρόπο- στα κρίσιμα ζητήματα του νεότερου νεοελληνικού και ευρωπαϊκού πολιτισμού, χωρίς αυτό να αγγίζει τα όρια της μυθοποίησης ή της μιας και μοναδικής εναλλακτικής λύσης- πανάκειας στα ευρύτερης σημασίας και πάσης φύσεως προβλήματά μας. Η Αρχαία Ελληνική Λογοτεχνία, λοιπόν, θεωρείται η κορυφαία στιγμή της παγκόσμιας λογοτεχνίας, γιατί: αφομοιώνει την τελετουργία των διονυσιακών εορτών και τα λαϊκά δρώμενα, την ιδιαίτερη πλοκή του έπους, τη μελωδία και την προβολή της ατομικότητας της λυρικής ποίησης, το στοχασμό της φιλοσοφίας, τα τεχνάσματα του ρητορικού λόγου, τις όψεις της καθολικότητας και της συλλογικής μοίρας και το διάλογο με την Ιστορία. Η αρχαία τραγωδία με σημείο αναφοράς τον αριστοτελικό ορισμό της εμπεριέχει τον μύθο, τα δρώντα πρόσωπα, τη σκηνική διάταξη, το ήθος των τραγικών ηρώων, τις συγκρούσεις και τα αδιέξοδα, τα αιώνια υπαρξιακά ανθρώπινα προβλήματα και ως μίμησις πράξεως μας προκαλεί και μας προσκαλεί να εισέλθουμε στον κόσμο της και να τον βιώσουμε ως δικό μας κόσμο, ανιχνεύοντας τον ίδιο μας τον εαυτό. Είναι λογοτεχνικό έργο που περνά μηνύματα και προβληματισμούς και ταυτόχρονα θεατρικό κείμενο που έρχεται σε επικοινωνία και διάλογο με τον αναγνώστη- θεατή μέσα από το λόγο των ηθοποιών, τα τραγούδια του χορού, την ενδυμασία, την κίνηση, τις εικόνες με στόχο τη συμμετοχή του κοινού, τη δράση και την καθαρτήρια λειτουργία της μέθεξης. Παράλληλα, θα μπορούσαμε να προσθέσουμε και τη σύνδεση της δραματικής ποίησης με την επικαιρότητα μέσα από τις σύγχρονες θεατρικές παραστάσεις. Πέρα, όμως, από το περιεχόμενο η αξία της διδασκαλίας των δραματικών κειμένων έγκειται και στην προσπέλαση της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσας, όπου μέσα από τις λεπτές νοηματικές αποχρώσεις και διαφοροποιήσεις που προκύπτουν από την ποικιλία των συντάξεων και τον πλούτο των λέξεων η απόδοση των υψηλών ιδεών των δραματικών κειμένων αναδεικνύεται με τον πλέον ευδιάκριτο τρόπο.

`

ΠΛΗΝ ΑΠΕΙΡΟ (-∞)

Έχοντας άλλοθι το φως και μοίρα την Εκάτη
περπάτησε ο θίασος στον ρου της Ιστορίας
ξοδεύτηκε σαν όνειρο σε λάθος αυταπάτη
πίνοντας αίμα απʼ την πηγή της πρώτης ασωτίας∙
στεγνό κορμί τού δόθηκε κανόνας μιας νηστείας
σαν ελεγεία στην πληγή να γλείφει το αλάτι.

`

VII

Οι μνήμες μάγισσες τρελές
σʼ έναν ατέλειωτο διάδρομο οργιάζουν διψασμένες
και μας χλευάζουν προσποιούμενες το χρόνο.

Μετρώ τις λέξεις απʼ τα δόντια
και συννεφιάζω από την πίκρα των καιρών
ένας βαρύτονος χειμώνας ετούτοι οι τοίχοι
στεγνοί μακρόστενοι
μπογιατισμένοι απʼ το ασπράδι των ματιών μας
και τα μαλλιά της μάνας μας μπλεγμένα στο κοντάρι.
Μοιάζει το δίκαιο με σπαθί
ρομφαία ξέστηθη απʼ τα λόγια σκεβρωμένη
και η πληγή παντοτινή
και η πηγή μου απʼ τα χρόνια μολυσμένη.

Σαν τους αθάνατους
οι μνήμες προχωρούν αυτοκτονώντας και χλευάζουν.

Τα μάτια στάζουν προσευχές της αμαρτίας
κι εγώ διαβάτης μακρινός ζυγώνω
να με φιλέψεις γελαστά
μέλι απʼ τα χείλη σου κι από τις χίλιες λέξεις
κι ό,τι δεν άφησε στυφό εκείνο το ταξίδι.
Σου ʼφερα απʼ τους Δελφούς γλυκό νερό
και απαλό σφουγγάρι
για να μπορέσεις όπως πρώτα να λυθείς
και να ξεπλύνεις την αρμύρα απʼ τη ζωή σου.

Εισαγωγή στην Κορεατική Ποίηση

Η Κορεατική ποίηση έχει μια μακρά ιστορία, η οποία εκτείνεται σε πολλούς αιώνες στο παρελθόν και έχει αναπτύξει ποικίλλες στιχουργικές φόρμες κατά τη διαδρομή των διαφόρων χρονικών περιόδων της ιστορίας της.
Στα παλαιά χρόνια στην Κορέα, η ικανότητα στην ποιητική σύνθεση, ήταν μία ασχολία με πρακτική αξία.
Ήταν ένας από τους κύριους δείκτες της ικανότητας ενός ανθρώπου να υπηρετήσει την πατρίδα του σωστά ως δημόσιος λειτουργός και την ίδια στιγμή ήταν το κριτήριο της προσωπικής καλλιέργειάς του.Η εν λόγω προσέγγιση στην ποίηση, είχε ορισμένες ενδιαφέρουσες συνέπειες, όπως:
Πρώτον, η ποίηση έτεινε να είναι εγω-κεντρική, εξομολογητική.Στα χέρια ενός μή ολοκληρωμένου καλλιτέχνη, το είδος αυτό της υποκειμενικής παράδοσης μοχθεί μέσα σε αυστηρούς περιορισμούς, αλλά στα χέρια μεγάλων δημιουργών, ο αναγνώστης ανακαλύπτει – μέσα από την εμπειρία του ποιητή – τη δική του προσωπική εμπειρία και κατά συνέπειαν, όλων των ανθρώπων καθώς ο ποιητής κινείται εξελικτικά από το προσωπικό στοιχείο προς το οικουμενικό. Αυτό, άλλωστε, πιστεύουμε αποτελεί το χαρακτηριστικό γνώρισμα της καλής ποίησης.
Δεύτερον, η ποίηση χαρακτηριζόταν από μια διεισδυτική κίνηση προς την υπέρβαση, αντανακλώντας όχι μόνο τη Βουδιστική, παράδοση της ελευθερίας και απελευθέρωσης του ατόμου, αλλά, επίσης και την Κομφουκιανική παράδοση η οποία αποβλέπει στην τάξη και τον έλεγχο αναζητώντας, παράλληλα, το ουσιώδες στη σοφία.
Τόσο ο Βουδισμός όσο και ο Κομφουκιανισμός είχαν μια τεράστια επίδραση επί όλων των πλευρών της Κορεατικής λογοτεχνίας.
Ο Βουδισμός κυριάρχησε κατά τη διάρκεια της Δυναστείας Κόρυο (Koryo) (918–1392) όπου τα ποιήματα Χάνσι (Hansi) (ποιήματα γραμμένα στην Κινεζική γραφή) έφτασαν στην ωριμότητα τους.
Ο Κομφουκιανισμός κυριάρχησε από την αρχή έως το τέλος της Δυναστείας Τσοσόν (Choson) (1392-1910) όπου τα Σίζο (Sijo) και τα Κάζα (Kasa) – τα δύο λογοτεχνικά είδη, θεωρούμενα ως τα καλύτερα του είδους για να εκφράσουν την Κορεατική αισθαντικότητα – έφτασαν στη μεγαλύτερη τους εξέλιξη.
`

Η προσωπική καλλιέργεια είναι αναπόσπαστο στοιχείο και στα δύο συστήματα, τόσο του Βουδισμού όσο και του Κομφουκιανισμού.O πέραν του επιστητού άνθρωπος στον οποίον αποβλέπει ο Βουδισμός και ο σοφός άνθρωπος προς τον οποίον αποβλέπει ο Κομφουκιανισμός, μοιράζονται κοινό έδαφος.
Η σύνθεση είχε την τάση να είναι αυθόρμητη: μία επίσκεψη σʼ ένα ναό, η συνάντηση μʼ έναν φίλο, γιορτάζοντας την άφιξη της Άνοιξης, ένα κρασί – δώρο, κ.τ.λ. Ένα συγκεκριμένο δηλ. συναίσθημα,υπαγόρευε το γράψιμο ενός ποιήματος.
Η Κορεατική ποίηση, στο σύνολο της, σημαδεύεται από την αγάπη και την οικειότητα προς τη φύση.
Μια γρήγορη ματιά στη Κορεατική ποίηση, παλιά και σύγχρονη, αρκεί για να καταδείξει ότι η πλειονότητα των ποιημάτων σχετίζονται με θέματα που αφορούν στη φύση.
Μια νοσταλγική και τρυφερή στάση απέναντι στη Φύση είναι καταφανής μεταξύ ενός μεγάλου αριθμού Κορεατικών ποιημάτων.Αυτή η στάση προς τη Φύση ίσως να ανατρέχει πίσω, στις απόψεις περί του κόσμου του Βουδισμού και του Κομφουκιανισμού αλλά και του Ταοϊσμού, οι οποίοι όπως προαναφέραμε, έχουν βαθειά επηρεάσει τον Κορεατικό τρόπο ζωής και σκέψης.
Η Κορέα έχει επίσης παραδόσεις “ερημίτη” κατά τις οποίες ο ποιητής αποσύρεται στην εξοχή, ως μια απόδραση από τα εγκόσμια του κόσμου τούτου, πορευόμενος στην αναζήτηση της «Ακολουθητέας Οδού».(4)
Κατά κάποιον τρόπο, η φύση εκπροσωπούσε ενσαρκώσεις της «Ακολουθητέας Οδού», του «Ουρανού» και της «Αιώνιας Ζωής».
Ο Κορεάτης ποιητής αντιδρά αισθαντικά στις διακριτικές αλλαγές της φύσεως, τις διαφορετικές εποχές και τα χρονικά μέρη που αποτελούν το σύνολο μιας ημέρας (πρωί, μεσημέρι, απόγευμα, δειλινό, νύχτα).
Δείχνει επίσης να τον ενδιαφέρει έντονα το εφήμερο της ανθρώπινης ζωής.
Σύμφωνα με τα παραπάνω, οι ποιητές έτειναν να παίρνουν μια ιδιαίτερη στάση απέναντι στη φύση.
Η φύση εθεάτο εννοιολογικά.Η κατανόηση της φύσεως οδηγούσε στον στοχασμό, ο οποίος – με τη σειρά του – οδηγούσε στην έκσταση όχι υπεράνω του φυσικά ωραίου, αλλά υπεράνω του ηθικά ωραίου.
Ο ποιητής δεν έβλεπε εκείνο το βουνό• δεν έβλεπε εκείνο το λουλούδι ή εκείνο το ιδιαίτερο πέταλο του λουλουδιού.
Έβλεπε την οικουμενική ουσία ενός βουνού, την οικουμενική ουσία ενός λουλουδιού.
Πρόκειται για μια προσέγγιση, πρωταρχικά, συμβολική, με έμφαση πάντοτε στο εσωτερικό τοπίο της καρδιάς.
Αυτό παραμένει ως σήμερα ο πυρήνας της Κορεατικής ποίησης.

`

Φοβόσουν τη θνητή μου σάρκα

Φοβόσουν τη θνητή μου σάρκα και μέσα της έψαχνες
την αθάνατη ψυχή. Για να τη βρεις, μου άνοιγες
πληγές μεγάλες με λέξεις σκληρές.
Τότε έγερνες πάνω τους εισπνέοντας,
φριχτέ, την οσμή του αίματος μου.

`

*

Η ικεσία

Κύριε, Κύριε, πάει καιρός, μια μέρα
ονειρεύτηκαν μιαν αγάπη όπως ποτέ
δεν θα μπορούσα να ονειρευτώ κανέναν,
κάποια αγάπη που θα ήταν όλη η ζωή, η ποίηση.

Και περνούσε ο χειμώνας και δεν ερχόταν,
και η Άνοιξη περνούσε επίσης,
και το καλοκαίρι πάλι ακολουθούσε
και το φθινόπωρο με έβρισκε περιμένοντας

Κύριε, κύριε: γυμνή η πλάτη μου είναι
Κάνε να ξεσπάσει εκεί, με βίαιο χέρι
το μαστίγιο που ματώνει τους διεφθαρμένους !

Γιατί ήρθε το σούρουπο , επάνω στη ζωή μου
κι αυτό το δίχως μέτρο, φλεγόμενο πάθος
το έχω χάσει Κύριε, κάνοντας στίχους!