Η κατασκευή της εξουσίας

Η εξουσία δεν είναι μόνο δύναμη επιβολής, είναι αφήγηση. Όποιος ελέγχει την ιστορία που λέγεται, ελέγχει και την πραγματικότητα που οι άνθρωποι πιστεύουν.

Η ταινία «Ο Μάγος του Κρεμλίνου» του Ολιβιέ Ασαγιάς επιχειρεί να αφηγηθεί μια ιστορία που κινείται στο μεταίχμιο πολιτικής μυθοπλασίας και ιστορικής πραγματικότητας. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Βαντίμ Μπαράνοφ (Πολ Ντέινο), ένας φανταστικός αλλά απολύτως πειστικός χαρακτήρας που λειτουργεί ως παρατηρητής και ταυτόχρονα αρχιτέκτονας , της σύγχρονης ρωσικής εξουσίας. Η ταινία στηρίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Τζουλιάνο ντα Έμπολι και στον Βλάντισλαβ Σουρκόφ, τον πραγματικό «γκρίζο καρδινάλιο» του Κρεμλίνου. Μέσα από τη δική του διαδρομή, η ταινία χαρτογραφεί τη μετάβαση της Ρωσίας από το χαοτικό τοπίο της δεκαετίας του ’90 στην αυστηρά ελεγχόμενη πολιτική σκηνή της εποχής του Βλαντιμίρ Πούτιν.

Η αφήγηση ξεκινά στα πρώτα χρόνια μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, όταν η χώρα βρίσκεται σε μια κατάσταση σχεδόν υπαρξιακής σύγχυσης. Ο νεαρός Βαντίμ Μπαράνοφ, τον οποίο ενσαρκώνει ο Πολ Ντέινο, παρουσιάζεται ως ένας ευφυής αλλά ανήσυχος άνθρωπος που προσπαθεί να βρει τον ρόλο του μέσα σε μια κοινωνία όπου οι παλιοί κανόνες έχουν καταρρεύσει και οι νέοι δεν έχουν ακόμη διαμορφωθεί. Αρχικά στρέφεται προς τον κόσμο της τέχνης, αναζητώντας έναν τρόπο να εκφράσει την εποχή του. Όμως γρήγορα αντιλαμβάνεται ότι στην αναδυόμενη ρωσική πραγματικότητα η επιρροή δεν ασκείται μόνο μέσα από την τέχνη, αλλά κυρίως μέσα από την εικόνα και τα μέσα ενημέρωσης.

Έτσι, ο Μπαράνοφ μετακινείται στον χώρο της τηλεόρασης και γίνεται παραγωγός ριάλιτι προγραμμάτων. Εκεί ανακαλύπτει κάτι που θα αποδειχθεί καθοριστικό, τη δύναμη της αφήγησης. Η τηλεόραση δεν καταγράφει απλώς την πραγματικότητα, τη διαμορφώνει. Το κοινό πιστεύει αυτό που βλέπει, ακόμη κι αν πρόκειται για μια σκηνοθετημένη εκδοχή της αλήθειας. Αυτή η συνειδητοποίηση μετατρέπεται σταδιακά σε εργαλείο.

Γοτθική ερωτική επανάσταση στο Σικάγο του ‘30

Ζωή είναι η ρωγμή μέσα στην ύλη, η επιμονή της συνείδησης να σημαίνει κάτι κι όταν γεννιέται από φόβο, επιθυμία ή ακόμα κι από σφάλμα.

Η «Η Νύφη» (The Bride) της Μάγκι Τζίλενχαλ δεν είναι μια ακόμη κινηματογραφική αναμέτρηση με τον μύθο του Φρανκενστάιν, είναι μια επαναδιατύπωση του ερωτήματος που έθεσε η Μαίρη Σέλλεϋ το 1818, τι σημαίνει να δημιουργείς ζωή, και ποιος φέρει το βάρος της επιθυμίας που τη γέννησε; Με φόντο το Σικάγο της δεκαετίας του 1930, μια πόλη που πάλλεται από βιομηχανική ένταση, ταξικές αντιθέσεις και την υπόγεια λάμψη της παρανομίας, η Τζίλενχαλ μετατοπίζει το γοτθικό σύμπαν από τα ευρωπαϊκά εργαστήρια στον αστικό πυρετό της Αμερικής του Μεσοπολέμου.

Η υπόθεση εκκινεί από μια αναγνωρίσιμη αφετηρία, ο Φρανκενστάιν, τον οποίο ενσαρκώνει ο Κρίστιαν Μπέιλ, στην εκδοχή του ως Τέρας και όχι ως δημιουργός, αναζητεί μια σύντροφο. Το αίτημά του απευθύνεται στην πρωτοπόρο επιστήμονα Δρ. Ευφρόνιους (Ανέτ Μπένινγκ), μια μορφή που ενσωματώνει τη ριζοσπαστική ορμή της εποχής, γυναίκα της επιστήμης, φορέας γνώσης και ταυτόχρονα ηθικού διλήμματος. Μαζί επαναφέρουν στη ζωή μια νεαρή γυναίκα, την οποία υποδύεται η Τζέσι Μπάκλεϊ. Έτσι γεννιέται η Νύφη, όχι ως παθητικό δημιούργημα, αλλά ως παρουσία που σταδιακά υπερβαίνει τις προθέσεις των δημιουργών της.

Στον πυρήνα της, η «Νύφη» μοιάζει να πραγματεύεται την αγωνία της επιθυμίας, ο Φρανκενστάιν δεν ζητά απλώς αγάπη, αλλά επιβεβαίωση της ύπαρξής του. Η Νύφη, αντιστρόφως, καλείται να υπάρξει χωρίς να οφείλει την ταυτότητά της σε εκείνον που την επινόησε. Η μετατόπιση από τον τρόμο στον ρομαντισμό και από εκεί στην πολιτική αναταραχή, υποδηλώνει μια αφήγηση όπου το τέρας δεν είναι το αποκλίνον σώμα, αλλά η κοινωνία που αδυνατεί να αποδεχθεί τη ριζική ετερότητα.

ΘΕΡΙΝΗ
ΥΠΕΡΤΑΧΕΙΑ
ΧΑΡΑΚΤΗΡ
ΤΟΥ ΘΑΜΒΟΥΣ ΟΛΟΥ
ΤΗΣ ΔΙΑΣΤΟΛΗΣ
Η ΑΚΑΡΙΑΙΑ ΛΥΣΙΣ
ΑΝΑΠΝΕΟΝΤΟΣ ΣΥΓΚΕΙΜΕΝΟΥ
ΕΙΣ ΜΙΚΡΑ ΛΕΠΤΑ
ΔΙΑΦΑΝΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΗ
Ο ΒΟΜΒΟΣ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ
ΚΑΛΥΠΤΕΙ
ΤΗΝ ΠΕΝΙΑ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ

*

ΧΕΙΜΕΡΙΝΗ
ΕΣΠΕΡΙΝΗ ΑΝΑΤΟΛΗ
ΣΕΛΗΝΗ
ΔΟΤΕΙΡΑ ΛΑΜΨΕΩΣ
ΛΕΥΚΗΣ ΧΙΟΝΟΣ

*

ΑΦΟΥ ΠΛΕΥΣΩΜΕΝ
ΕΙΣ ΤΗΝ ΘΑΛΑΣΣΑΝ
ΤΟΥ ΧΟΪΚΟΥ ΜΑΣ ΒΙΟΥ
ΜΑΣ ΑΝΑΜΕΝΕΙ
Η ΑΓΚΑΛΗ
ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ
ΟΥΔΕΠΟΤΕ
ΜΑΣ ΕΓΚΑΤΕΛΕΙΨΕ
Η ΑΝΑΓΚΗ
ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΤΟ ΝΕΥΜΑ
ΤΗΣ ΓΛΥΚΥΦΘΟΓΓΟΥ ΜΟΥΣΗΣ

Τοποθεσία: bijoux de kant HOOD art space, Πολυκλείτου 21, Μοναστηράκι / Πρεμιέρα: Πέμπτη 12 Μαρτίου 2026 στις 21:00 / Παραστάσεις: κάθε Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο & Κυριακή στις 21:00 έως 05/04/ Διάρκεια: 90 λεπτά

Η bijoux de kant πιστή στην ελληνική λογοτεχνία παρουσιάζει την παραγωγή «Πανδοχείον η Φιλόξενη Ερημία», μια παράσταση βασισμένη στο έργο του ανατρεπτικού συγγραφέα της μεταπολεμικής γενιάς Επαμεινώνδα Γονατά.

Σε ένα μικρό, απομονωμένο πανδοχείο, ένας μοναχικός επισκέπτης ταράζεται από παράξενους ήχους που ακούγονται από το διπλανό δωμάτιο μέσα στη νύχτα. Φτερουγίσματα και κελαηδίσματα δημιουργούν ένα μυστήριο που αρχίζει να τον στοιχειώνει. Προσπαθώντας να εξηγήσει την προέλευσή τους, εμπλέκεται σε μια σειρά παρανοήσεων και κωμικών συμβάντων μέχρι που ανακαλύπτει κάτι τελείως απροσδόκητο: στο διπλανό δωμάτιο διαμένει ένα σημαντικό πρόσωπο από το παρελθόν του.

Πραγματικότητα κι ανάμνηση μπερδεύονται υπό τους ήχους της φύσης. Οι εκκωφαντικοί ήχοι των πουλιών πυροδοτούν τις αναμνήσεις και σταδιακά αναδύονται μουσικά μοτίβα που οδηγούν σε ένα συναισθηματικό κρεσέντο. Καθώς η ιστορία ξετυλίγεται, το πανδοχείο γίνεται κάτι παραπάνω από ένας τόπος φιλοξενίας. Γίνεται το ίδιο ένα ταξίδι στη μνήμη, ένας ενδιάμεσος χώρος όπου η παιδική ηλικία επιστρέφει με όλη τη χαρά, την αφέλεια και την ανεξήγητη μαγεία της.

***********

Ο Επαμεινώνδας Χ. Γονατάς (Αθήνα, 1924 – Αθήνα, 25 Μαρτίου 2006), γνωστός ως Ε.Χ. Γονατάς, ήταν Έλληνας ποιητής και διηγηματογράφος της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς. Χαρακτηρίστηκε συγγραφέας του φανταστικού και «παραδοξογράφος». Αν και το έργο του δεν κατατάσσεται σε κάποια συγκεκριμένη σχολή, συνομιλεί με την περιοχή του ανοίκειου, του αλλόκοτου και του υπερρεαλισμού όντας πιστός μαθητής του Νίκου Εγγονόπουλου. Δημοσίευσε λίγα κείμενα, ανάμεσα τους τα έργα «Ο Φιλόξενος Καρδινάλιος», «Η Προετοιμασία», «Η Κρύπτη» κ.α. Το ύφος του παραμένει μοναδικό στη νεοελληνική λογοτεχνία.

Εισαγωγικά Κείμενα- Διασκευή:

Βασίλης Πανόπουλος- Ζοζεφίνα Τζονάκα

Πρωτότυπη μουσική: Βασίλης Πανόπουλος

Πρωτότυπα σκίτσα: Ίρις Φουστέρη
Η μουσική του έργου είναι αναρτημένη στην ιστοσελίδα
https://www.vassileiospanopoulos.gr/downloads/ornithes/

*********

ΟΡΝΙΘΕΣ, του Αριστοφάνη

Εισαγωγικό κείμενο σ. 70-72

Η πολύτροπη αυτή κωμωδία, η πιο άρτια οργανωμένη, κατέχει μια τελείως ιδιότυπη θέση στο έργο του ποιητή και ορθοτομεί λίγο πολύ όλα τα αριστοφανικά ενδιαφέροντα. Με τρόπο συναρπαστικό, με συνεχή εξελισσόμενη και επιταχυνόμενη δράση μεταμορφώνει τον κόσμο, διαπερνά με σπαρταριστά στιγμιότυπα την περιρρέουσα κοινωνική και πολιτική κατάσταση, στο πλαίσιο της εν εξελίξει Σικελικής Εκστρατείας, και συγκροτεί ένα κείμενο υψηλού ποιητικού οραματισμού στο ενδιάμεσο ουρανού και γης.

Η ποιητική βούληση είναι αυτή που, ως γενεσιουργός δύναμη, μετατρέπει με ευρηματικότητα το οικείο και καθημερινό σε παράλογο, εξωφρενικό μα εξόχως ελκυστικό. Όλα μπορούν να συμβούν. Η φτερωμένη Εδέμ των πουλιών, τόπος ειδυλλιακής ομορφιάς, αγνότητας και ευδαιμονίας, διατίθεται πλουσιοπάραχα ως χώρος υποδοχής και διαμονής για τους απογοητευμένους αλλά εντέλει πολυπράγμονες Αθηναίους.

Το εξακολουθητικό ερώτημα που τίθεται είναι, κυρίως, αν οι Όρνιθες είναι έργο φυγής, απόδρασης, διαφυγής ή και ονείρου. Ο ἀπράγμων τόπος αποτελεί την ευτυχή κατάληξη όπως επιθυμούσαν οι δύο ήρωες; Η Νεφελοκοκκυγία πληροί τις προϋποθέσεις για τη μετοίκηση σε αυτόν; Το ερώτημα πρέπει να ερμηνευτεί λαμβάνοντας υπόψη δύο συνιστώσες: την ποιητική φαντασίωση και την ουτοπία. Προκύπτει, όμως, ότι ενώ η φυγή είναι δυνατή «η διαφυγή είναι αδύνατη. Η Νεφελοκοκκυγία δεν είναι η Γη της Επαγγελίας και, αν οι Όρνιθες είναι η μεγαλύτερη εξάσκηση του Αριστοφάνη στη φαντασίωση, είναι επίσης και η καλύτερη διάψευσή της». Αυτή η σκέψη προφανώς απεδείχθη κυρίαρχη στην παράσταση του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου το 1994, όπου στο φινάλε ξαναβλέπουμε τον Πεισθέταιρο και τον Ευελπίδη να ξαναρχίζουν την περιπλάνηση και να λένε τα αρχικά λόγια της εισόδου τους.