Εισαγωγικά Κείμενα- Διασκευή:
Βασίλης Πανόπουλος- Ζοζεφίνα Τζονάκα
Πρωτότυπη μουσική: Βασίλης Πανόπουλος
Πρωτότυπα σκίτσα: Ίρις Φουστέρη
Η μουσική του έργου είναι αναρτημένη στην ιστοσελίδα
https://www.vassileiospanopoulos.gr/downloads/ornithes/
*********
ΟΡΝΙΘΕΣ, του Αριστοφάνη
Εισαγωγικό κείμενο σ. 70-72
Η πολύτροπη αυτή κωμωδία, η πιο άρτια οργανωμένη, κατέχει μια τελείως ιδιότυπη θέση στο έργο του ποιητή και ορθοτομεί λίγο πολύ όλα τα αριστοφανικά ενδιαφέροντα. Με τρόπο συναρπαστικό, με συνεχή εξελισσόμενη και επιταχυνόμενη δράση μεταμορφώνει τον κόσμο, διαπερνά με σπαρταριστά στιγμιότυπα την περιρρέουσα κοινωνική και πολιτική κατάσταση, στο πλαίσιο της εν εξελίξει Σικελικής Εκστρατείας, και συγκροτεί ένα κείμενο υψηλού ποιητικού οραματισμού στο ενδιάμεσο ουρανού και γης.
Η ποιητική βούληση είναι αυτή που, ως γενεσιουργός δύναμη, μετατρέπει με ευρηματικότητα το οικείο και καθημερινό σε παράλογο, εξωφρενικό μα εξόχως ελκυστικό. Όλα μπορούν να συμβούν. Η φτερωμένη Εδέμ των πουλιών, τόπος ειδυλλιακής ομορφιάς, αγνότητας και ευδαιμονίας, διατίθεται πλουσιοπάραχα ως χώρος υποδοχής και διαμονής για τους απογοητευμένους αλλά εντέλει πολυπράγμονες Αθηναίους.
Το εξακολουθητικό ερώτημα που τίθεται είναι, κυρίως, αν οι Όρνιθες είναι έργο φυγής, απόδρασης, διαφυγής ή και ονείρου. Ο ἀπράγμων τόπος αποτελεί την ευτυχή κατάληξη όπως επιθυμούσαν οι δύο ήρωες; Η Νεφελοκοκκυγία πληροί τις προϋποθέσεις για τη μετοίκηση σε αυτόν; Το ερώτημα πρέπει να ερμηνευτεί λαμβάνοντας υπόψη δύο συνιστώσες: την ποιητική φαντασίωση και την ουτοπία. Προκύπτει, όμως, ότι ενώ η φυγή είναι δυνατή «η διαφυγή είναι αδύνατη. Η Νεφελοκοκκυγία δεν είναι η Γη της Επαγγελίας και, αν οι Όρνιθες είναι η μεγαλύτερη εξάσκηση του Αριστοφάνη στη φαντασίωση, είναι επίσης και η καλύτερη διάψευσή της». Αυτή η σκέψη προφανώς απεδείχθη κυρίαρχη στην παράσταση του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου το 1994, όπου στο φινάλε ξαναβλέπουμε τον Πεισθέταιρο και τον Ευελπίδη να ξαναρχίζουν την περιπλάνηση και να λένε τα αρχικά λόγια της εισόδου τους.
Οι Όρνιθες μπορεί να ιδωθούν ως κείμενο κωμικής ονειρικής εκδοχής, στο οποίο «παρεμβάλλονται κάθε τόσο στοιχεία πραγματικά που το ένα με το άλλο οικειοποιούν, μεστώνουν την κωμωδία, στοιχεία που, αν έλειπαν, οι Όρνιθες δε θα ήταν παρά φευγαλέα ονειροφαντασιά. […] Με σιγουριά μπορούμε να πούμε ότι ο Αριστοφάνης αναζήτησε και βρήκε καταφυγή, τόπον ἀπράγμονα να ασκήσει το καλλιτεχνικό του έργο».
Οι Όρνιθες, ως αντιπροσωπευτικό δείγμα λογοτεχνικής ουτοπίας, αποτελεί κείμενο υψηλής ποιητικής εποπτείας στον χώρο της ανατροπής της φυσικής τάξης των πραγμάτων. Με σπατάλη στη χρήση της υπερβολής, της υπέρβασης του ανθρώπινου μέτρου, των εξαιρετικών αντιφάσεων, της μεγάλης κλίμακας υπερβάσεων, της κατάργησης των ορίων φαντασίας και πραγματικότητας ευαγγελίζεται τη μεταβολή του κόσμου, την αλλαγή, τη μεταμόρφωσή του με τα ενδύματα του κωμικού και του ονείρου ἐν οὐρανῷ καὶἐπὶ τῆς γῆς.
******************
Από την Παράβαση
ΧΟΡΟΣ: (Απαγγέλλει.)
Αγαπητοί μου θεατές,
αν κάποιος από σας θελήσει
μαζί με τα πουλιά να ζήσει,
ευχαρίστως να κοπιάσει.
Θα κερδίσει, δε θα χάσει:
πλούτο και χαρά, υγεία,
γέλια και χορούς, αστεία
και μέσα σ’ όλα τ’ άλλα
και του πουλιού το γάλα.
Γιατί έχουμε φτερά.
Πετάμε στον αιθέρα,
κάνουμε τη νύχτα μέρα.
Καλοί μου άνθρωποι,
φυλές και ράτσες δεν κοιτάμε
κι από τέτοια δε μασάμε.
Τα νόμιμα, τα ηθικά σας,
και τα δικονομικά σας
τα μπερδεμομπερδεμένα
τα ’χουμε χε… κουτσουλημένα.
Εδώ δεν είναι της Αθήνας,
εδώ είναι «εννιά έχει ο μήνας».
Κι ο κλέφτης που έχει συλληφθεί
μαζί μας να μη φοβηθεί.
Εδώ θα βρει ζεστή φωλιά,
μια πουπουλένια αγκαλιά.
Φίλοι μου αγαπημένοι,
αν είναι κάποιος άρρωστος
και γράφει διαθήκη,
εμείς τόνε γιατρεύουμε,
τον κάνουμε περδίκι.
Κι ο δούλος σας, ο υπηρέτης
που την κοπάνησε –δραπέτης–
τίποτα δε θα φοβάται
σαν πουλάκι θα κοιμάται.
Αυτό θα πει έχω φτερά.
Πετάω στον αιθέρα,
κάνω τη νύχτα μέρα.
Γιατί έτσι μας αρέσει.
Ελεύθερα φύσει και θέσει.
Και ένα, δύο, τρία:
Σας μεταμορφώνουμε,
σας μεταφτερώνουμε
και φτου ξελευτερία.
*****************************
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΕΙΣΑΓωΓΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
Ι. Ορνιθο…σκαλίσματα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
Έγινε το και το… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
Δεν έχω τόπο, δεν έχω ελπίδα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
I saying I do – Λέγοντας και… κάνοντας . . . . . . . . . . 22
Και του πουλιού το γάλα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
Όνομα βαρύ σαν ιστορία . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
Και ποια θυσία, ποια θυσία… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
…και το κακό συναπάντημα – Παρέλαση πρώτη . . . 39
Πεισθέταιρε, τα ’μαθες τα νέα; . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
τα χρώματα της Ίριδος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48
Ornithomania. Οh yes! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
…και το κακό συναπάντημα – Παρέλαση δεύτερη . . . 52
Terminal. Αφίξεις – Αναχωρήσεις θεών . . . . . . . . . . . 58
Ε, ρε γλέντια . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
Ο Πεισθέταιρος; Με τον σταυρό στο χέρι . . . . . . . . . 64
Κατά τα άλλα… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
II. Στο διά ταύτα της διασκευής . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
Χρονικά όρια της παράστασης . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
Ελευθεροστομία και βωμολοχία . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
Γλώσσα, ύφος, πρόσληψη του λόγου
και νεολογισμοί . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
Αναχρονισμοί . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79
Μετασχηματιστικές τεχνικές . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
ΙΙΙ. Μετά μουσικής . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
Πρώτο μέρος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88
Δεύτερο μέρος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90
ΚΕΙΜΕΝΟ ΔΙΑΣΚΕυΗΣ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
ΜΟυΣΙΚΗ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243
***********************************************
ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ
**************************
Ο Βασίλης Πανόπουλος γεννήθηκε στο Ψάρι της Κορινθίας. Είναι δάσκαλος και μουσικός. Πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στην πολιτική επιστήμη και κοινωνιολογία και είναι διδάκτωρ θεατρολογίας. Σήμερα είναι συνεργάτης του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής.
Συνέθεσε μουσική για έργα των Iάκωβου Καμπανέλλη, Μπέρτολτ Μπρεχτ, Άντον Τσέχοφ, Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, Γρηγόρη Ξενόπουλου και Δημήτρη Καπετανάκη. Επίσης, και για τραγωδίες του Ευριπίδη (Άλκηστις, Ορέστης) και του Αισχύλου (Πέρσες), που παρουσιάστηκαν και στο Διεθνές Φεστιβάλ της Αβινιόν (2011, 2012 και 2014). Παράλληλα έγραψε μουσική για το θέατρο για παιδιά σε έργα των Αριστοφάνη, Σαίξπηρ, Ευγένιου Τριβιζά, Στέλλας Μιχαηλίδου, Σοφίας Ζαραμπούκα και Φράνση Σταθάτου. Για τη μουσική του έχει λάβει βραβεία και διακρίσεις.
Εξέδωσε την ποιητική συλλογή ή εν παραλλήλω (Όμβρος 1985), τη μελέτη Η ποίηση στο δημοτικό σχολείο – όψις και μελοποιία (Νάκας 2005) και σε συνεργασία με τη Ζοζεφίνα Τζονάκα του Αριστοφάνη τον Πλούτο – Θεατρική διασκευή για ανήλικους θεατές (Αρμός 2018) και Αριστοφάνη Αχαρνείς – Θεατρική διασκευή για ανήλικους θεατές (Αρμός 2021). Επίσης συμμετείχε ως συγγραφέας στον συλλογικό τόμο Στη χώρα του Τοτώρα. Θέατρο για ανήλικους θεατές (Πατάκης 2010).
Έχει δημοσιεύσει άρθρα σε πρακτικά συνεδρίων και περιοδικά σχετικά με την εκπαίδευση, την πολιτική επιστήμη και τη μουσική στο θέατρο.
***
Η Ζοζεφίνα Τζονάκα γεννήθηκε στην Αθήνα. Από τότε που θυμάται τον εαυτό της διαβάζει και σπουδάζει. Δημοτικό, γυμνάσιο, λύκειο, πολιτικές επιστήμες στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, παιδαγωγικά στο Ε.Κ.Π.Α. και μετεκπαίδευση στο Μαράσλειο Διδασκαλείο, μεταπτυχιακό κοινωνικής ψυχιατρικής-παιδοψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων όπου και εκπαιδεύτηκε στα παιδιά με δυσκολίες μάθησης. Αγαπάει το θέατρο, γι’ αυτό συμμετείχε σε θεατρικές ομάδες και παρακολούθησε σεμινάρια για το θέατρο στην εκπαίδευση. Εργάστηκε ως δασκάλα πολλά χρόνια και όταν μεγάλωσε έγινε διευθύντρια. Σήμερα συνεργάζεται με το Ίδρυμα Λασκαρίδη σε εθνικά και ευρωπαϊκά εκπαιδευτικά προγράμματα που αφορούν την ένταξη μαθητών με αυτισμό στο γενικό σχολείο. Τις ελεύθερες ώρες της κοιτάζει το ταβάνι και ονειρεύεται.
