[Προς Γιώργο Ρωμανό, 24/4/1931]

[…]

Είναι μια δύναμη να μπορεί να ζει κανείς μοναχός του. Ισως είναι η μεγαλύτερη δύναμη, όπως είπε ο Ibsen. Μα αυτό, δεν εφαρμόζεται στη δική σου περίφτωση. Δεν είσαι μόνος όταν έχεις μια αγαπητή οικογένεια, και τέσσερες καλούς φίλους σ’ αυτόν τον Κόσμο. Η μοναξιά είναι πιο πλατιά. Είναι εσωτερικό φαινόμενο που γίνεται αιστητό όταν δεν υπάρχουν οι εξωτερικές δικαιολογίες του. Αυτό είναι το περίεργο! Νιώθεις τον εαυτό σου ολομόναχο μέσα στην πιο μεγάλη πόλη, μέσα στην πιο αλέγρα οικογένεια, μέσα στην πιο ζωντανή παρέα, δίπλα στον πιο αγαπητό φίλο, πλάι στην πιο ερωτεμένη μαζί σου γυναίκα. Αυτό το αίστημα της εσωτερικής μοναξιάς δεν το ‘χεις δοκιμάσει, ούτε θα το γνωρίσεις ποτέ σου. Είσαι γεννημένος κοινωνικός. Μα νομίζω πως θα ‘πρεπε να μπορείς να ζεις εξωτερικά τουλάχιστον μόνος σου. Υστερα, συ, ο εκλεχτικός, πώς μπορείς να βρεις ηδονές στη συναναστροφή των αμούστακων ρωμιών φοιτητάκηδων του Μονάχου, του τύπου χάνων κοκωβιών και Σία; Συμμάζεψε λίγο τον εσωτερικό κόσμο σου, και θα δεις την παρεπόμενη σημασία του εξωτερικού. Αγάπησε την κάμαρά σου, τα βιβλία σου, τα χαρτιά σου. Αγάπησε την πόλη που ζεις σαν πόλη, και όχι σαν άθροισμα ατόμων. Βρες τις κρυμμένες καλλονές της -νεκρές και ζωντανές- και απόλαψέ τες μόνος σου. Δεν έχεις ανάγκη από δυο ή τρεις ανθρώπους για να ζεις μέσα στους Ανθρώπους. Καθώς σκέφτεσαι, ορίζεις τη φιλία σαν κάτι απαραίτητο σε κάθε τόπο και στιγμή, σαν ένα αγαθό που υπάρχει μόνο όσο υπάρχει η νομή. Δεν μπορεί να δημιουργεί κανείς διαρκώς και παντού φίλους. Η φιλία είναι δημιούργημα της Τύχης κι όχι της θέλησής μας. Αν η Τύχη σου ‘δωσε φίλους στο Χονολουλού, μπορείς να ζήσεις, και χωρίς να δημιουργήσεις φίλους στο Μόναχο π.χ. Μην εξευτελίζεις τη φιλία, συ ο Απόστολός της, κλαιγόμενος γιατί δεν μπορείς να βρεις φίλους στην Αλλαμανία!

Θα ιδείς ότι η κατά μόνας ζωή δεν είναι τόσο τραγική. Την έζησα προτού σας γνωρίσω. Την ξαναζώ τώρα που σας χάνω. Καθώς ξέρω καλά, η απόχτηση και χρήση μοτοσυκλέτας στη Γερμανία δεν απαιτεί καμιά διατύπωση, ούτε καν δίπλωμα. Λεφτά έχεις. Πάρε μια μηχανή, έστω και μικρή, έστω και σαραβαλιασμένη από τον καιρό, και πάρε τα βουνά. Κάνε λίγο σπορ να ξεμουδιάσουν τα κόκαλά σου. Δεν είναι ο ήλιος μας αυτού. Η υγρασία θα σε μουχλιάσει. Οι Βαβαρικές Αλπεις είναι πολύ όμορφες. Τριγύρνα τες. Αν μπορέσεις να κολλήσεις σε κάνα καραβάνι, πάει καλά. Ειδάλλως τράβα μόνος σου. Είναι όμορφο να πιεις ένα τόνο μπίρα με εύτυμη παρέα ύστερ’ από μια κοπιαστική εκδρομή. Μα και ένα ποτήρι, στη μοναξιά δεν είναι άσκημο. Εχει κι αυτό τις ηδονές του.

Χρειάζεται λίγος ηρωισμός στη Ζωή. Και στο Θάνατο.

[…]

Ο αγαπών σε

Μίτιας