Σημειώσεις για τα φριουλάνικα ποιήματα (Απόσπασμα)

Ιδιαίτερης μνείας χρήζει ο πολιτιστικός θησαυρός των φριουλάνικων ποιημάτων του Παζολίνι. Είναι έργο μεγάλης πνοής και αυθεντικότητας, κι έχει γίνει ερευνητικό αντικείμενο πολλών γλωσσολόγων, φιλολόγων, λεξικογράφων, ιστορικών της λογοτεχνίας, μεταφραστών και λαογράφων.
Όσον αφορά στη μετάφρασή τους στα ελληνικά, καταβλήθηκε κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να αποδοθούν απευθείας από τα φριουλάνικα. Για τον σκοπό αυτό έγινε εμβάθυνση στις ιδιαιτερότητες της φριουλάνικης γλώσσας, σε σύγκριση και με άλλες διαλέκτους και ιδιώματα της ιταλικής, με τη συνδρομή ειδικών λεξικών. Η επιλογή αυτή κρίθηκε απαραίτητη, ώστε να διατηρηθεί, όσο είναι δυνατόν, ο ιδιαίτερος και αυθόρμητος χαρακτήρας –χαρακτήρας δημώδους τραγουδιού– που διαπερνά τα ποιήματα αυτά. Παράλληλα, βέβαια, έγινε και αντιπαραβολή με τις αντίστοιχες εκδοχές των φριουλάνικων στην κοινή ιταλική, τις οποίες παραθέτει ο ίδιος ο ποιητής. Πέραν
τούτου, θα παρότρυνα τους Έλληνες αναγνώστες, μολονότι φαίνεται δύσκολο, να επιχειρήσουν να διαβάσουν τους φριουλάνικους στίχους φωναχτά, γιατί με την αυθεντικότητα που βγάζει ο ήχος τους, είναι δυνατόν να ανακαλύψουν  τη γοητεία και τη μουσικότητά τους.
Μοναδική φιλοδοξία της παρούσας μελέτης είναι –μέσα από τις εργοβιογραφικές απεικονίσεις, τις πολιτισμικές και ανθρωπολογικές ανησυχίες του, τους γλωσσικούς πειραματισμούς του, τις αισθητικές επιρροές και τις συνθήκες της πραγματικότητάς του– να αναδείξει την ιδιαιτερότητα της ποιητικής γραφής του Παζολίνι και να σκιαγραφήσει την ποιητική προσωπογραφία του. Αυτή η προσωπογραφία προχωρά βήμα-βήμα στην υλοποίησή της με την πίστη ότι η ενδότερη «Αλήθεια» του βρίσκεται φυλακισμένη μέσα στους στίχους τους φριουλάνικους των τρυφερών του χρόνων αλλά και στους ύστερους, στους πιο έντονα μαχητικούς και πειραματικούς. Σ’ εκείνους τους στίχους που, πέρα από τον ιδεολογικό-κοινωνικό οραματισμό του, την ασίγαστη ανάγκη του για ελευθερία, τον χωρίς διάκριση ανθρωπισμό του, καταδεικνύονται και οι λόγοι για την πολύπτυχη δημιουργία του και την απόλυτη αιρετικότητά του, λόγοι που προφανώς είναι συνυφασμένοι με τα θραύσματα της ψυχής του: οδύνη, απώλεια και θλίψη, τους καθοριστικούς παράγοντες του ποιητικού και φιλοσοφικού του λόγου.
Τα πολύτιμα φριουλάνικα ποιήματα του Παζολίνι καταλαμβάνουν ένα μεγάλο μέρος του συνόλου του ποιητικού έργου του. Είναι γραμμένα σε μια μειονοτική γλώσσα της βορειοανατολικής Ιταλίας, στη γλώσσα που μιλιόταν στο Φριούλι –συγκεκριμένα στο μικρό χωριό Καζάρσα ντέλα Ντελίτσια, τον τόπο καταγωγής της μητέρας του– με γραπτές μαρτυρίες παλαιότερες από της ιταλικής (Ο Δάντης Αλιγκιέρι την αναφέρει στο σύγγραμμά του για την ευγλωττία των δημωδών γλωσσών De Vulgari Eloquentia που γράφτηκε το 1302-1305).

Η σημείωση δε του Παζολίνι «di cà da l’aga» οριοθετεί την περιοχή δεξιά του ποταμού Ταλιαμέντο όπου μιλιούνται τα δυτικά φριουλάνικα (δηλαδή τη ντοπιολαλιά της Καζάρσα), τα οποία διαφέρουν από τις παραλλαγές των φριουλάνικων που μιλιούνται «di là da l’aghe», πέρα από τον Ταλιαμέντο. Όντας εξαιρετικός γνώστης της ισπανικής, της γαλλικής, της προβηγκιανής και των λογοτεχνιών τους, ο Παζολίνι ανακαλύπτει την υπάρχουσα συγγένεια μεταξύ της φριουλάνικης και των άλλων ρομανικών γλωσσών, καθώς και την ικανότητά της να διατηρεί τις λατινικές της ρίζες χάρη σε μια προφορική παράδοση αιώνων που καλλιεργήθηκε από τις χαμηλές κοινωνικές τάξεις.