Από την περιοδεία του Νίκου Καζαντζάκη [όγδοος από αριστερά] και του Παναΐτ Ιστράτι [δίπλα του με τα γυαλιά] στην ΕΣΣΔ, το 1928 (Πηγή: Ψηφιοποιημένες Συλλογές του Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου).

«Η στερνή, η πιο ιερή μορφή της θεωρίας είναι η πράξη. […] Η θεωρία έχει αξία μονάχα ως προετοιμασία· ο αγώνας ο κρίσιμος είναι η πράξη».

(Καζαντζάκης, 1993, σελ. 171)

Ο Νίκος Καζαντζάκης, ως γνωστόν, ταλαντευόταν ισοβίως μεταξύ αντίθετων εννοιών, αναζητώντας τη σύνθεση και τη συμπληρωματικότητά τους. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται το δίπολο στοχασμός – δράση, με πεδίο αναφοράς την πολιτική.

Σύμφωνα με τον διαπρεπή ερευνητή και μελετητή του έργου του Καζαντζάκη, Peter Bien:

«Η ανάμειξη του Καζαντζάκη στην πολιτική ουσιαστικά αντανακλά τις ανάγκες του βαθύτερου, του πιο δημιουργικού επιπέδου της προσωπικότητάς του».

(Bien, 2007)

Πρόκειται για μια παραγνωρισμένη πτυχή της προσωπικότητας και της προσφοράς του Κρήτα λογοτέχνη, που έχει σχετικά όψιμα προσελκύσει το ερευνητικό ενδιαφέρον έγκριτων μελετητών της ζωής και του έργου του, αποφέροντας μάλιστα αξιόλογους πνευματικούς καρπούς (π.χ. Σπηλιοπούλου & Χρυσός (Επιμ.), 2019 ˑΤζερμιάς, 2010, κ.ά.).

Στόχος του παρόντος άρθρου είναι να αναδείξει μια όψη της ενεργού εμπλοκής του Καζαντζάκη στα κοινωνικοπολιτικά δρώμενα της χώρας, σε κρίσιμες στιγμές της σύγχρονης ιστορίας της. Πιο συγκεκριμένα, σε αυτό γίνεται αναφορά στη συμμετοχή του συγγραφέα ως επικεφαλής στην επίσημη ελληνική αποστολή στον Καύκασο, με εντολή του πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου, το 1919, και στην επιχείρηση μεταφοράς από εκεί στην Ελλάδα 150.000 ομογενών που ενδημούσαν στην περιοχή και κινδύνευαν από τις διώξεις των μπολσεβίκων της Οκτωβριανής επανάστασης.