Η Jane Hirshfield γεννήθηκε το 1953 στη Νέα Υόρκη και ζει στην ευρύτερη περιοχή του Σαν Φρανσίσκο. Σπούδασε στο Πρίνστον, στην πρώτη τάξη αποφοίτων που περιλάμβανε γυναίκες, και μαθήτευσε στο Κέντρο Ζεν του Σαν Φρανσίσκο. Είναι ποιήτρια, δοκιμιογράφος και μεταφράστρια. Οι συλλογές της περιλαμβάνουν τα Given Sugar, Given Salt (2001), After (2006), The Beauty (2015), Ledger (2020) και τη συγκεντρωτική έκδοση The Asking: New & Selected Poems (2023). Έχει γράψει επίσης τα δοκιμιακά Nine Gates και Ten Windows, ενώ έχει μεταφράσει και επιμεληθεί ανθολογίες ποιητών του παρελθόντος, όπως The Ink Dark Moon (Ono no Komachi και Izumi Shikibu) και Mirabai: Ecstatic Poems.
Ακολουθώντας μια, προσφιλή στην οικεία της χαμηλόφωνη παράδοση, κίνηση η γραφή της προσεγγίζει αποφατικά τα δύο άκρα του Απόλυτου (το πανανθρώπινο και το Μηδέν) μέσα από τη μελέτη του πλησίου και ταπεινού. Στοιχείο που την καθιστά ξεχωριστή εντός αυτού του ρεύματος αποτελεί η αφοπλιστικά καθαρή, κουβεντιαστή γλώσσα της σε συνδυασμό με μία σκέψη άμεσα ειδοποιημένη από την μαθητεία της στη ζεν παράδοση, στην κλασσική ιαπωνική ποίηση και στις επιστήμες της βιόσφαιρας.
Ο ΣΚΕΛΕΤΟΣ ΜΟΥ
Σκελετέ μου,
εσύ που κάποτε πονούσες
με την ίδια σου την αύξηση
είσαι τώρα,
κάθε χρόνο
ανεπαίσθητα μικρότερος,
ελαφρύτερος,
απορροφημένος απ’ την ίδια σου
τη συστολή.
Όταν χόρευα
χόρευες.
Όταν έσπαγες
εγώ.
Κι όμοια όταν ξάπλωνα,
περπάταγα,
ανέβαινα τις κουραστικές σκάλες.
Τα σαγόνια σου. Το ψωμί μου.
Κάποια μέρα εσύ
–ό,τι έχει μείνει από σε–
θα γδαρθείς
από τούτον τον γάμο.
Η αρθρίτιδα του καρπού,
η ραγισμένη άρπα του θώρακα,
η στομωμένη φτέρνα,
το ξέφραγο μπολ του κρανίου
οι δίδυμοι δίσκοι της λεκάνης –
καθένα σας θα μ’ αφήσει πίσω,
επιτέλους γαλήνια.
Τι ήξερα εγώ για τις μέρες σου,
τις νύχτες σου,
εγώ που σε κρατούσα μια ολάκερη ζωή
μες στα χέρια μου
και τα νόμιζα άδεια;
Εσύ, που με κρατούσες μια ολάκερη ζωή
μες στα χέρια σου
όπως μια νέα μάνα
τ’ άρουχο παιδί της
δίχως καν να το σκέφτεται.

*****************
ΤΟ ΖΥΓΙΣΜΑ
Οι λόγοι της καρδιάς
ιδωμένοι καθαρά
–ως κι οι πιο χοντρόπετσοι–
θα φέρουν τα σημάδια
απ’ τα φραγγέλια και τη θλίψη
και πρέπει να συγχωρεθούν.
Όπως η λιμασμένη απ’ την ξηρασία
αντιλόπη συγχωρεί
το λιμασμένο απ’ την ξηρασία λιοντάρι
που επιτέλους την παίρνει –
πρόθυμα τότε εισέρχεται
σ’ εκείνη τη ζωή που δεν μπορούσε ν’ αρνηθεί,
λιοντάρι γίνεται και σα λιοντάρι τρέφεται
και δεν ανακαλεί πλέον την άλλη.
Τόσοι λίγοι κόκκοι ευτυχίας
κόντρα σ’ όλο το σκοτάδι
κι όμως η ζυγαριά να ισορροπεί.
Ο κόσμος ζητά από εμάς
μόνο τη δύναμη που έχουμε και τη δίνουμε.
Μετά ζητάει κι άλλη, και τη δίνουμε.
*******
Ο ΑΠΕΣΤΑΛΜΕΝΟΣ
Μια μέρα σ’ εκείνο το δωμάτιο, ένας μικρός αρουραίος.
Δυο μέρες μετά, ένα φίδι.
Που, βλέποντάς με να μπαίνω,
τίναξε τη μακριά λωρίδα του σώματός του
κάτω απ’ το κρεβάτι,
κι ύστερα κουλουριάστηκε εκεί
σαν ήμερο κατοικίδιο.
Δεν ξέρω πώς ήρθε ή πώς έφυγε
κανένα απ’ τα δυο.
Αργότερα, ο φακός δεν βρήκε τίποτα.
Για έναν χρόνο παρατηρούσα
καθώς κάτι – τρόμος; ευτυχία; πένθος; –
έμπαινε κι ύστερα έβγαινε απ’ το σώμα μου.
Χωρίς να ξέρω πώς μπήκε,
Χωρίς να ξέρω πώς βγήκε.
Κρεμόταν εκεί που οι λέξεις δεν μπορούσαν να το φτάσουν.
Κοιμόταν εκεί που δεν ξεθάρρευε το φως.
Η μυρωδιά του δεν ήταν ούτε φιδιού ούτε αρουραίου,
ηδονιστή ή ασκητή.
Υπάρχουν ανοίγματα στις ζωές μας
για τα οποία δεν γνωρίζουμε τίποτα.
Μέσα απ’ αυτά
τα κουδουνάτα κοπάδια ταξιδεύουν ελεύθερα,
μακρυπόδαρα και διψασμένα,
καλυμμένα με σκόνη ξενική.
**********
Η ΥΠΟΣΧΕΣΗ
«Μείνετε», είπα
στα κομμένα λουλούδια.
Εκείνα έσκυψαν
το κεφάλι χαμηλότερα.
«Μείνε», είπα στην αράχνη,
που το ’βαλε στα πόδια.
«Μείνε, φύλλο».
Κοκκίνισε,
ντροπιασμένο για μένα και για το ίδιο.
«Μείνε», είπα στο σώμα μου.
Κάθισε όπως ένας σκύλος,
υπάκουο για μια στιγμή,
μα σύντομα ξεκίνησε να τρέμει.
«Μείνε», είπα στη γη
των παραποτάμιων λιβαδιών της κοιλάδας,
των απολιθωμένων πρανών,
του ασβεστόλιθου και του ψαμμίτη.
Εκείνη κοίταξε πάνω απ’ τον ώμο της
μ’ έκφραση ρευστή, σιωπηλά.
«Μείνετε», είπα στους έρωτές μου.
Εν χορώ απάντησαν,
Πάντοτε.
*************
ΕΛΑΦΙ ΠΟΥ ΣΤΕΚΕΤΑΙ
Όπως το σπίτι ενός ανθρώπου
στα γηρατειά κάποτε μπουκώνει
μ’ ό,τι πολύ αγαπήθηκε
ή πολύ βαρύ να τ’ αποχωριστείς,
έτσι μπορεί να μπουκώσει κι η καρδιά.
Κι όμως το σπίτι θ’ αδειάσει,
κι όμως η καρδιά.
Όπως οι σκέψεις ενός ανθρώπου
στα γηρατειά κάποτε αραιώνουν,
σαν μια μεγάλη διαύγεια
να μπήκε ξάφνου στο δωμάτιο,
έτσι μπορεί κι η ψυχή ν’ αραιώσει·
το τραγούδι ενός σπουργίτη
τη γαζώνει απ’ άκρη σ’ άκρη.
Κι όμως – το δωμάτιο γεμάτο,
κι όμως η καρδιά.
Αδειανή και πλήρης,
σαν το μισόφωτο του πρωινού που κουλουριάζεται,
και στ’ οποίο ακόμη είναι
όλα δυνατά – κι έτσι, γιατί όχι.
Πλήρης κι αδειανή,
σαν το μισόφωτο του δειλινού που κουλουριάζεται,
και στ’ οποίο έχουν πια
όλα ολοκληρωθεί – κι έτσι γιατί όχι.
Αγαπημένο, ό,τι μπορεί να υπάρξει, ό,τι υπήρξε,
ό,τι θέλει αφαιρεθεί.
Απογοήτευσα. Λυπάμαι. Τόσα ήξερα.
Μια ρίζα ψάχνει για νερό.
Αν κάτι σκάζει τη γη, είναι η τρυφερότητα.
Σήμερα το πρωί, έξω απ’ το παράθυρο,
το ελάφι στάθηκε σαν ευλογία, κι ύστερα χάθηκε.

**************
ΔΕΝΤΡΟ
Είναι ανόητο
ν’ αφήνεις μια νεαρή σεκόγια
να μεγαλώνει πλάι στο σπίτι.
Ακόμα και σ’ αυτή
τη μια ζωή,
θα χρειαστεί να διαλέξεις.
Εκείνη τη μεγάλη, γαλήνια ύπαρξη·
τούτο το χάος
από τεντζερέδια και βιβλία.
Ήδη τα πρώτα ακρόκλαδα
βουρτσίζουν το παράθυρο.
Απαλά, ψύχραιμα, το αχώρητο
ακουμπά στον ώμο τη ζωή σου.
*************
ΤΟ ΜΠΟΛ
Αν μπει κρέας στο μπολ, το κρέας τρώγεται.
Αν μπει ρύζι στο μπολ, μπορεί να μαγειρευτεί.
Αν μπει ένα παπούτσι στο μπολ,
το δέρμα μασιέται και ξαναμασιέται,
μια φράση που δεν μπορεί να χωνευτεί ούτε να ξεχαστεί,
μια ποινή που σκαλώνει στο λαιμό σου.
Μια μέρα –αν μια μέρα μπορούσε να νιώσει– θα έπρεπε να νιώθει σαν μπολ.
Πόλεμοι, έρωτες, φορτηγά, προδοσίες, καλοσύνη,
τα τρώει.
Μετά έρχεται η επόμενη
παστρική και πεινασμένη.
Το μπολ δεν μπορεί να πεταχτεί.
Δεν μπορεί να σπάσει.
Είναι γαλήνιο, ανεξάλειπτο, απερίβλητο
και, όσο μεγάλο κι αν φαίνεται, χωράει ακριβώς σε δύο ανθρώπινα χέρια.
Χέρια με δέκα δάχτυλα,
πενήντα τέσσερα οστά,
δυνατότητες παράξενες για μας,
σχεδόν απέραντες.
Αρωματισμένα –σαν το χείλος του μπολ–
με κάρδαμο, αστεροειδή γλυκάνισο,
μακρύ πιπέρι, κανέλα, βαλσαμόχορτο.
****************
ΑΙΣΙΟΔΟΞΙΑ
Όλο και περισσότερο καταλήγω να θαυμάζω την ανθεκτικότητα.
Όχι την απλή αντίσταση ενός μαξιλαριού, που ο αφρός του
επιστρέφει ξανά και ξανά στο ίδιο σχήμα, μα το ελικοειδές
πείσμα ενός δέντρου: βρίσκοντας το φως έξαφνα αποκλεισμένο απ’ τη μια πλευρά,
στρέφεται προς μιαν άλλη – μια τυφλή νοημοσύνη, σαφώς.
Μα από μια τέτοια επιμονή γεννήθηκαν οι χελώνες, τα ποτάμια,
τα μιτοχόνδρια, τα σύκα – όλη ετούτη η ρητινώδης, αμετάκλητη γη.
**************
ΜΙΑ ΒΑΜΒΑΚΩΔΗΣ ΜΟΙΡΑ
Καιρό πριν, κάποιος
μου είπε: απόφευγε τα ή.
Τυραννούν το μυαλό
όπως ένα κομμάτι κρέας
που λικνίζεται μπροστά σ’ έναν σκύλο.
Τώρα είμαι κι εγώ εξήντα.
Δεν υπήρχε άλλη ζωή.

************
ΚΟΚΑΛΟ
Η ζωντανή σκύλα
έχει ξετρυπώσει το παιχνίδι της παλιάς.
Το φέρνει στην κουζίνα –
το μπλε πλαστικό ελαφρώς ραγισμένο
απ’ όλον εκείνο τον καιρό έξω.
Οι μνήμες μου,
το μέτρημά μου κι οι προσδοκίες,
δε σημαίνουν τίποτα για κείνην·
η θλίψη μου, ωστόσο,
την προβληματίζει προς στιγμήν.
Ύστερα, ξαναπιάνει το μασούλημα.
Τα όργανα του χρόνου είναι: ξυλόφωνο,
όμποε, οκαρίνα, φλάουτο, και σκύλα.
Οι κινήσεις του
ρέουν άψογα μέσα απ’ το κορμί της.
Μονάχα εμείς τραγουδάμε
με κάτι να μας έχει πιάσει απ’ τον λαιμό.
Ακούει την σκέψη – «Πιάσε»; –
Είναι έτοιμη.
**************
ΜΕΤΕΜΨΥΧΩΣΗ
Κάποιες ιστορίες διαρκούν αιώνες,
άλλες μονάχα μια στιγμή,
μα όλες τους αλλάζοντας
στην όση διάρκειά τους –
γυαλάκια της θάλασσας,
ξεμακραίνουν κι ωραιώνονται
μ’ αλάτι.
Ακόμα και σήμερα, το να κοιτάς ένα δέντρο
ρωτώντας το την ιστορία Ποιος είσαι;
θα πει «μεταμορφώνομαι».
Υπάρχει ένα στάδιο μέσα μας όπου κάθε ον, κάθε πράγμα,
είναι καθρέφτης.
Τότε οι μέλισσες του εαυτού ξεχύνονται απ’ την πόρτα της κυψέλης,
αχόρταγες να χωθούν στη γλύκα
της ανθισμένης τσουκνίδας και του γαϊδουράγκαθου.
Κι ύστερα η δόνηση
μιας πέτρας ή ενός βιολιού
ή ενός άδειου κουβά –
το αρραγές τραγούδι του απροσμέτρητου,
προτού σε ιστορία και συναίσθημα
ξανά να προσδεθεί.
Στο Βόρνεο, υπάρχουν φοίνικες που περπατούν
επάνω στις ψηλές τους ρίζες.
Αργά, κοπιαστικά – το ένα πόδι ύστερα από τ’ άλλο.
Θα ’θελα να ενωθώ
στην ξυλοπόδαρή τους μετενσάρκωση,
κάθετο το δέρμα μου να νιώσω ως το δικό τους:
ένας δρόμος για μυρμήγκια, μια λεωφόρος για σκαθάρια.
Θα ’θελα να μη με νοιάζει, ό,τι κι αν ταξιδεύει μέσα στην καρδιά μου.
Να το ακολουθήσω ως το τέλος σε φυλλομορφή, σε πτύχωμα φλοιού, σε ρίζας άγγιγμα,
κι ύστερα να συνεχίσω να περπατώ, αφάνταστα
αφάνταστα πιο πέρα.
*************
ΤΟ ΕΙΔΟΣ ΜΟΥ
ακόμα και μια
μικρή μωβ αγκινάρα
βρασμένη και ξεπικρισμένη
στα ίδια της
τα σκοτεινά ζουμιά
γίνεται τρυφερή,
τρυφερή και γλυκιά
υπομονή, σκέφτομαι,
είδος μου
συνέχισε να δοκιμάζεις τ’ ακανθώδη φύλλα
την ακανθώδη καρδιά.
*******************************************************************************
ΤΟ Α΄ΚΑΙ Β’ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΟΣ ΕΔΩ:









