Διαβάζοντας τη συλλογή της ποιήτριας Αθηνάς – Στυλιανής Μίχου “Υποδόρια Ωδή” (Εκδόσεις Σίγμα Πι Λάμδα), ως Θεωρητικός της Τέχνης, εντυπωσιάστηκα από τον τρόπο που χρησιμοποιεί τις λέξεις και τις ιδέες της. Μέσα από την αλληγορία και τον υπαρξισμό, το κείμενο συγκροτεί ένα πεδίο όπου η γλώσσα δεν λειτουργεί αναπαραστατικά. Δεν περιγράφει έναν ήδη υπάρχοντα κόσμο· τον παράγει μέσα από διαδικασίες διάχυσης, διαστρωμάτωσης και ρυθμοποίησης. Η ποιητική πράξη καθίσταται κατ’ ουσίαν εικαστική και αρχιτεκτονική: οργανώνει ύλη, χρόνο και σώμα σε ένα ενιαίο συμβάν.
Η «διάχυση στους κάμπους» εγκαθιδρύει μια χωρική οντολογία. Ο κάμπος, ως ανοιχτό και απεριόριστο πεδίο, λειτουργεί ως μεταφορά της συνείδησης αφού το υποκείμενο δεν στέκεται απέναντι στον χώρο· διαχέεται εντός του. Έτσι, η μέρα «συνοδοιπορεί» σε ένα «ξεδίπλωμα», όπου ο χρόνος δεν βιώνεται γραμμικά αλλά ως διαδικασία αποκάλυψης μορφής. Κομβικό σημείο αποτελεί η φράση «Η γραμμή συγγραφέας». Η γραμμή — βασικό μορφοπλαστικό στοιχείο τόσο της ζωγραφικής όσο και της γραφής — μετατρέπεται σε ενεργό υποκείμενο.
Η ιστορία «ποικιλομορφεί από φωτώρα σε φωτώρα (φωτώρα = μονάδα μέτρησης ετών φωτός, φως + ώρα)»: κάθε στιγμή φωτός παράγει διαφορετικό νόημα. Ο χρόνος εγγράφει, αναγράφει και περιγράφει· καθε χρονική στιγμή δηλαδή, θα παραχθεί διαφορετική έννοια της Ανθρώπινης Ιστορίας. Το σώμα παρουσιάζεται σαν τοπίο: φλέβες, πόροι, βυθός, διαστρωματώσεις. Δηλαδή, όπως η γη έχει στρώματα, έτσι κι ο άνθρωπος έχει στρώματα εμπειριών. Η ταυτότητά μας δεν είναι κάτι σταθερό· χτίζεται σιγά σιγά. Η «ενδοφλέβια ενορχήστρωση», και η «ύφανση» δείχνουν ότι η ζωή μοιάζει με μουσική ή με ύφασμα.
Όλα συνδέονται μεταξύ τους και αποκτούν ρυθμό. Η ύφανση — ως κατεξοχήν μεταφορά της καλλιτεχνικής πράξης — «καθορίζει τη ρυθμοποίηση»: το έργο είναι πλέγμα σχέσεων, όχι άθροισμα στοιχείων. Στη “λεπτομεριοποίηση” το όλον εμφανίζεται και συγκροτείται μέσα από την κατάτμηση και ανασύνθεση, όπως στην υπαρξιακή ψυχοθεραπεία Gestalt, όπου το όλον διαμορφώνεται, σχηματίζεται και οργανώνεται. Το ποίημα προτείνει μια θεωρία της τέχνης όπου ο άνθρωπος δεν είναι ξεχωριστός από το περιβάλλον του, αλλά μέρος μιας κοινής, ζωντανής ροής.
Η καλλιτέχνιδα Αθηνά – Στυλιανή Μίχου δεν αναπαριστά τον κόσμο· συμμετέχει στην εσωτερική του ενορχήστρωση. Το έργο αναδεικνύεται ως πεδίο όπου χρόνος, ύλη και σώμα συνυφαίνονται, παράγοντας μια υπαρξιακή τοπογραφία συνεχούς μετασχηματισμού.
*O Κωνσταντίνος Θανέλλας είναι Θεωρητικός και Ιστορικός της Τέχνης
