Ο μείζων Ουρουγουανός ποιητής, δημοσιογράφος και συγγραφέας Mario Benedetti -από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας του δεύτερου μισού του εικοστού αιώνα- επανέρχεται εκδοτικά στο προσκήνιο (μετά το αριστουργηματικό «Άνοιξη με μια σπασμένη γωνία» που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Gutenberg στη σειρά Aldina και που υπενθύμισε στο αναγνωστικό κοινό την παρουσία και το μεγαλείο ενός ξεχασμένου σπουδαίου συγγραφέα) αυτή τη φορά από τις εκδόσεις Σκαρίφημα, με ένα από τα πιο δημοφιλή του έργα το οποίο μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες και διασκευάστηκε για το θέατρο, τη μεγάλη οθόνη και το ραδιόφωνο. «Η ανακωχή», έργο που εκδόθηκε το 1960 στη Λατινική Αμερική (κι όμως είναι σαν να έχει γραφτεί σήμερα γιατί τα θέματά του είναι διαχρονικά, γιατί οι άνθρωποι και οι εποχές αλλάζουν παραμένοντας πάντα ίδιοι και ίδιες, γιατί η αισθαντική και ποιητική πρόζα του Benedetti μετατρέπει το ιδιωτικό σε συλλογικό και οικουμενικό καταργώντας τον χρόνο) αντλεί τη θεματολογία του από βιώματα προσωπικά (που συμβαίνουν στον καθένα) και κρατά κάτω απ’ το φως στρεβλή πορεία ζωής, ανθρώπων άνθηση και μαρασμό και επιθυμία για ευτυχία και την καρδιά τους που -ραγισμένη- γυρεύει να πιάσει τα πράγματα απ’ την αρχή.

Σε διαφορετικό ύφος από τα προηγούμενα έργα του (συγκεκριμένα με την «Άνοιξη» που διαβάσαμε στη γλώσσα μας πρόσφατα), ο Benedetti έχτισε ολόκληρη την «Ανακωχή» με τη χρήση ημερολογιακών καταγραφών άρα η εξέλιξη της ιστορίας και οι κεντρικοί χαρακτήρες κινούνται μέσα από τις σελίδες ενός ημερολογίου διαρκείας εγγραφών περίπου ενός χρόνου. Ημερολογιακής μορφής συναρπαστικό και συγκινητικό μυθιστόρημα, γραμμένο εύστοχα, καθαρά, με καλοζυγισμένες δόσεις χιούμορ, φινετσάτης ειρωνίας, πολιτικών αιχμών και ρεαλισμού από τον Benedetti που πλάθει με την μαγική του πένα έναν κεντρικό ήρωα συμπαθή και αντιπαθή ταυτόχρονα καθώς στο ημερολόγιό του καταγράφονται από τις πιο τρυφερές και βαθιές του σκέψεις ως τις πιο ακραίες απόψεις του.

Πρωταγωνιστής – αφηγητής – δημιουργός / «κάτοχος» του ημερολογίου είναι ο Μαρτίν Σαντομέ, ένας άντρας λίγο πριν τα 50 που εργάζεται ως λογιστής σε ένα μεγάλο γραφείο. Ζει στο Μοντεβιδέο με τα τρία του παιδιά, τον Εστέμπαν, την Μπιάνκα και τον Χάιμε. Χήρος από τα 28 του, -η σύζυγός του Ισαμπέλ πέθανε πολύ νέα από επιπλοκές στη γέννα του τρίτου τους παιδιού- μεγάλωσε μόνος τα παιδιά του χωρίς ποτέ να αποπειραθεί να ξαναφτιάξει τη ζωή του. Κι έτσι συμβιβάστηκε με μια ζωή μισή, άνευρη, άχρωμη, μονότονη εγκαταλείποντας τις νεανικές του φιλοδοξίες.

Στο αφηγηματικό παρόν της «Ανακωχής» -που ξεκινά 11 Φεβρουαρίου και συνεχίζεται έως τον Σεπτέμβρη, κι εκεί διακόπτεται απότομα για να συνεχίσει αρκετούς μήνες μετά, με τον Μάρτιν εντελώς συντετριμμένο- ο Μαρτίν βρίσκεται στο σημείο λίγο πριν την συνταξιοδότησή του και καταγράφει σχεδόν ημερησίως καθημερινά γεγονότα, τις σκέψεις και τους προβληματισμούς του, τα αντιφατικά του συναισθήματα για την επικείμενη συνταξιοδότηση, τις εντάσεις του με τα παιδιά του, τις τυπικές συναντήσεις του με δύο παλιούς φίλους.

«Αν καμιά φορά αυτοκτονήσω, θα είναι Κυριακή. Είναι η πιο αποκαρδιωτική μέρα, η πιο βαρετή. Θα ήθελα να μένω στο κρεβάτι μέχρι αργά, τουλάχιστον μέχρι τις εννιά ή τις δέκα, αλλά στις έξι και μισή ξυπνάω από μόνος μου και δεν μπορώ να κλείσω μάτι μετά. Καμιά φορά σκέφτομαι τι θα κάνω όταν όλη μου η ζωή θα είναι Κυριακή.» (σελ. 27)

Αν και θεωρεί ότι από τη στιγμή που θα αποσυρθεί από τη δουλειά, θα σταματήσει να γράφει γιατί η καθημερινότητά του τότε δεν θα έχει ουσία αποτύπωσης σε ένα τετράδιο. Ο Μαρτίν λοιπόν καταγράφει -χωρίς φίλτρο- τη ρουτίνα του στο σπίτι και στο γραφείο, την τεταμένη σχέση του με τους γιούς του, την βαριά σκιά που άφησε πίσω του ο θάνατος της Ισαμπέλ, τον αγώνα του να συμφιλιωθεί με το πέρασμα του χρόνου κι ότι ο ίδιος αρχίζει να γερνά και με την ιδέα ότι ο άφθονος χρόνος που θα έχει μετά την εργασιακή του απόσυρση θα είναι ένα επισφαλές μονοπάτι σε μια άγνωστη χώρα. Ο πρωταγωνιστής παλεύει έντονα με υπαρξιακές ανησυχίες, με την πίστη, με την ύπαρξη ή την ανυπαρξία του Θεού, με το παρόν και το μέλλον (και με το παρελθόν που είναι πανταχού παρόν στους συλλογισμούς και στις σελίδες του), με τον εαυτό του και τις αντιλήψεις του, με τον φόβο της απώλειας και του -κάθε- τέλους, με την ζοφερή προοπτική ενός μέλλοντος αβέβαιου και θολού. Οι ημερολογιακές του καταγραφές αποτυπώνουν και αποκαλύπτουν τις αιχμηρές του απόψεις, τις διαρκείς επιφυλάξεις του για το καθετί, τη μάχη του με τον χρόνο και τις ενοχές του απέναντι στο φάντασμα της νεκρής συζύγου του και σε κάτι απροσδιόριστο.

 

 

 

 

Κάποια στιγμή, στο γραφείο προσλαμβάνονται καινούργιοι υπάλληλοι κι ανάμεσά τους η νεαρότατη Λάουρα Αβεγιανέδα που γίνεται βοηθός του Μαρτίν στο πλαίσιο των οικονομικών ελέγχων. Η Αβεγιανέδα -έτσι την αποκαλεί ο Μαρτίν, με το επίθετό της όπως με το επίθετό τούς αποκαλεί όλους τους υπαλλήλους- είναι εργατική αν και νωχελική, διαθέτει χαμηλό προφίλ και μια ωραία παρουσία και ξυπνά συναισθήματα στην παγωμένη καρδιά του προϊσταμένου της. Ο Μαρτίν την φλερτάρει διακριτικά και -μετά από μονομαχία με τα διλήμματα, τις πεποιθήσεις του, την χαμηλή του αυτοεκτίμηση και πληθώρα αμφιβολιών- της εξομολογείται τον έρωτά του. Μεταξύ τους, σταδιακά, αναπτύσσεται μια σχέση ζεστή, ισορροπημένη, εύθραυστη αλλά και λαθραία.

Ο Μαρτίν νοικιάζει ένα μικρό διαμέρισμα για να μπορούν να συναντιούνται μακριά από αδιάκριτα βλέμματα. Έστω κι έτσι, σ’ αυτό το διαμέρισμα, είναι μαζί, συνομιλούν, διαβάζουν ο ένας τις σιωπές του άλλου. Γίνονται σύντροφοι, ερωτεύονται αυξανόμενα, είναι μαζί, φυλακισμένοι πίσω από τα φράγματα των προκαταλήψεων περί της διαφοράς ηλικίας και της εργασιακής τους σχέσης. Γνωρίζονται βήμα βήμα με χέρια πλεγμένα και σώματα ενωμένα. Κάθε τους συνάντηση στο μυστικό τους διαμέρισμα είναι σημαντικότερη της σαρκικής τους απόλαυσης καθώς αυτό που συμβαίνει μεταξύ τους είναι κάτι βαθύτερο της συνουσίας, είναι μια αναγέννηση, μια αίσθηση κοντά στην πληρότητα κι ένα βήμα ακόμα πιο μέσα στην καρδιά του ενός στον άλλο.

Ο Μαρτίν γυρεύοντας έναν Θεό να τον προστατεύει, να είναι παρών, να συνδιαλέγεται μαζί του, να του απαντά στα ερωτήματά του, κάνει Θεό του την Αβεγιανέδα που είναι εκεί και τον ακούει χωρίς να τον κρίνει. Η Αβεγιανέδα κι εκείνος, εκείνος κι η μικρή του Αβεγιανέδα! Ο Μαρτίν νιώθει κάτι σαν «ευτυχία» να τον πλημμυρίζει, κάτι ανείπωτο που δεν έχει βιώσει ξανά. Νιώθει επιτέλους ένα νέο κεφάλαιο να ανοίγει στη ζωή του, μια ελπίδα γεννιέται για ένα παντοτινό «μαζί» στο πλευρό της Αβεγιανέδα που είναι σαν ζεστό του ρούχο στην κοινωνική του αμηχανία. Παρά τους εσωτερικούς δισταγμούς του κι έναν εσωτερικό ανομολόγητο διαρκή πόλεμο, επιθυμεί να αγαπήσει και να αγαπηθεί. Μέσα από τη σχέση τους, ο Μαρτίν καταφέρνει και γίνεται πιο τρυφερός και με τα παιδιά του και προσπαθεί να κερδίσει το χαμένο έδαφος, κάτι που τελικά δεν θα στεφθεί με απόλυτη επιτυχία απ’ όλες τις πλευρές. Ό,τι κι αν συμβαίνει όμως, η Αβεγιανέδα είναι εκεί και κάθε μέρα την αγαπά όλο και περισσότερο. Κι όταν χτυπάει ο κεραυνός, ο Μαρτίν αντιλαμβάνεται ότι αυτό που έζησε με την Λάουρα Αβεγιανέδα ήταν μια ανακωχή στην καταδικασμένη, μέτρια και τραγική ζωή του. Μια ανακωχή ενάντια στη βαθιά μοναξιά του και στην παντελή απουσία ελπίδας, μια παρένθεση φωτός στο γενικό και ειδικό σκοτάδι του και στο κενό της ύπαρξής του. Κι έτσι πραγματοποιείται, απρόσμενα, σαν κακόγουστο αστείο, το άλμα από τη χαρά στη θλίψη και στην παραίτηση.

Μια εξερεύνηση των αντιφάσεων της αγάπης, η «Ανακωχή», μια μελέτη για τους κύκλους της ζωής που κλείνουν απότομα, για την αναζήτηση νοήματος, για την πολυπλοκότητα των ανθρωπίνων σχέσεων, για το σκοτεινό πεπρωμένο που καιροφυλακτεί, για την αδάμαστη φύση της ευτυχίας. Υπαρξιακό μυθιστόρημα απλής πλοκής φαινομενικά αλλά χειρουργικής ακριβείας και λεπτομερούς ψυχολογικής εμβάθυνσης και πολλών αναγνωστικών στρωμάτων, από τον Mario Benedetti, έναν κορυφαίο τεχνίτη των λέξεων και των αισθημάτων και ανατόμο της αληθινής ζωής (έξω απ’ τον χρόνο και τα σύνορα) με τους πολέμους και τις ανακωχές της. Η Ιφιγένεια Ντούμη παρέδωσε μια εξαίρετη μετάφραση.

από Σπύρος Αραβανής
1 Σχόλιο