[John William Waterhouse, Ariadne (1898)]

`

Ο λατίνος ποιητής Οβίδιος (43 π.Χ.-17 μ.Χ.) αποφασίζει στην αρχή της ποιητικής του σταδιοδρομίας να δώσει φωνή σε γνωστές ηρωίδες υψηλού συνήθως κοινωνικού status, όπως είναι η Πηνελόπη, η Μήδεια και η Αριάδνη. Όλες τους γράφουν στους απόντες αγαπημένους τους αναπτύσσοντας έναν ερωτικό λόγο πειθούς για την επιστροφή τους. Κι ενώ οι 15 συνολικά Ηρωίδες έχουν επικές, τραγικές ή αλεξανδρινές ελληνικές καταβολές (π.χ. Οδύσσεια, Αργοναυτικά, Μήδεια, Ιππόλυτος, Ύμνος στη Δήμητρα, κ.ά.), για την επιστολή της Αριάδνης προς τον Θησέα (Her. 10), ο ποιητής αντλεί το υλικό του από το επύλλιο 64 του ομόγλωσσού του Κατούλλου (περ. 87 π.Χ.-57 π.Χ.). Η ελεγειακή επιστολή της Αριάδνης, κατάμεστη από ευφυείς διακειμενικούς συσχετισμούς με το κατούλλειο κείμενο, μάς προσφέρει ένα ποιητικό προϊόν, ενδεικτικό της λατινικής αυγούστειας ποιητικής τέχνης.
Μετά τη θανάτωση του Μινώταυρου η Αριάδνη σαλπάρει μαζί με τον Θησέα. Όμως, όχι μόνο δεν μεταβαίνει στην Αθήνα μαζί του, όπως της είχε υποσχεθεί, αλλά ολομόναχη ξυπνά σε έρημη ακτή της Νάξου. Κανείς δεν ήταν εκεί, (βλ. Her. 10.11-12) αναφωνεί η οβίδεια Αριάδνη, όταν αντί για το κορμί του αγαπημένου της ψηλαφεί στο σκοτάδι το άδειο κρεβάτι. Μορφή παγωμένη περιγράφεται τόσο από τον Κάτουλλο (βλ. Cat. c. 64.61-62) (1) όσο και από τον Οβίδιο (βλ. Her. 10.49-50). (2) Αδάμαστες ωστόσο μανίες κατακλύζουν αργότερα την καρδιά της κατούλλειας ηρωίδας (βλ. Cat. c. 64.54), κι εκείνη, τυφλή από τρελή μανία (βλ. Cat. c. 64.197) ζητάει απʼ τους θεούς την τιμωρία του Θησέα (βλ. Cat. c. 64.188-190). (3)
Από τον λήθαργο ξυπνάει και η οβίδεια Αριάδνη (βλ. Her. 10.33), όχι όμως με τις εκδικητικές διαθέσεις της κατούλλειας Κρήσσας, αλλά προκειμένου να κινητοποιηθεί για να την ακούσει και να τη δει ο Θησέας: απεγκλωβισμένη από τη στατικότητα της κατούλλειας εκφράσεως, (4) φωνάζει δυνατά, χτυπάει το στήθος της, απλώνει τα χέρια και κάνει σινιάλα, μέχρι κι ένα ρούχο κρεμάει σε κλαδί, αλλά μάταια, με τελευταία της αντίδραση το κλάμα (βλ. Her. 10.33-43).
Ο Δίας δίνει τη συγκατάθεσή του να τιμωρηθεί ο Θησέας,5 βοηθώντας έτσι να εκπληρωθεί η κατάρα της κατούλλειας Αριάδνης, που ζητάει από τις Ευμενίδες να μην ανεχτούν μάταιο το κλάμα της να πάει και να φροντίσουν ώστε με όποια καρδιά την άφησε έρημη ο Θησέας, μʼ αυτήν την ίδια ο ίδιος του το σόι του να κλάψει . (6) Η κατούλλεια, λοιπόν, caeca caligo (βλ. Cat. c. 64.208), η τυφλή αχλύ που έστειλε ο Δίας κι έκανε τον Θησέα να λησμονήσει τις εντολές του πατέρα του, (7) κινεί τα νήματα της πρωτοτυπίας του Κατούλλου, που συνδέει τον μύθο της εγκατάλειψης με τη διάσταση της κατάρας και την αυτοκτονία του Αιγέα. (8) Η οβίδεια Αριάδνη όχι μόνο δεν εξαπολύει κατάρες κατά του Θησέα, αλλά παρακαλώντας τον να στρέψει τα πανιά του πλοίου του προς τη Νάξο (βλ. Her. 10.149), αντιστρέφει ταυτόχρονα αυτήν την καινοτομία του Κατούλλου. Κι εδώ το καινοφανές ανακύπτει μέσα από κάτι εξίσου καινοφανές: ο Οβίδιος πρωτοτυπεί με τη σειρά του, αναδεικνύοντας με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο την ελεγειακή πλέον φύση της Αριάδνης, προβάλλοντας παράλληλα σε μεταποιητικό επίπεδο το ειδολογικό έδαφος της επιστολής.

`

********************************************************

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1. Φιγούρα που μαρμάρωσε βακχίδας, μακριά αγναντεύει αυτόν, κι αλί, σε κύματα από έγνοιες παραδέρνει. Η μετάφραση είναι του Τρομάρα (2004: 157).
2. Κάθισα παγωμένη στον βράχο ατενίζοντας τη θάλασσα, κι όσο ήταν από πέτρα το κάθισμα, τόσο ήμουν πέτρα κι εγώ.
3. Μα μπρος στον θάνατο τα μάτια μου δεν θα νωθρέψουν και οι αισθήσεις δεν θʼ αφήσουνε το κουρασμένο σώμα, πριν να ζητήσω απʼ τους θεούς ποινή της προδοσίας. Η μετάφραση είναι του Τρομάρα (2004: 167).
4. Βλ. Μητούση (2007) 240∙ Spentzou (2003) 91, 108∙ Barchiesi (1993) 346.
5. Βλ. Cat. c. 64.202-204: αφού ξέχυσε αυτά τα λόγια απʼ τη θλιμμένη της καρδιά, ζητώντας ανήσυχη την τιμωρία των άγριων πράξεων του Θησέα, ένευσε με την αήττητη βούλησή του ο ρυθμιστής των ουρανίων.
6. Βλ. Cat. c. 64.200-201. Η μετάφραση είναι του Τρομάρα (2004: 167).
7. Βλ. Cat. c. 64.233-237: τους λόφους της πατρίδας σου τα μάτια σου όταν δούνε, κατέβασε τα πένθιμα πανιά απʼ τις αντένες κι ύψωσε τα λαμπρά πανιά στα γυριστά σχοινιά σου, σημάδια της χαράς ως δω να καταλάβω αμέσως, καθώς η ώρα η καλή πίσω σε ξαναφέρνει. Η μετάφραση είναι του Τρομάρα (2004: 169).
8. Βλ. Cat. c. 64.233-237: τους λόφους της πατρίδας σου τα μάτια σου όταν δούνε, κατέβασε τα πένθιμα πανιά απʼ τις αντένες κι ύψωσε τα λαμπρά πανιά στα γυριστά σχοινιά σου, σημάδια της χαράς ως δω να καταλάβω αμέσως, καθώς η ώρα η καλή πίσω σε ξαναφέρνει. Η μετάφραση είναι του Τρομάρα (2004: 169).

`

******************************************************

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

`
Barchiesi, A. (1993), “Future Reflexive: Two Modes of Allusion and Ovid΄s Heroides”, HSCPh 95: 333-365
Knox, P. E. (1995), Ovid: Heroides. Select Epistles, Cambridge (Cambridge University Press)
Konstan, D. (1993), “Neoteric Epic: Catullus 64”, στο Boyle A. J. (ed.), Roman Epic, London and New York (Routledge), σσ. 59-78
Μητούση, Ε. (2007), De genere: Φύλο και γένος στις Ηρωίδες του Οβιδίου, διδ. διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Spentzou, E. (2003), Readers and Writers in Ovid΄s Heroides. Transgressions of Genre and Gender, Oxford (Oxford University Press)
Τρομάρας, Λ. (2004), Κάτουλλος. Ο νεωτερικός ποιητής της Ρώμης, Θεσσαλονίκη (University Studio Press). (Ανατύπωση, 1η έκδ. 2001)

`

`

*********************************************************

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η Επιθεώρηση Ποιητικής Τέχνης Ποιείν, οι εκδόσεις Μετρονόμος
και το La soiree de Votanique [Καστοριάς 37, Βοτανικός (Στάση Κεραμεικός του μετρό)] σας προσκαλούν ΣΗΜΕΡΑ, Tετάρτη 7 Μαΐου 2014, στις 20.00

στην παρουσίαση του νέου βιβλίου της ΣΕΙΡΑΣ ΠΟΙΕΙΝ,

«Τηλέμαχος», της Αγγελικής Ηλιοπούλου


Θα μιλήσουν οι:
Σπύρος Αραβανής, φιλόλογος-ποιητής, εκδότης/υπεύθυνος Σειράς Ποιείν εκδ. Μετρονόμος
Στέφη Αδαμοπούλου, μεταφράστρια

Ποιήματα από το βιβλίο, συνοδεία σαξοφώνου από τον Νίκο Κουλούρη, θα διαβάσει η ίδια η ποιήτρια και ο γιατρός & φιλόλογος, Νίκος Τόμπρας.

Θα ακουστούν επτά μελοποιημένα ποιήματα από τον Ηρακλή Ποζατζίδη.

από Σπύρος Αραβανής
1 Σχόλιο