`

Σημ.: Σήμερα συμπληρώνονται 20 χρόνια από το θάνατο της Κατερίνας Γώγου

`

Σε αρκετά ποιήματα της Κατερίνας Γώγου, σε όλες σχεδόν τις ποιητικές συλλογές που είχε εκδώσει και κυκλοφορήσει, υπάρχουν κάποιοι στίχοι μοναδικοί. Θα έλεγα με βεβαιότητα πως είναι στίχοι αυθύπαρκτοι. Εννοώ πως είναι στίχοι με ιδιαίτερο βάρος και αξία, με αποτέλεσμα να ξεχωρίζουν και να προβάλλουν έντονα ανάμεσα από τους υπόλοιπους στίχους αυτών των ποιημάτων, ακριβώς όπως ξεχωρίζει, και δεσπόζει, μέσα στην βαθιά και διάστερη νύχτα, η ολοφώτεινη σελήνη από τʼ άστρα.
Είναι αυτοτελείς, αυτοδύναμοι και αυτόφωτοι στίχοι, που μοιάζουν ωσάν να σήκωσαν κεφάλι ή παντιέρα και επιζητούν νʼ αποσκιρτήσουν, από στιγμή σε στιγμή, από το ποίημα στον οποίο ανήκουν για να ακολουθήσουν δική τους πορεία, έστω και μοναχική, μέσα στην ποίηση της Κατερίνας Γώγου. Με άλλα λόγια, είναι στίχοι με δική τους ανεξαρτησία, δικά τους χαρακτηριστικά, δική τους λάμψη και δική τους λειτουργικότητα! Θα τους ονόμαζα χωρίς δισταγμό στίχους μικρά «διαμάντια»!
Και όμως, δεν είναι έτσι ακριβώς τα πράγματα, όπως με την πρώτη ματιά φαίνονται και τα αντιλαμβανόμαστε. Γιατί, οι λακωνικοί αυτοί στίχοι, όσο και αν φαίνεται ότι επιδιώκουν να προδιαγράψουν μοναχική πορεία άλλο τόσο παρουσιάζονται να βρίσκονται σε αρμονική διάταξη και λειτουργία με τους υπόλοιπους στίχους του ποιήματος.
Μάλιστα, με ικανοποίηση διαπιστώνω πως οι εν λόγω στίχοι επιτελούν διπλή λειτουργία, ταυτόχρονα και παράλληλα, μέσα στο ποίημα. Δηλαδή, έκαστος ένας από αυτούς τους στίχους, όσο καλά μπορεί να λειτουργήσει ομαδικά, σε αγαστή συνεργασία και επικοινωνία με τους υπόλοιπους στίχους του ποιήματος, άλλο τόσο καλά μπορεί να λειτουργήσει και από μόνος του, αποκομμένος και απομονωμένος από τους υπόλοιπους στίχους, χωρίς να σταματήσει όμως να μεταφέρει ποιητική ενέργεια ή να πάψει να μεταδίδει ικανοποίηση και απόλαυση στο αναγνωστικό κοινό. Επίτευγμα, ασφαλώς, που πρέπει να αποδοθεί στο πηγαίο και γνήσιο ταλέντο της Κατερίνας Γώγου αλλά και στις ικανότητές της να ανακαλύπτει έξυπνα ποιητικά τεχνάσματα για να προσελκύει το ενδιαφέρον των αναγνωστών της.
Στίχοι όπως «Ο φόβος γεννάει συνέχεια αυγά» ή «Για μένα Θεός είναι η Αλήθεια» ή «Τόσος πολύς ο κόσμος και άνθρωπος κανείς», που λένε λίγα αλλά μεταδίδουν πολλά στον αποδέκτη τους, είμαι βέβαιος πως άνετα μπορούν να χαρακτηρισθούν και να καταχωρηθούν στην κατηγορία με τους εξαίσιους αποφθεγματικούς στίχους.
Οι στίχοι αυτοί όμως, μαζί με άλλους τους οποίους θα παραθέσω στη συνέχεια, που πλημμυρίζουν από φρεσκάδα, δύναμη και ενέργεια αλλά και από ευφάνταστες ιδέες και φιλοσοφημένες σκέψεις, δεν είναι δημιούργημα ενός ατόμου που τους εμπνεύστηκε στην απομόνωση, επωφελούμενος από την άνεση που του προσφέρει το πολυτελέστατο γραφείο του. Αντιθέτως, οι γαλβανισμένοι αυτοί στίχοι, πιστεύω πως είναι βγαλμένοι μέσα από ένα μεγάλο ηφαίστειο. Ηφαίστειο εν ενεργεία, που βρυχάται και εκτινάσσει συνέχεια φωτιά και λάβα, και που ασφαλώς αυτό το ηφαίστειο δεν είναι άλλο από την επαναστατημένη ψυχή της Κατερίνας Γώγου. Πιο παραστατικά, θα έλεγα πως οι ηλεκτρισμένοι αυτοί στίχοι είναι βγαλμένοι μέσα από μία επίγεια κόλαση. Κόλαση που σίγουρα γνώρισε και βίωσε η ποιήτρια.
Εξάλλου, σήμερα, μετά την παρέλευση τόσων χρόνων από τότε που έζησε και έδρασε η ποιήτρια και μετά τη σαρωτική επέλαση του πανδαμάτωρ χρόνου, που αναλιώνει και χωνεύει τα πάντα στην αέναη πορεία του, αφήνοντας να επιπλεύσουν μόνο όσα είναι αληθινά και γνήσια, η Κ. Γώγου είναι παρούσα! Όχι μόνο παρούσα, αλλά ταυτόχρονα αποδεικνύεται και μεγάλη ψυχή αλλά και ενδιαφέρουσα προσωπικότητα, που μέσα της έσμιγαν και συγκεντρώνονταν όλα: η ποιήτρια, η καλλιτέχνις, η ιδεολόγος, η επαναστάτρια, η πολιτικός, ακόμη και η…φιλόσοφος!
Γιʼ αυτό, όπως είπα, οι αυθύπαρκτοι αυτοί στίχοι, είναι ασφυκτικά γεμάτοι με τα συναισθήματά της, τις εμπειρίες, τα βιώματα, τις ενδιαφέρουσες απόψεις, σκέψεις και ιδέες της (ποιητικές, φιλοσοφικές, πολιτικές, ιδεολογικές) γύρω από πολλά θέματα και προβλήματα του καιρού της, που την απασχολούσαν διαρκώς στην σύντομη ζωή της, θυμίζοντας στο σημείο αυτό πως ο θνητός βίος της (πέθανε, σαν σήμερα, στις 3.10.1993) αριθμεί μόνο 53 χρόνια!
Πραγματικά, χωρίς υπερβολή, θα έλεγα πως η συναισθηματική πληθώρα της ποιήτριας Κατερίνας Γώγου, έτσι όπως εκδηλώνεται μέσα από αυτούς τους εμψυχωμένους στίχους, μοιάζει μʼ ένα ξεχειλισμένο ποτάμι που απειλεί να παρασύρει με τα ορμητικά νερά του ότι βρεθεί στο πέρασμά του.
Επιπλέον, είναι πεποίθησή μου πως η Κ. Γώγου ήθελε και επεδίωξε να περικλείσει μέσα σʼ αυτούς τους ξεχωριστούς στίχους όλη τη σπουδή που απέκτησε για την ποιητική τέχνη, αλλά και το καταστάλαγμα της σοφίας που αποκόμισε από το σύντομο πέρασμά της μέσα από την καυτή λεωφόρο που λέγεται ζωή. Θέλω να πω τη ζωή της, που ήταν γεμάτη με αντιθέσεις, απογοητεύσεις, αμφιταλαντεύσεις, αναστολές, χάσματα, εμπόδια τεχνητά και φυσικά αλλά και παγερά σκοτάδια που όλα μαζί κατεύθυναν την ποίησή της στο να παίρνει συνεχώς χαρακτήρα κοινωνικής διαμαρτυρίας, ευρισκόμενη πάντοτε από την πλευρά του αμυνόμενου πολίτη. Και όταν λέω «του αμυνόμενου πολίτη», ασφαλώς και εννοώ του αδύναμου, του αδικημένου και κατατρεγμένου πολίτη. «Σε τέτοιους πρόστυχους καιρούς/ πρέπει να είσαι έτοιμος όλα να τα περιμένεις», θα γράψει στη συλλογή «Το ξύλινο παλτό» .

`

Γιʼ αυτό, σε όλους σχεδόν τους μοναδικούς αυτούς στίχους, αλλά και γενικά σε όλη την ποίησή της, πλανάται μία ιδέα φόβου. Ένας θηλυκός και διαβρωτικός φόβος, εν μέρει αδικαιολόγητος, που γεννοβολούσε συνέχεια…αυγά, (με δηλητηριώδη μέσα φιδάκια), που άπλωνε τα χονδρά πλοκάμια του, όπως το γιγαντιαίο χταπόδι, και έσφιγγε με δύναμη το ευάλωτο σώμα της, μέχρι να παραλύσει τα νεύρα της αλλά και να διαλύσει την ατίθαση, αδάμαστη και αδούλωτη σκέψη της. Κάπου στο «Ιδιώνυμο» λέει χαρακτηριστικά:
«Εδώ η ζωή μας ταύρος με καρφωμένα χιλιάδες
φασιστικά μαχαιράκια
ξερνάει μαύρα τα αίματά μας».
`

Σʼ αυτούς τους αποφθεγματικούς στίχους όμως, είναι πρώτιστα έκδηλος ο φόβος αλλά και η αγωνία της για το αύριο. Φόβος, εννοώ, για τους ορατούς και αόρατους κινδύνους που την απειλούσαν, προερχόμενοι από τους ιδεολογικούς αντιπάλους της και κυρίως από την Αστυνομία που συνεχώς την καταδίωκε, όπου και να την συναντούσε, μέσα στους δρόμους.
Αλλά διακατείχετο και από αγωνία. Αγωνία για την διαρκώς χαμένη και κερδισμένη ζωή της αλλά και τη ζωή των συντρόφων της. Και η αγωνία της Κ. Γώγου , όπως αντιλαμβάνομαι, ήταν ανέκαθεν υπαρξιακή και όχι μεταφυσική, όπως συμβαίνει με τους περισσότερους Έλληνες ποιητές. Η καθημερινή, εξάλλου, επιβίωσή, τόσο του ατόμου της όσο και των συντρόφων της, όπως μαρτυρεί η ίδια αλλά και όσοι την έζησαν από κοντά, ήταν σαν ένα «ακονισμένο τσεκούρι» που γύριζε διαρκώς πάνω από το κεφάλι της.
Παράλληλα όμως, είναι έκδηλη, σʼ αυτούς τους στίχους, και η θέλησή της, έστω και κλονισμένη, να παλέψει για να κερδίσει τελεσίδικα και αποκλειστικά την τρύπια ζωή της, με όσες δυνάμεις της είχαν απομείνει, μέσα σʼ αυτές τις δύσκολες οικογενειακές και κοινωνικές συνθήκες που βρέθηκε να αντιμάχεται, άσχετα αν το πεπρωμένο, από καιρό είχε άλλα γραμμένα στο μερτικό της και η άδικη μοίρα της, της έταξε να ζήσει για ένα μακρύ χρονικό διάστημα στο κεφαλόσκαλο του κάτω κόσμου, πριν βέβαια σημάνει η ώρα της. Δηλαδή, πριν ακουσθεί η σκληρή, σαν κατάρα, προσταγή του σκοτεινού αγγέλου με την οποία θα την καλούσε νʼ ανοίξει πανιά στην δοκιμαζόμενη ψυχή της για να πετάξει προς τον άλλο κόσμο. Τον άλλο κόσμο τον δίκαιο και τον αληθινό, όπως θέλουν να τον παρουσιάζουν οι ιερές γραφές.
Θέλω να αναφέρω, επίσης, πως, η Κ. Γώγου, παρά την αυτοκαταστροφική τάση που τη διέκρινε και την αγκύλωνε (η ίδια την αποκαλούσε σπορ: «συνεχίζοντας ανηλεώς το γνωστό σπορ μου, της αυτοκαταστροφής») δεν έχανε την πίστη της στη ζωή και στον άνθρωπο, τουλάχιστον τα πρώτα χρόνια της επίγειας παρουσίας της και σίγουρα πολύ πριν αισθανθεί «πως πλησιάζει το τέλος» της. Πιο σωστά, πριν ακόμη δρασκελίσει οριστικά το κατώφλι που θα την οδηγούσε στην τελική ευθεία που βγάζει μπροστά από τη σκοτεινή πύλη του θανάτου. Χωρίς βέβαια να ξεχνούμε πως για μεγάλο χρονικό διάστημα, όπως ανάφερα ήδη, μέσα στην ψυχή της διεξαγόταν ακατάπαυστα μία μεγάλη και εξαντλητική πάλη που έπαιρνε συνεχώς διάφορες κατευθύνσεις και μορφές, όπως η πάλη του φωτός κατά του ζόφου, της ζωής κατά του θανάτου, της αγάπης κατά του μίσους, της ελευθερίας κατά της βίας, της δικαιοσύνης κατά της αδικίας.

`

Χαρακτηριστικά, για την αγάπη της προς τον Άνθρωπο (το άλφα με κεφαλαίο) στο έβδομο και τελευταίο βιβλίο της, το «Με λένε Οδύσσεια» και συγκεκριμένα στην κατηγορία που ο εκδότης της, αυθαίρετα νομίζω, την ονομάζει, «Μικρά πεζά για…» θα γράψει:
«Γιʼ αυτό που είμαι σίγουρη για μένα είναι πως αγαπάω με ερωτικό πάθος τον Άνθρωπο».
Όσο αφορά την αγάπη της για τη ζωή, που είναι, όπως όλοι ομολογούν, το πιο πολύτιμο αγαθό που κληρονόμησε ο άνθρωπος σε αυτό τον κόσμο, στην συλλογή  «Τρία κλικ αριστερά», με αρκετό θάρρος θα γράψει:
«Και εμείς αποφασίσαμε
το θάνατο στο θάνατο
γιατί αγαπάγαμε πολύ τη ζωή».

`

Ανοίγοντας εδώ μία μικρή παρένθεση, θα έλεγα πως με έκπληξη διαπίστωσα ότι οι πιο πάνω στίχοι της Κατερίνας Γώγου είναι πολύ κοντά στο πνεύμα και την φιλοσοφία του Έλληνα υπερρεαλιστή ποιητή Ανδρέα Εμπειρίκου, και συγκεκριμένα είναι πολύ κοντά στον εμβληματικό στίχο του: «Να κάμουμε οίστρο της ζωής τον φόβο του θανάτου», από τη συλλογή του «Ενδοχώρα», δεδομένου ότι η ποιήτρια, όπως τουλάχιστον αφήνει να διαφανεί μέσα από την ποίησή της, δεν έτρεφε μεγάλη εκτίμηση για τους υπερρεαλιστές ποιητές!
Αλλά και όταν μοιραία η ποιήτρια μπήκε στην τελική ευθεία, δηλαδή όταν βρισκόταν στις τελευταίες στιγμές της ζωής της, νιώθοντας και βλέποντας γύρω της πολλή ερημιά, η διαλυμένη σωματικά και ψυχικά Κατερίνα Γώγου, προσπάθησε νʼ ακολουθήσει άλλο δρόμο, για να κρατηθεί ακόμη λίγο στη ζωή και νʼ αποφύγει, όπως ίσως διαισθανόταν, την παταγώδη πτώση της. Συγκεκριμένα, προσπάθησε να πορευτεί το δρόμο που οδηγεί προς την χριστιανική θρησκεία και τον Θεό, παρακαλώντας και ικετεύοντας τώρα, νυχθημερόν και απεγνωσμένα, τον Παντοκράτορα να τη σπλαχνιστεί και να την ελεήσει, χαρίζοντάς της ακόμα λίγα χρόνια ζωής.
Και η καταφυγή της στον Θεό και στην θρησκεία, σαν την έσχατη σανίδα σωτηρίας της, πράγμα που έγινε, όπως ανάφερα ήδη, προς το τέλος της ζωής της, (καταφυγή που εκδηλωνόταν με προσευχές, σπαρακτικές ικεσίες και δεητικές επικλήσεις), διαπιστώνω πως γινόταν με διάθεση βαθιάς πίστης και με χριστιανική ευλάβεια. Είχε οδηγηθεί δηλαδή σε μία ουσιαστική και αληθινή επικοινωνία με τον Θεό και την χριστιανική θρησκεία, γεγονός που πρέπει να το επισημάνω, για να προκαταλάβω κάποιους αναγνώστες που πιθανόν να αντιτάξουν πως αυτή η στροφή της προς τη θρησκεία και τον Θεό ήταν επίπλαστη και παροδική, δηλαδή επιφανειακή και ψεύτικη, προσποιητή και προσωρινή.
Με αυτά τα δεδομένα όμως, φαίνεται ξεκάθαρα πλέον πως η Κ. Γώγου διέγραψε μία ιδεολογική τροχιά που άρχιζε από τον κομουνισμό, όπως τον ανέπτυξε ο Λέων Τρότσκι, πέρασε από τον αναρχισμό και κατέληξε στον χριστιανισμό. Στην κατηγορία με τα «Μικρά πεζά για…» θα γράψει:
«…και πέρασα από τον Τρότσκι,
αρχηγό του Κόκκινου Στρατού και
σουρεαλιστή, διανοούμενο με ανοιγμένο
με τσεκούρι το κεφάλι του απʼ τη σταλινική
προδοσία, στην Αναρχία».
`

Ακόμη, στην κατηγορία με τα «Μικρά πεζά για…», και συγκεκριμένα στο κομμάτι που τιτλοφορείται «… και πολύ αγαπώ τη ζωή», που ίσως να είναι το τελευταίο κείμενο που έχει γράψει, υπάρχουν και οι εξής συγκλονιστικές γραμμές:
«Θα κοιτάξω να κοιμηθώ, αφού προσευχηθώ για όλους: «Πιστεύω εις ένα Θεό, Πατέρα, Παντοκράτορα, και πολύ αγαπώ τη ζωή». Ίσως με τη σκέπη Του καταφέρω να ζήσω…».
Χωρίς, βέβαια, να ξεχνάμε και τους πολύ γνωστούς, αλλά και εύστοχους, στίχους από το «Ιδιώνυμο»:
«Και δεν είναι που θέλω να ζήσω
Είναι γαμώτο που δεν έζησα»
`

`

Οι ικεσίες και οι προσευχές της όμως, όπως όλοι γνωρίζουμε, δεν εισακούστηκαν από τον Πανάγαθο και, κατʼ άλλους, Πολυεύσπλαχνο Θεό. Τον Θεό των αδύναμων και απροστάτευτων ανθρώπων, όπως τον αποκαλούν πολλοί ευσεβείς συνάνθρωποί μας, ίσως για να μας μεταδώσουν δύναμη και κουράγιο, σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς που καλούμαστε να επιβιώσουμε!
Σταχυολογώ και παραθέτω στη συνέχεια αυτής της εργασίας μου, που δεν έχει ασφαλώς αξιώσεις τελικού πονήματος, παρά μόνο παρέχει ενδείξεις και σημεία πορείας, κάποιους από αυτούς τους στίχους, όπως τους ξεχώρισα μέσα από το εκδομένο έργο της.

`

ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΄΄ΙΔΙΩΝΥΜΟ΄΄

«Πόσο νωρίς φεύγει το φως απʼ τη ζωή μας, αδελφέ μου…»
…………………..
«Σάπιο η φωνή του αίματος»
…………………………
«Το φιλμ στις ταινίες είναι χρωματιστό. Στη ζωή μαυρόασπρο»
……………………
«Το θάνατο που άλλοι Ανάσταση τον λένε»
……………………
«έχει το χρώμα των Πακιστανών η μοναξιά»
……………………
«φτέρνες πέτρινες λύκοι αφορεσμένοι»
…………………..
«Μην νομίζεις ξέρω πόσο κουράζεσαι να ζωντανεύεις τα όνειρα»

`

ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΄΄ΤΟ ΞΥΛΙΝΟ ΠΑΛΤΟ΄΄

«Τα όνειρά τους άσπρες κόλλες»
…………………
«Ο φόβος γεννάει συνέχεια αυγά»
……………………
«Σου προσφέρω κατάμαυρο ρόδο τη ζωή μου»
……………………
«Μυρίζει ο αέρας παντού καμένους κροτάφους»

`

ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΄΄ΑΠΟΝΤΕΣ΄΄

«Καλά που είναι η άνοιξη και θάνατο μυρίζουν τα λουλούδια»
………………
«Και θέλω ρόδο αγάπης να γίνω…»

`

ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΄΄ΝΟΣΤΟΣ΄΄

«Η απόδραση, η τέχνη και η τρέλα έχουν κοινή αφετηρία και τέρμα»

`

ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΄΄ΜΕ ΛΕΝΕ ΟΔΥΣΣΕΙΑ΄΄

«Έβγαλε μπουμπούκια η μοναξιά»
………………..
«Άνοιξη…πετάει μπουμπούκια η μοναξιά»

Από την ενότητα ΄΄Μικρά πεζά για…΄΄

«Η Ελλάδα είναι τόπος δύναμης»
…………………
«Πουλάνε έναντι φαστ φουντ τον Όλυμπο, τα νησιά του Ελύτη»
………………….
«Για μένα Θεός είναι η Αλήθεια»

Από την ενότητα ΄΄Σενάρια΄΄

«Τόσος πολύς ο κόσμος και άνθρωπος κανείς»
………………..
«Είμαι ελεύθερα επικίνδυνη και ωραία»
……………….
«Χρόνος είναι ο ουρανός»
………………..
«Για δεν πεθαίνει ο θάνατος;»
………………..

`

Από τους πιο πάνω στίχους που παράθεσα, ο αναγνώστης θα διαπιστώσει πως κάποιοι από αυτούς είναι πολύ απλοί και κατανοητοί, με το μήνυμά τους να φθάνει κοντά του καθαρό και κρυστάλλινο και κάποιοι άλλοι είναι γεμάτοι μυστήριο, δύσβατοι και δυσκολονόητοι, με το μήνυμα που μεταφέρουν να παραμένει πεισματικά δυσερμήνευτο. Έτσι ή αλλιώς όμως, οι στίχοι αυτοί, είναι ανέκφραστα ωραίοι. Επιπλέον, πέραν από την άφταστη ομορφιά και την αδιαμφισβήτητη αξία τους, έχουν και μία ανεξήγητη μαγεία, στοιχεία που προσφέρουν, πιστεύω, σημαντικό κύρος και σπουδαιότητα στην χιλιόχρονη αλλά, συνάμα, και βαθύρριζη ελληνική ποίηση.
Καταλήγοντας, θέλω νʼ αναφέρω πως από τη σύντομη αυτή περιπλάνησή μου στους ξεχωριστούς και μοναδικούς στίχους της Κ. Γώγου, έχω καταλήξει στο εξής βασικό συμπέρασμα: Η Κατερίνα Γώγου και μόνο αυτούς τους πραγματικά υπέροχους στίχους να είχε γράψει στη σχετικά σύντομη ζωή της, αυτοί οι στίχοι θα ήταν ικανοί από μόνοι τους να της χαρίσουν επάξια τον τίτλο της ποιήτριας και, μάλιστα, της μεγάλης και σπουδαίας ποιήτριας!
`

Κυριακή, 28.7.2013-Πέμπτη, 15.8.2013

από Σπύρος Αραβανής
1 Σχόλιο