Ο πρώτος ποιητής που αντιλήφθηκε την πραγματική ουσία πολέμου τον εικοστό αιώνα ήταν ο Τσαρλς Χάμιλτον Σόρλυ, ο οποίος σκοτώθηκε πριν προλάβει να αξιοποιήσει το εκπληκτικό ποιητικό του ταλέντο. Οι Επιστολές του (Letters, 1919), για την εποχή τους, είναι εκπληκτικές: προβλέπουν στάσεις που υιοθετήθηκαν μόνο μετά το θάνατό του. Σε μια από τις επιστολές αποδοκιμάζει τον Μπρούκ για τα «ωραία του λόγια» και τον συναισθηματισμό του. «Δεν υπάρχει δίκαιος πόλεμος,» έγραφε: «Αγγλία, βαρέθηκα ν’ ακούω αυτή τη λέξη. Με το να εκπαιδεύομαι για να πολεμήσω για την Αγγλία, εκπαιδεύομαι ν’ αγωνιστώ γι’ αυτή την εσκεμμένη υποκρισία, αυτή τη τρομερή μεσοαστική νωθρότητα προοπτικής… μετά από τον πόλεμο όλοι οι γενναίοι άνδρες θα απαρνηθούν τη χώρα τους και θα ομολογήσουν ότι είναι άγνωστοι και προσκυνητές σ’ αυτό τον κόσμο.» Πριν γράψει αυτό είχε προβεί σε διάγνωση της υποκρισίας που υποβάσκει στο σύστημα των Βρετανικών αριστοκρατικών ιδιωτικών σχολείων (British public school system), ο ίδιος είχε δυσάρεστες εμπειρίες από το Κολλέγιο Marlborough– όλα αυτά τα στοιχεία είναι αρκετά για ν’ αποδείξουν πως ο θάνατός του ήταν μια ανυπολόγιστη απώλεια για την Αγγλική λογοτεχνία και ζωή. Η ποίησή του είναι, ως επί το πλείστον, πολλά υποσχόμενη. Αλλά η ευγλωττία της, επιμελώς άνευ στόμφο, ήδη αποδεικνύει εκπληκτική ακεραιότητα επιδίωξης.
*
When You see Millions of the mouthless Dead
When you see millions of the mouthless dead
Across your dreams in pale battalions go,
Say not soft things as other men have said,
That you’ll remember. For you need not so.
Give them not praise. For, deaf, how should they know
It is not curses heaped on each gashed head?
Nor tears. Their blind eyes see not your tears flow.
Nor honour. It is easy to be dead.
Say only this, ‘They are dead.’ Then add thereto,
‘Yet many a better one has died before.’
Then, scanning all the o’ercrowded mass, should you
Perceive one face that you loved heretofore,
It is a spook. None wears the face you knew.
Great death has made all his for evermore.
********
