Εφημεριδοπεριοδικό: Οι φιλιές των παιδιών (της β2 τάξης του 35ου Ολοήμερου Δημοτικού Σχολείου, Κωλέττη 34, Εξάρχεια
: http://0-18.gr/downloads/oi-filies-ton-paidion Hanger rip
Η έκδοση ενός σχολικού εντύπου συνδέει πολλές εκφάνσεις του βιόκοσμου της καθημερινότητας της σχολικής κοινότητας και επιτρέπει έναν αναστοχασμό για τους στόχους, τους σκοπούς, τα μέσα, τις δυνατότητες και την επίτευξη ή όχι των επιδιωκόμενων αλλαγών της κάθε φορά αν – ηδονικής «πραγματικότητας». Με αυτή την «πραγματικότητα» ερχόμαστε αντιμέτωποι κάθε φορά που γράφουμε, εμείς ή τα παιδιά. Τα κείμενα μας έχουν τις ψυχαναλυτικές ατραπούς της φαντασίας, του συμβολικού και του πραγματικού. Αν η τάξη μας είναι το σπήλαιο του Πλάτωνα τότε καλούμαστε, στα πλαίσια της δημόσιας σφαίρας και του εγγραμματισμού, να μεταβούμε στον αδυσώπητο ήλιο, τον ήλιο της γραφής, της θέασης και του διαφωτισμού.
Η επιστημολογική συγκρότηση των πρακτικών των εκπαιδευτικών στο σχολείο μπορεί να είναι αποτέλεσμα μιας εκ των υστέρων μεθόδου που εκλογικεύεται ή μια κανονιστική αξίωση που προηγείται των εφαρμογών και των εξειδικεύσεων. Αυτή η δεύτερη περίπτωση θα μας απασχολήσει εδώ. Αυτή η κανονιστική αξίωση δεν είναι άλλη από την δυνατότητα για αλλαγή του κόσμου στις δυτικές κοινωνίες ή οποία εν πολλοίς έχει τις αναφορές της στον Kant: θες να αλλάξεις τον κόσμο σημαίνει να γράψεις ένα κείμενο και να πεις τις ιδέες σου, ανεξάρτητα αν στην καθημερινότητα υποχρεούσαι να κάνεις άλλα πράγματα. Σήμερα αυτός που θα μπορούσε να μας κομίσει αυτή την πίστη στην αλλαγή (του κόσμου, του σχολείου, της πραγματικότητας) και να συνεχίσει την καντιανή αξίωση είναι περισσότερο ο Derrida παρά ο Habermas. Στον Derrida που βρήκε στέγη όλη η «γυναικεία» και η ενδυναμωτική γραφή παρά στον Habermas, στον οποίο η περίλαμπρη «δημόσια σφαίρα» σήμερα έχει ταυτιστεί με την προτεραιότητα του οικονομικού έναντι του πολιτικού ή με την παθητικότητα παρά με την συμμετοχή.
Ωστόσο ο αντισταθμιστικός ρόλος της σχολικής κοινότητας και ο κοινωνικά ανταγωνιστικός είναι να αναδείξει και τις δύο εκδοχές του εγγραμματισμού και της πολιτειότητας: και την πίστη στην γραφή και την δημιουργία μίας δημόσιας σφαίρας ή οποία θα δημιουργεί τους όρους συμφωνίας σε στόχους, κοινωνικά συμβόλαια και όρια. Με αυτή την έννοια η παραγωγή ενός σχολικού εντύπου συσχετίζεται με την μετάβαση από την παιδική ηλικία στην υποκειμενικότητα, είναι διαδικασία παρά απλή συνάθροιση ύλης και συσχετίζει όλες τις δυνατές δεξιότητες: συναίσθημα, συμμετοχή, κοινωνικότητα, τεχνολογικό αλφαβητισμό, συνεργασία, ομάδες, πολιτειότητα, αποδομήσεις των στερεοτύπων για το φύλο και κίνηση στους χώρους της σχολικής κοινότητας αλλά και έξω από αυτούς. Αυτό το τελευταίο σημαίνει πως με αφορμή την έκδοση ενός εντύπου τα παιδιά ξαναδοκιμάζουν τις σχέσεις με τους χώρους, την δυνατότητα εξόδου από το σχολείο με όρους λογικής των δικτύων και διάλογο του μέσα με το έξω. Έτσι αυτή η αστάθμιστη «τρίτη περιοχή», πέρα από την οικογένεια και το σχολείο που είναι ότι παρεμβάλλεται σ’ αυτή την διαδρομή, αρχίζει να σταθμίζεται.
Μια τέτοια περίπτωση μπορεί να θεωρηθεί και το εφημεριδοπεριοδικό «Οι φιλίες των παιδιών», το οποίο εκδίδεται μέχρι στιγμής δύο σχολικά έτη, το 2008 και το 2009. Τα προηγούμενα χρόνια είχαμε κι άλλα τυπώματα όπως βιβλία, το περιοδικό «Ανεμόπτερο», φυλλάδιο καμπάνιας με τον Συνήγορο του παιδιού, συμμετοχές σε διαγωνισμούς και παραγωγή δημοσιότητας μέσα στο σχολείο με την μορφή της επικοινωνίας σε θέματα όπως ο πόλεμος ή η υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Ωστόσο το εφημεριδοπεριοδικό «Οι φιλίες των παιδιών» είναι κάτι πιο πέρα από όλα αυτά: στηριγμένο στα βιβλία της Δευτέρας δημοτικού αποτελεί μια προσπάθεια η οποία αποβλέπει στο να γενικευτεί σ’ όλα τα σχολεία πέρα από τις αντιρρήσεις των σχολικών επιτροπών ή άλλων εμποδίων που μπορούν να τεθούν. Γιατί η έκδοση αυτού του εντύπου με τα παιδιά της Δευτέρας δημοτικού, τα οποία χτίζουν σχέσεις μακροπρόθεσμα στη διάρκεια όλου του έτους με όλα τα παιδιά, καθώς γίνονται «συνεργάτες», είναι η διαδικασία μετάβασης από το κλειστό στο ανοιχτό, από το μέσα στο έξω, από τον εμπειρικό εαυτό στον υπερβατολογικό, από την εγκεφαλικότητα στην υποκειμενικότητα. Και είναι μια διαδικασία συμβατή με την καθημερινότητα των παιδιών πολύ πιο ωραία από το να αποτελεί μια απλά ωραία ιδέα.
Μερικά ζητήματα τώρα για την μέθοδο και τις τεχνικές. Οι συναντήσεις για την έκδοση ενός εντύπου δεν είναι διαφορετικές από τον τρόπο εργασίας των προγραμμάτων αγωγής υγείας ή από τον τρόπο δουλειάς των τα κέντρων πρόληψης, με τα οποία μπορούμε να συνεργαζόμαστε ως σχολικές κοινότητες. Κοινωνικά συμβόλαια, όρια, επίλυση συγκρούσεων, σχέση μέσου και σκοπού, διαχείριση συναισθημάτων, απώλεια, να μερικά από τα κοινά αυτά θέματα με άλλα projects που κάνουμε στα σχολεία μας. Για παράδειγμα οι συναντήσεις του εφημεριδοπεριοδικού «Οι φιλίες των παιδιών» είχαν τον εξής σχεδιαστικό χαρακτήρα, χωρίς όμως να είναι δεσμευτικός:
Σχεδιασμός 1ης συνάντησης
A)Εισαγωγή – Γνωριμία: αναφέρουμε το σκοπό της συνάντησης και γνωριζόμαστε. Παιχνίδι γνωριμίας: γράφουν το όνομά τους στο χαρτί του μέτρου στο πάτωμα και λένε κάτι για το όνομά τους.
B) Σηκωνόμαστε από την κοινή συνεδρία (κυκλική διάταξη) και χωριζόμαστε σε τρεις ομάδες: ΝΑΙ ΘΕΛΩ- ΧΡΕΙΑΖΟΜΑΙ ΧΡΟΝΟ ΝΑ ΤΟ ΣΚΕΦΤΩ/ ΔΕΝ ΞΈΡΩ – ΟΧΙ ΔΕΝ ΘΕΛΩ. Οι ομάδες πηγαίνουν στις τρεις γωνιές της αίθουσας κι αφήνουμε τα παιδιά να τοποθετηθούν. Ασκούνται στη ρητορική και στα επιχειρήματα έτσι ώστε κάθε παιδί που θα πείθεται να αλλάζει ομάδα. Τα επιχειρήματα ανταλλάσσονται γραπτά και προφορικά Αν όλα τα παιδιά συμφωνούν προχωρούμε στο συμβόλαιο. Γράφουμε τους κανόνες και τους αναρτούμε.
Γ)Κυκλική διάταξη όλων γύρω – γύρω. Ζητάμε από τα παιδιά να μας πουν πως αισθάνθηκαν
Σχεδιασμός 2ης συνάντησης
Έχουμε κάνει τις απαραίτητες συζητήσεις και σχεδιάζουμε την επόμενη συνάντηση.
Α) Ξεκινάμε με ένα παιχνίδι γνωριμίας. Τα παιδιά λένε το όνομά τους και λένε κάτι θετικό γι’ αυτό.(Κυκλική διάταξη, σηκωνόμαστε όρθιοι και πιάνουμε ένας/ ένας το χέρι του άλλου).
Β) Όπως είμαστε στη κυκλική διάταξη σηκωνόμαστε και χωριζόμαστε σε τυχαίες ομάδες. Ο χωρισμός γίνεται με το παιχνίδι με τις βούλες που βάζουμε στη πλάτη τους. Αναφέρουμε τους κανόνες του χωρισμού. Οι ομάδες καλούνται να υπαντήσουν στα εξής ερωτήματα:
Πώς το φαντάζομαι το εφημεριδοπεριοδικό; Τι θα θέλανε να περιέχει; Ποια θέματα σας ενδιαφέρουν; Το θέμα του τίτλου. Μπορούν να το ζωγραφίσουν. Οι ομάδες ανακοινώνουν τα αποτελέσματα της δουλειάς τους η μία στην άλλη. Όλα αναρτούνται στον τοίχο. Ανακοινώνουν την δουλειά τους. Ρωτάμε την κάθε ομάδα αν έχουν ξανασυνεργαστεί. Με ότι δεν συμφωνούμε το ετοιμάζουμε για διαπραγμάτευση.
Γ) Οι ομάδες επιστέφουν στην ολομέλεια. Ο καθένας λέει τι θα κάνει για το περιοδικό. Προχωρούμε στο κοινωνικό συμβόλαιο. Ανάρτησή του μαζί με τα ονόματά τους.
Δ) Κλείσιμο διαδικασίας. Τους ζητάμε να μας πουν πως αισθάνθηκαν.
Σχεδιασμός 3ης συνάντησης
Α)Ολομέλεια – συζήτηση για το κοινωνικό συμβόλαιο
Β) Διαπραγμάτευση όλων των θεμάτων που θέλουν να ασχοληθούν τα παιδιά – νέες προτάσεις προς αντικατάσταση των αρχικών τους επιθυμιών.
Σχεδιασμός 4ης συνάντησης
Α)Παιχνίδια συνεργασίας (το παιχνίδι της κηρομπογιάς, το παιχνίδι του καθρέφτη, το παιχνίδι της εμπιστοσύνης – τυφλός περίπατος)
Β) Ομάδες με βάση τα ενδιαφέροντα – κοινωνικό συμβόλαιο στις ομάδες
Γ)Ολομέλεια – προσωπικές τοποθετήσεις για όλες την ομαδική δουλειά. Ρωτάμε πως τα πήγαν στα παιχνίδια συνεργασίας.
Δ) Κλείσιμο της συνάντησης – Ρωτάμε πως τα πήγαν.
Σχεδιασμός 5ης συνάντησης
Α)Ολομέλεια –Ρωτάμε για τις ομάδες τους, αν έχουν φέρει τη δουλειά τους, τι δυσκολίες συνάντησαν.
Β)Παιχνίδια συνεργασίας στην αυλή (το παιχνίδι της κηρομπογιάς, το παιχνίδι του καθρέφτη).
Γ)Ομάδες με βάση τα ενδιαφέροντα των παιδιών (ψυχαγωγία, κατασκευή ιστοριών, μαγειρική, θέατρο και ιστορία του κτιρίου, κινηματογράφος και τηλεόραση, αθλητισμός, ζωγραφιές) – μοιράζουμε προσωπικούς στόχους –δημιουργία φακέλων των ομάδων –ανακοινώσεις του υλικού που έφτασε.
Δ)Το παιχνίδι της κάλπης –ο υπό ψήφιση τίτλος του περιοδικού
Ε) Ολομέλεια -Κλείσιμο της διαδικασίας
Σχεδιασμός 6ης συνάντησης Α)Ολομέλεια – διερεύνηση του υλικού που έχει έρθει στο εφημεριδοπεριοδικό –ζητάμε από τις ομάδες να μας εκθέσουν την πορεία τους.
Β)Ομαδικά παιχνίδια συνεργασίας στην αυλή
Γ)Κοινό τραπέζι συνεργασίας και συζήτησης –ζητάμε την γνώμη τους για το πώς ένιωσαν στα παιχνίδια συνεργασίας –συγκέντρωση υλικού για τους φακέλους των ομάδων- ψηφοφορία για το όνομα του εφημεριδοπεριοδικού.
Δ)Ολομέλεια –κλείσιμο διαδικασίας
Οι συναντήσεις είναι πολύ περισσότερες από τις παραπάνω αλλά δεν θα επεκταθούμε άλλο εδώ. Ο κλειστός κύκλος των πρώτων ομάδων διευρύνεται με τελικό στόχο το αγκάλιασμα όλης της σχολικής κοινότητας με την μορφή αναζήτησης συνεργατών. Ωστόσο στις συναντήσεις αυτές που αποβλέπουν μεταξύ άλλων και στην δημιουργία τεσσάρων τουλάχιστο εφημερίδων πριν το τελευταίο φύλλο το οποίο τυπώνεται, δεν συμμετέχουν οι συνεργάτες που απλά μας φέρνουν μια δουλειά. Τελειώνοντας, να μερικά θέματα για συζήτηση, τα οποία αποτελούν και στάσεις των προθέσεων αυτού του εντύπου:
• Ισότιμη συμμετοχή ενήλικών και παιδιών. Με αυτή την έννοια στο έντυπο συνυπάρχουν ενήλικες με παιδιά.
• Τα κείμενα σελιδοποιούνται hand made από τα παιδιά κι έτσι έχουν γνώση για την διάταξή τους στο χώρο. Αναπτύσσεται η υπαγωγή.
• Η αρθρογραφία κινείται μεταξύ του μυθοπλασματικού και του πραγματικού, παράγοντας εξόδους, βεβαιώσεις και αίσθηση του τι ισχύει και τι όχι.
• Δημιουργούμε περιβάλλον συνεννόησης έτσι ώστε να αποφεύγεται η λογοκρισία (και η αυτό – λογοκρισία). Τα παιδιά καταλαβαίνουν την διαφορά φωνής/ γραφής αλλά εμείς χρειάζεται να μειώνουμε την απόσταση αυτή.
• Κάνουμε επιτόπια παρατήρηση και συμμετοχική παρατήρηση για το ρεπορτάζ. Όπως αντιμετωπίζουμε τα παιδιά ως φορείς γνώσεις, με βιόκοσμο, έτσι αντιμετωπίζουμε και την ανθρώπινη επαφή: ως πηγή γνώσης.
• Διακινούμε το έντυπο με βάση την λογική του πολλαπλασιαστή. Το κάθε παιδί καθίσταται αντιπρόσωπος του εντύπου. Το έντυπο καταλήγει με την επίβλεψη των παιδιών στα μανταλάκια να απλωθεί όπως γίνεται με τις εφημερίδες, σε σημαία διανομής και σε σταθερό σημείο όπου τα παιδιά διαλέγονται με τους/ τις αναγνώστες/ στριες για το περιεχόμενο αυτών που έγραψαν.
• Το έντυπο παίρνει στο σχολείο διαστάσεις καθολικής επικοινωνίας και βρίσκεται στα χείλη των παιδιών. Μοιράζεται σε πρόσωπα και φορείς που τα παιδιά συνεργάστηκαν μαζί τους.
• Η «πραγματικότητα» στα κείμενα είναι εξ’ ορισμού πολιτική καθώς με την πραγματικότητα η πολιτική μπορεί να είναι και η μοναδική επιστήμη – πλην της ψυχανάλυσης και της φαινομενολογίας που ωστόσο την διαπερνούν – που ασχολείται μαζί της.
• Διασταυρώνεται μεταξύ συμβολικού και πραγματικού και παράγεται η αλήθεια. Για την δημοσιογραφία είναι μια σημαντική στιγμή γιατί παράγεται το αξιερώτητο και το σημαίνον. Τα παιδιά αισθάνονται να συμπίπτει το μέσα τους με το έξω τους και έτσι να μειώνεται η απόσταση μεταξύ της γραφής και της πραγματικότητας – η οποία αδικεί την γραφή σε σημείο να λέει κάποιος: «τι νόημα έχει να γράψω;».
• Αναπτύσσουμε το Ντελεζικό και φιλοσοφικό «γίγνεσθαι»ι: «γίνομαι δημοσιογράφος», γίνομαι ποιητής, γίνομαι παραμυθάς γίνομαι…Αυτή η μεθοδολογική προοπτική παράγει υποκειμενικότητα και μετάβαση από την παιδική ηλικία.
• Αξιώνουμε κατασκευή παιδικής ηλικίας μέσα από δύσκολα θέματα όπως η έκθεση του εαυτού, το ιδιωτικό και το δημόσιο, το αγαθό και το δικαίωμα, το δωρεάν και το εμπορεύσιμο.
Αυτές ήταν μερικές σκέψεις που βρίσκονται πίσω από την έκδοση του εφημεριδοπεριοδικού «Οι φιλίες των παιδιών», το οποίο εύχομαι όπως κάθε δημοσιογράφος να τα εκατοστίσει!!!! Και να μας διαβάζετε και να περιμένετε την έκδοσή του με αγωνία! Σας ευχαριστώ πολύ! Και του χρόνου!!
Ο Χαράλαμπος Μπαλτάς είναι δάσκαλος, υποψήφιος διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και συντάκτης στο περιοδικό Στίγμα. Διδάσκει Τεχνικές Επικοινωνίας στο ΙΕΚ Δημοσιογραφίας Αργυρούπολης (2008/09) και στο ΙΕΚ Δημοσιογραφίας της Σιβιτανιδείου (2008/09). Το παρόν κείμενο ανακοινώθηκε στην επιμορφωτική συνάντηση των εκπαιδευτικών της Α΄ Διεύθυνσης Αθηνών στις 17/6/2009, η οποία πραγματοποιήθηκε με επιστημονική ευθύνη του Σχολικού Συμβούλου Κώστα Μπατσίλα, στο 14ο και 116ο Σχολείο Αθηνών (Σίνα 70, Κολωνάκι). Το εφημεριδοπεριοδικό «Οι φιλίες των παιδιών» είναι αναρτημένο στην ιστοσελίδα του Συνηγόρου του Παιδιού. babisbaltas@gmail.com
