Το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα και ο Ιωάννης Θεοδωρακόπουλος
Σοβαρές αντιδράσεις και προβληματισμό έχει προκαλέσει η άρνηση να συμπεριληφθεί στο υπό κατάρτιση Σύνταγμα της Ευρώπης οποιαδήποτε αναφορά στην χριστιανική ιστορική της ταυτότητα. Το θέμα μεταξύ άλλων είχε εντοπίσει το 1980 ο φιλόσοφος Ιωάννης Θεοδωρακόπουλος. Η ένταξη της χώρας μας ευρίσκετο τότε προ των πυλών και ο Θεοδωρακόπουλος εξέφρασε απόψεις που σήμερα είναι άκρως επίκαιρες. Ο γράφων έχει ανά χείρας μία έκδοση της σχολής που ο αείμνηστος φιλόσοφος είχε ιδρύσει στη Μαγούλα Σπάρτης με τίτλο «Μαθήματα της Εβδόμης Περιόδου, 5-12 Οκτωβρίου 1980, Η Πολιτική των Ελλήνων»..Αναφερόμενος στο ελληνικό Σύνταγμα και θέλοντας να δείξει πόσο διαφορετικές είναι οι δικές μας ιστορικές εμπειρίες τόνισε με αφορμή την πρόθεση ορισμένων να απαλείψουν από τον πρόλογο τη φράση «Εις το όνομα της Αγίας, Ομοουσίου και Αδιαιρέτου Τριάδος». «Εθεώρησα χρέος τότε να γράψω ένα άρθρο και να πω ότι δεν είναι μόνον θρησκευτικό το νόημα αυτού του προλόγου .Όχι. Αυτό είναι σύμβολο εθνικό. Το έβαλαν οι αγωνισταί του 21.Και εκτός αυτού θα έπρεπε και άλλα σύμβολα να έχει το ελληνικό Σύνταγμα από την ιστορία μας. Και όχι να είναι τελείως άχρωμο όπως άχρωμο είναι το κείμενο αυτό.»¨Ο Θεοδωρακόπουλος επισημαίνει «τρία βασικά στοιχεία που χαρακτηρίζουν τον ευρωπαϊκό πολιτισμό…Το πρώτο είναι η παράδοση του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Το δεύτερο στοιχείο είναι ότι έδωσαν οι Ρωμαίοι στον κόσμο….Το τρίτο στοιχείο που συντίθεται μέσα στο ευρωπαϊκό πνεύμα είναι ο Χριστιανισμός….Παρά την κοινότητα αυτών των τριών στοιχείων πάλι υπάρχει διαφορά…πως είναι ο Χριστιανισμός των Αγγλων και πως είναι ο Χριστιανισμός των Γάλλων:». Ο Θεοδωρακόπουλος συνεχίζοντας επισημαίνει ότι μολονότι υπάρχει «Ένα γενικό πνεύμα» μέσα στην Ευρώπη, δεν είναι ακόμη έτοιμη να το αναζητήσει γι’αυτό και άρχισε από την οικονομική ζωή. Τονίζει πάντως ότι «Ο κάθε λαός έχει γράψει δική του ιστορία την οποίαν δεν μπορεί να αρνηθεί, ούτε πρέπει».Στα πλαίσια αυτά θα έπρεπε να διερωτηθεί κανείς κατά πόσο η Ευρώπη είναι έτοιμη να επεξεργαστεί ένα Σύνταγμα…Ο Θεοδωρακόπουλος επιμένει: «…Η Ευρώπη, ως λεγομένη Ενωμένη Ευρώπη, θα εξακολουθήση να συντίθεται από τα πνεύματα των λαών που την απαρτίζουν . Θα εξακολουθήση να έχη την ποικιλία η οποία αποτελεί και το ιδιαίτερο χάρισμά της». Όταν τα έγραφε αυτά ο Θεοδωρακόπουλος δεν φανταζόταν ότι ο Πάπας και ο Αρχιεπίσκοπος της Ελλάδος θα συμφωνούσαν στη διαπίστωση ότι το «γενικό πνεύμα» που ενώνει ιστορικά και πολιτιστικά την Ευρώπη περιλαμβάνει και τη χριστιανική της κληρονομιά. Από την άλλη πλευρά μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού της Ευρώπης είναι θρησκευτικά αδιάφορο. Η μη αναγνώριση της χριστιανικής κληρονομιάς της Ευρώπης ούτε σε επίπεδο απλής αναφοράς, συνιστά προσπάθεια δημιουργίας εκ των άνω προς τα κάτω μιας τεχνητής πολιτιστικής ομοιομορφίας η οποία παραγνωρίζει τις ιδιαιτερότητες χωρών όπως η Ελλάδα και ορισμένες καθολικές χώρες στις οποίες το χριστιανικό παρελθόν της Ευρώπης είναι ζώσα πραγματικότητα. Ταυτόχρονα δεν προστατεύει τους θρησκευτικά αδιάφορους ή αλλόπιστους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ενωσης από κάποιον υποτιθέμενο καταναγκασμό ή νομικό διαχωρισμό αφού η ισονομία και η ισοπολιτεία αποτελούν πυλώνες του ευρωπαϊκού οικοδομήματος που έχουν κατοχυρωθεί ποικιλοτρόπως και δεν επιδέχονται αμφισβήτηση. Στο Σύνταγμα θα έπρεπε κατά τη γνώμη μας όχι μόνο να γίνει δεκτή η αναμφισβήτητη ιστορική πραγματικότητα αλλά να αναφερθούν επιγραμματικά ποια στοιχεία της χριστιανικής κληρονομιάς επιτρέπουν και επιβάλλουν την ισονομία και την ισοπολιτεία όλων των Ευρωπαίων πολιτών ανεξαρτήτως θρησκεύματος, φύλου ή έθνικής καταγωγής.
περιοδικό | «Λαβύρινθος»
Το βιβλίο «Ανάσταση Αγάπης»
Στις κατάμεστες αίθουσες της Στοάς του Βιβλίου παρουσιάστηκε πρόσφατα το βιβλίο της ηθοποιού και καθηγήτριας θεατρικής αγωγής κ. Νίνας Αλέξη από τις Εκδόσεις «Δωδώνη», «Ανάσταση Αγάπης». Το εξώφυλλο φιλοτέχνησε ο Σταύρος Χατζηϊωάννου.
Με συντονιστή τον δημοσιογράφο κ. Ανδρέα Ρίζο και παρόντα τον εκδότη της «Δωδώνης» κ. Ευάγγελο Λάζο, μίλησαν για το θεατρικό έργο και το ήθος της κ. Αλέξη οι κ. Μαρίκα Θωμαδάκη, Ηλίας Μαλανδρής, Σπύρος Νικολετάτος και Νίκος Πιλάβιος ενώ αποσπάσματα από το βιβλίο διάβασαν οι ηθοποιοί Κώστας Μαλκότσης, Μαίρη Σαουσοπούλου και Ανθή Τσακαλίδου. Σαξόφωνο έπαιξε ο μουσικός και συνθέτης Γιώργος Ξανθάκος. Σημειωτέον ότι το έργο είναι αφιερωμένο στον αγαπημένο φίλο της κ. Αλέξη αξέχαστο Δημήτρη Ποταμίτη.
Η κ. Θωμαδάκη μίλησε μεταξύ άλλων για την κοσμοθεωρία της αγάπης και της φιλίας που διέπει το έργο της κ. Αλέξη το οποίο ανέλυσε σύμφωνα με τις αρχές του περίφημου έργου «Μετά τα Φυσικά» του Αριστοτέλους. Όπως χαρακτηριστικά είπε, το κείμενο αυτό αποκαλύπτει ένα αφτιασίδωτο δημιουργό υψηλής αισθητικής του λόγου που ντύνει τα εννοιολογήματα, καθορίζει τη δομή του έργου και καθοδηγεί το εσωτερικό γίγνεσθαι της εσωτερικής ιστορίας. Ο αναγνώστης προσλαμβάνει με ευκολία τα νοήματα και τις συγκινήσεις του γεμάτου καλαισθησία και μέτρο κειμένου. Η Νίνα Αλέξη, ενεργώντας ως έξυπνος και αυθόρμητος καλλιτέχνης, συνέχισε, προβάλλει μια εικόνα λόγου η οποία σφύζει από υγεία. Κατά την κ. Θωμαδάκη, θα ταίριαζε σαν υπότιτλος στο έργο ο προσδιορισμός «αποθέωση της φιλίας».
Ο κ. Ηλίας Μαλανδρής μεταξύ άλλων επισήμανε ότι η Επιτροπή που κρίνει τα θεατρικά έργα στους Πανελλήνιους Διαγωνισμούς απένειμε πέρυσι μόνο τρίτο βραβείο και υπέδειξε την «Ανάσταση Αγάπης» για το πρώτο βραβείο. Στη συνέχεια είπε, ότι με συγκίνηση αναγνώρισε τον Δημήτρη Ποταμίτη ανάμεσα στους ήρωες του έργου για το οποίο πιστεύει ότι ο αλησμόνητος θεατράνθρωπος θα ήταν υπερήφανος. Ο κ. Μαλανδρής ξεχώρισε από το έργο τα στοιχεία που του άρεσαν όπως η χαρά για τη ζωή, ο μεγάλος έρωτας, οι εξαιρετικοί και ζωντανοί διάλογοι. Σημείωσε ότι η κ. Νίνα Αλέξη χρησιμοποιεί το συναίσθημα για να δημιουργήσει τη λέξη και δεν προσπαθεί να βγάλει από τη λέξη συναίσθημα.
Ο κ. Σπύρος Νικολετάτος, μιλώντας για τις αρετές του βιβλίου, σημείωσε ότι είναι ευδιάκριτες και πολύ αξιοσημείωτες σε αντίθεση με πολλούς σύγχρονους συγγραφείς που δεν έχουν γνώση του αντικειμένου τους. Σχολιάζοντας το βιογραφικό της κ. Αλέξη, ο κ. Νικολετάτος επισήμανε ότι δεν περίμενε να παίξει δίπλα στον Γιώργο Μεσσάλα και τον Δημήτρη Ποταμίτη για να διακριθεί ως ηθοποιός αφού δείγματα του ταλέντου και της δουλειάς της είχε δείξει στο Λονδίνο όπου και διέπρεψε. Ο κ. Νικολετάτος εκτίμησε ότι η γλωσσομάθεια και οι εμπειρίες από το εξωτερικό της κ. Αλέξη βοήθησαν στην επιτυχία του πρώτου θεατρικού της έργου για το οποίο τόνισε ότι πρέπει οπωσδήποτε να ανεβεί στο θέατρο.
Ο κ. Νικολετάτος είπε επίσης ότι το έργο της κ. Αλέξη αποτελεί στοιχείο αναγέννησης του ελληνικού θεάτρου και έχει καθαρόαιμο θεατρικό ύφος και δομή που δημιουργεί έντονη αντίθεση με τις αθυροστομίες και την νοσηρή κατάσταση που έχουν δημιουργήσει στο ελληνικό θέατρο οι διάφορες κλίκες. Ο Νίκος Πιλάβιος μεταξύ άλλων εξήρε την γυναικεία ευαισθησία που διέπει το έργο της κ. Αλέξη και τόνισε πως πίσω από τις ατάκες του έργου κρύβεται μια εξαιρετική ηθοποιός η οποία έγραψε ένα έργο στο οποίο θα μπορούσε κάλλιστα να υποδυθεί μία εκ των ηρωϊδων.
Ανάμεσα στους καλεσμένους διακρίναμε τον Προεδρο της Ουνέσκο Ν. Παπαγεωργίου, τους ηθοποιούς Νίκο Κούρο, Βασίλη Βλάχο, και Ελένη Ερήμου, το δημοσιογράφο Κωστή Παρρά, το διεθνολόγο Θαλή Μυλωνά, τον τ. Σύμβουλο Επικρατείας Φώτη Κατζούρο, τους γλύπτες Αριστείδη και Αλεξάνδρα Πατσόγλου, το ζωγράφο Σαράντη Καραβούζη, τον γκαλερίστα Αριστείδη Γιαγιάννο, τους δικηγόρους Σπύρο Νικολάου, Δημήτρη και Μαριλένα Ευαγγελάτου κ.α.
Ανθρώπινα Δικαιώματα
Η 10η Δεκεμβρίου είναι η παγκόσμια ημέρα εορτασμού των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Η περίφημη Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών, οι σχετικές αναφορές στα διάφορα Συντάγματα και άλλα κείμενα, αποτελούν το νομικό οπλοστάσιο για την προστασία τους. Κείμενα φιλοσοφικά και θρησκευτικά διαφόρων εποχών κάνουν μνεία των δικαιωμάτων αυτών. Εξέχουσα θέση στον δυτικό πολιτισμό έχουν οι αναφορές των αρχαίων τραγικών , ο Επιτάφιος του Περικλέους, η χριστιανική διδασκαλία και η νεότερη φιλοσοφική σκέψη ενώ αντίστοιχα κείμενα και αντιλήψεις, μπορούν να αναζητηθούν και σε άλλες παραδόσεις.
Στην εποχή μας, τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν διατυπωθεί με τον πλέον εξελιγμένο και λεπτομερή τρόπο, ενώ έμφαση δίνεται στις πολιτικές ελευθερίες, τις σχέσεις των δύο φύλων, τους τρόπους καταπολέμησης της οικονομικής ανισότητας και του ρατσισμού. Είναι αλήθεια πάντως ότι οι περιπτώσεις παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων προβάλλονται επιλεκτικά από τα μέσα ενημέρωσης ενώ κατά περίπτωση γίνεται διασταλτική ή συσταλτική ερμηνεία τους ή ακόμη και παραπληροφόρηση.
Ενδεικτικά αναφέρουμε τις περιπτώσεις των Κούρδων και τις συγκρούσεις στην Αφρική όπου η δημοσιότητα ακολουθεί άλλα κριτήρια σε σχέση με τη Γιουγκοσλαβία ή το Ιράκ. Ερωτήματα ηθικής και πολιτικής φύσεως υπάρχουν γύρω από ορισμένα δικαιώματα όπως η άμβλωση, η ευθανασία, ή η θέση ομάδων πληθυσμού με ιδιαίτερες σεξουαλικές προτιμήσεις ή ιδιότυπα θρησκευτικά και πολιτικά πιστεύω. Στις καταναλωτικές κοινωνίες τα ανθρώπινα δικαιώματα φαντάζουν πολλές φορές σαν μία πολυτέλεια σε σχέση με τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι κοινωνίες του τρίτου κόσμου. Ζούμε δυστυχώς σε μία εποχή κατά την οποία διευρύνεται το ιστορικό εκείνο χάσμα μεταξύ Βορρά – Νότου.
Ο Μαχάτμα Γκάντι υπήρξε εξ εκείνων οι οποίοι διατύπωσαν θαρραλέες απόψεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Υποστήριξε ότι «η πραγματική πηγή των δικαιωμάτων είναι το καθήκον. Αν όλοι εκπληρώνουμε τα καθήκοντά μας, θα ειν’εύκολο να επιτύχουμε τον σεβασμό των δικαιωμάτων μας. Αν, παραμελώντας τα καθήκοντά μας, διεκδικούμε τα δικαιώματά μας, θα μας διαφύγουν.» Ο Ζακ Μαριταίν διαπιστώνει από την πλευρά του ότι «καμιά διακήρυξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν θα είναι ποτέ εξαντλητική και τελειωτική. Πάντοτε θα συμβαδίζει με την κατάσταση της ηθικής επίγνωσης και του πολιτισμού στη δεδομένη στιγμή της εποχής μας».
Στον Πλάτωνα του Μενέξενου γίνεται αναφορά στα ηθικά πρότυπα σε σχέση με τα ανθρώπινα δικαιώματα:… «η ισότητα της φυσικής γέννησής μας, μας οδηγεί να ζητούμε και πολιτική σύμφωνα με τον νόμο ισότητα και να μην παραδεχόμαστε στην κοινωνία μας άρχοντες με άλλα προσόντα εκτός από την υπόληψη της αρετής και της φρόνησης».Για τους χριστιανούς , η έννοια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων περιγράφεται πολύ ωραία στους λόγους του Αποστόλου Παύλου σύμφωνα με τους οποίους «…δεν υπάρχει Ιουδαίος ούτε Ελληνας, δεν υπάρχει δούλος ούτε ελεύθερος, δεν υπάρχει πλάσμα αρσενικό και θηλυκό γιατί όλοι είσαστε ένας άνθρωπος εν Χριστώ Ιησού.»
Το πρόβλημα των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας
Ένα πρωτοφανές και παράδοξο γεγονός ταράζει την τόσο ζωηρή πνευματική και λογοτεχνική πραγματικότητα του τόπου. Μάταια η πολιτεία προσπαθεί να στελεχώσει την εννεαμελή επιτροπή η οποία θα απονείμει τα ετήσια κρατικά βραβεία λογοτεχνίας τα οποία συνοδεύονται από υψηλά ποσά για τον κάθε βραβευμένο. Ο ένας μετά τον άλλο, οι υποψήφιοι που προτείνονται να αποτελέσουν μέλη της επιτροπής, αρνούνται να δεχθούν τη θέση που, υπό άλλες περιστάσεις, θα έμοιαζε τιμητική.
Είναι πρώτη φορά που η ανά διετία ανανεούμενη επιτροπή αντιμετωπίζει παρόμοιο πρόβλημα. Δεν είναι όμως η πρώτη φορά που γίνεται λόγος για τα κρατικά βραβεία λογοτεχνίας. Επί χρόνια γίνονται συζητήσεις για τις παρέες και τις κλίκες συγγραφέων και λογοτεχνών που πατρονάρονται από εκδότες και μεγαλοεκδότες εις βάρος πολλές φορές άλλων που «θάβονται» από τους ειδικούς. Οι προστατευόμενοι αυτοί λογοτέχνες και συγγραφείς απασχολούνται συχνά ως σύμβουλοι ή με άλλες ιδιότητες στις επιχειρήσεις των εκδοτών.
Μιλάμε για κλειστές «λέσχες» στις οποίες η είσοδος είναι απαγορευμένη για τους μη έχοντες το ειδικό «διαβατήριο» εισόδου. Ετσι, φθάσαμε στο σημείο, οι προτεινόμενοι να γίνουν μέλη της επιτροπής αυτής, να αρνούνται από φόβο μήπως χαρακτηρισθούν ως «άτομα ειδικών συμφερόντων»
Αυτοί οι εκδότες που κυριαρχούν στην αγορά σήμερα, κατόρθωσαν να προωθήσουν το «μοδάτο» βιβλίο με τον ίδιο τρόπο που προωθείται το «μοδάτο» εστιατόριο.. Δεν είναι τυχαίο ούτε σπάνιο το περιστατικό να συναντάει κανείς ανθρώπους οι οποίοι δεν διαβάζουν βιβλία αλλά άρχισαν να αγοράζουν βιβλία τέτοιων «μοδάτων» συγγραφέων επειδή έχουν ανέβει τα εισοδήματά τους.
Το πρόβλημα είναι δύσκολο να λυθεί. Θα πρέπει να αλλάξει εκ βάθρων ο θεσμός των κρατικών βραβείων λογοτεχνίας. Να ενισχυθούν τα διάφορα σωματεία λογοτεχνών ή συγγραφέων και να γίνει καταγραφή των πνευματικών δυνάμεων της χώρας. Θα πρέπει να μιλήσουν οι πνευματικοί άνθρωποι και γενικά οι άνθρωποι των γραμμάτων ώστε να βρεθεί μία λύση. Από την άλλη πλευρά ας μην θεωρηθεί ότι τα αντίστοιχα ιδιωτικά βραβεία του περιοδικού. «Διαβάζω» αποτελούν θεσμό χωρίς εύλογες αμφισβητήσεις. Απλώς τα βραβεία είναι ιδιωτικά και οι ευθύνες δεν βαρύνουν την πολιτεία.
ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΣΟΥΤΣΟΣ
Εφημερίδα «Αυριανή» 1-3-2002
(Σχόλιο : Τέσσερα χρόνια μετά, εκτός από τη στελέχωση των επιτροπών, η κατάσταση παραμένει η ίδια.)
