τοῦ αὐτοῦ ἀνδρὸς εἶναι κωμῳδίαν καὶ τραγῳδίαν ἐπίστασθαι ποιεῖν,
καὶ τὸν τέχνῃ τραγῳδοποιὸν ὄντα < καὶ> κωμῳδοποιὸν εἶναι.
Πλάτ. Συμπόσιον, 223d
ΓΕΛΑΣΤΕ
Γελάστε άγνωστοι, γελάστε!
Παρακαταθήκη μας η σκοτεινή ομιλία.
Παρακαταθήκη μας το παραπάτημα στο δρόμο.
Γελάστε άγνωστοι, γελάστε!
Ο αντίλαλος του γέλιου σας, θα σας σκοτώσει.
Γελάστε, και ο κόσμος μας θα σας γελάσει.
Το πιο μικρό μας ψέμα, βουτηγμένο μες στη φρίκη.
Γελάστε Κύριε, γελάστε!
Ποιός ξέρει αυτός ο κίνδυνος πού θα μας βγάλει…
Με τʼ αστεία μας, άγνωστοι, γελάστε!
Κρυφτείτε όπως και μεις απʼ την αλήθεια.
Παρακαταθήκη μας ο όχλος της σιωπής.
Παρακαταθήκη μας το μίασμα του γέλιου.
Γελάστε, άγνωστοι, γελάστε.
Γιατί η ώρα πήγε ακριβώς
και ο κούκος δε λέει να λαλήσει.
Ποιός ξέρει αυτή η σιωπή πού θα μας βγάλει…
Γελάστε Κύριε, γελάστε.
Γελάστε, και ο κόσμος μας θα σας γελάσει.
Γελάστε τελευταίοι, γελάστε!
Κλείνει ο κύκλος τέλειος, γελάστε!
ΑΛΛΟΘΙ
Έχουμε άλλοθι
εμείς οι κλέφτες του καιρού.
Κι ας κατουράμε πάνω
στο άγιο χώμα σας
σηκώνοντας ομίχλη.
Έχουμε άλλοθι
εμείς οι κλέφτες του καιρού.
Ο άνεμος πάντα θα μας τραγουδάει
τραγούδια της φωτιάς.
ΗΒΗ
Στιγμιαίο πρόσωπο του κεραυνού
λάμψη ακαριαία του σώματος.
Βαδίζοντας σιωπηλά
με τον αιώνιο ρυθμό του κύματος
αναπνέοντας μετρημένα το θάρρος
της πρώτης θαλασσοταραχής.
Με τις πτυχώσεις του φωτός εκτοξεύοντας
το ένδυμα και το όνειρο
της παρθενίας.
Βαδίζοντας μουσικά
σε γάμου σφαγή αόρατη,
καρατομώντας ένα λουλούδι
απο το βυθό του πελάγους,
τον τελευταίο λειμώνα.
Σαν άγαλμα που κινάει
βαδίζοντας προσηλωμένο στο άτοπο
του ορίζοντα.
Ας είναι μόνο η ομορφιά
που να μπορεί να μας σκοτώσει.
ΧΟΡΔΕΣ
Χορδές διεξοδικές μας ενώνουν
σα σκοτείνιασμα της αίσθησης
σαν ενοχλητική υποψία.
Λαμπερές και αόρατες
χορδές παρόντων και απόντων
διαχέονται απο το σώμα της μοναξιάς.
Όμως, μια φορά στα χίλια χρόνια
κοιτάμε λίγο ψηλά όλοι μαζί
και βλέπουμε
το κενό που μας ενώνει.
Κοινωνούμε τότε τον πανικό μας
θέλοντας να πληρώσουμε το χάσμα.
Μα δεν πέφτουμε μέσα του
δεν πέφτουμε μέσα του.
Ξεριζωμένα σπίτια χορεύουν γύρω μας
ξεφτισμένες κλωστές γύρω απο δάχτυλα
και αόρατες οι χορδές ανεβαίνουν
πάμφωτος ομφάλιος λώρος
που κόβεται απο τη μήτρα του ήλιου.
Σκοτείνιασε
και ψιχαλίζει αστέρια.
Μύρισε το χώμα
και μεις ολόκληροι
πέφτουμε μέσα του
πέφτουμε στην αγκαλιά του.
ΟΝΕΙΡΟΥ ΤΟΠΟΙ
Μέσα στον ύπνο κάπου βρέθηκα
χαμένος μέσα σε γνώριμα τοπία.
Παράξενα υπέροχα του ύπνου τα τοπία
και θαύμαζα, και θαύμαζα
μια ξεχασμένη νοσταλγία.
Κάθομαι τώρα φτωχός και γράφω
μνημόσυνα πατρίδων.
Εξόριστος χαρτογραφώ
τόπους ονείρων.
Το «Γελάστε» ξεχωρίζει μακράν.
Τα υπόλοιπα έχουν ενδιαφέροντα στοιχεία (όπως η «απάντηση» κατακλείδα του «Ήβη» προς όποιον περιμένει από την ομορφιά πράγματα ασυμβίβαστα με αυτήν) αλλά το Γελάστε είναι πολύ δυνατό.
Αυτό που με μπερδεύει, όμως, είναι γιατί θα έπρεπε (είτε σκόπευε να απαντήσει στο απόσπασμα αυτό από το Συμπόσιο, είτε επρόκειτο – το πιο πιθανό – να το χρησιμοποιήσει ως εφαλτήριο για να στηρίξει το ποίημα) να μπει κάτω από αυτή την ανοησία (μια από τις πολλές) του Πλάτωνα.
Τίποτα από αυτά που προηγήθηκαν του Συμποσίου, όπως και τίποτα από αυτά που ακολούθησαν τα επόμενα 2,5 χιλιάδες χρόνια δε δικαιολόγησε το απόσπασμα αυτό.
Κανείς δεν είχε, ούτε πριν ούτε μετά, καταφέρει να εκφράσει ταυτόχρονα (είτε στο ίδιο είτε σε διαφορετικά έργα) αυτό που τον ενέπνευσε και με κωμωδία και με δράμα.
«Η λύπη ομορφαίνει επειδή της μοιάζουμε» ισχυρίστηκε σοφά ο Ελύτης και πράγματι ο δραματικός τρόπος είναι ο πιο ασφαλής τρόπος να μεταδώσουμε τα συναισθήματά μας, και να προκαλέσουμε αντίστοιχα, (*) μιας και η κωμωδία είναι σαφώς πιο δύσκολος τρόπος. Πόσοι κωμικοί τα κατάφεραν; Πολλοί λίγοι και το ταλέντο τους, μέγα! Και μάλιστα από αυτούς που τα κατάφεραν ακόμα λιγότεροι κατανοήθηκαν από διαφορετικούς πολιτισμούς.
Για πολλούς που προσπάθησαν να κινηθούν πότε με τον ένα τρόπο και πότε με τον άλλο, ισχύει μάλλον το απόφθεγμα Κωνσταντίνου Σκόκου: «Γράφεις δράματα γελάνε, γράφεις κωμωδίες κλαίνε».
(*) καθόλου τυχαίο ότι οι αριθμοί και ο πόνος είναι τα πλέον εύκολα αναγνωρίσιμα πράγματα από οποιονδήποτε και οποτεδήποτε έζησε άνθρωπο
Κατ’ αρχήν το απόσπασμα απο το Συμπόσιο το θέλησα ως προμετωπίδα όλης της δημοσίευσης και όχι ειδικά του “Γελάστε”.
Και το επέλεξα γιατί ο Ελύτης λέει επίσης, εξίσου σοφά ότι “Κι απο την ανάποδη φοριέται η φαντασία και σ’ όλα τα μεγέθη της.”
Και οι τραγικοί ποιητές, γράφανε και σατυρικά δράματα.
Όσον αφορά τους σύγχρονους κωμικούς, π.χ. ο Woody Allen και οι αδελφοί Κοέν, σε κάποια έργα τους πέτυχαν τη σύζευξη του κωμικού και του τραγικού (το “συναμφότερον”) στο ίδιο έργο.
Τέλος, για να είμαστε ακριβείς, η “βλακεία” δεν είναι του Πλάτωνα, αλλά του Πλατωνικού Σωκράτη, και απευθύνεται στον Αριστοφάνη και τον Αγάθωνα και που δε μπορούν να κρατηθούν απο τη νύστα… 🙂
Το ίδιο το “Συμπόσιο” είναι απτό παράδειγμα της δημιουργιας και τραγωδίας και κωμωδίας με αφορμή το ίδιο θέμα.
Γιώργο με απογοήτευσες, σε έχω για σκεπτόμενο άνθρωπο…
κε Πατιέ, αν δεν το καταλάβατε, και προτού απογοητευτείτε τελείως, αναγάγατε έναν (υποτιθέμενο βέβαια αφού ούτε το Σωκρατικό πρόβλημα λύθηκε ούτε οι διάλογοι του Πλάτωνα επιβεβαιώνονται από άλλες πηγές) διάλογο (πρακτικά μια συζήτηση, γιατί τέτοια είναι, με κεντρικό θέμα τον έρωτα που σε κανένα σημείο του δε σκόπευε να είναι θεατρικό έργο) σε θεατρικό έργο στο οποίο υπάρχει, το πιο σημαντικό, πλοκή!
Ο Ευριπίδης (δε θυμάμαι για τους υπόλοιπους ούτε από πότε συνηθιζόταν αυτό) στην αρχαία Ελλάδα έγραφε τριλογίες δραμάτων, που παιζόντουσαν ένα κάθε μέρα, και μια χαλαρή κωμωδία που παιζόταν την τέταρτη μέρα για να αποφορτίσει την ατμόσφαιρα. Αν θυμάμαι μόνο μια τέτοια έχει σωθεί, ο Κύκλωψ, και που ως έργο δεν είναι και τίποτα σπουδαίο, σε πλήρη αντίθεση με τις κωμωδίες του καθαυτό κωμωδιογράφου Αριστοφάνη.
Γιώργο,
συνηθιζόταν
οι θεατές
να απαιτούν
από τον δημιουργό
να τους παίξει
κωμωδία
“Μηδέν προς Διόνυσον;”
Γιώργο δεν θα επεκταθώ πολύ γιατί η ανάρτηση δεν αφορά πρωτίστως τον Πλάτωνα.
Είσαι φυσικός, από ότι ξέρω. Εγώ την Τετάρτη θα πάω να διδάξω Πλάτωνα στο Continual Education του Παν/μίου του Λίβερπουλ…
Οι πιο πολλοί διάλογοι του Πλάτωνα είναι ”απορητικοί”, δεν καταλήγουν δηλαδή σε μια θετική ανταπόκριση έναντι του ερωτήματος που τέθηκε…
Πέραν αυτού, ειδικά το “Συμπόσιο” είναι το κατεξοχήν έργο του Πλάτωνα με πλοκή…Αυτό που σου λέω είναι κοινός τόπος στην ακαδημαική κοινότητα. Δες τον σχολιασμό του Συκουτρή…
Μπροστά μου έχω μια γενική εισαγωγή στο έργο του Πλάτωνα του Gerald A. Press στις εκδόσεις Continuum. Ακόμα και σε αυτή την σχεδόν μη ”ειδική” μονογραφία για τον Πλάτωνα, το στοιχείο της ”πλοκής” και της ”θεατρικότητας” αναγνωρίζονται ως κρίσιμα στοιχεία μιας σωστής ερμηνείας του Πλατωνικού corpus.
Θανάση έχεις δίκιο.
Το θέμα δεν είναι τι έκανε ή κάνει ο κάθε δημιουργός αρχαίος ή μη. Το θέμα είναι το απαράδεκτο της «απαίτησης» που κρύβεται πίσω από τη θέση.
Όσο για τον Πλάτωνα ελπίζω να μην ξεχάσεις να αναφέρεις την τεράστια ζημιά που υπέστη η φιλοσοφία από αυτόν και μετά. Ψήγματα δυισμού υπήρχαν και στους ορφικούς όπως και στο μονοθεϊσμό των Εβραίων (που όμως τότε, και κάποιους αιώνες μετά, παρέμενε τελείως περιορισμένη στο συγκεκριμένο έθνος) αλλά, ο θεμελιωτής – σε ιδεολογικό επίπεδο – της διάσπασης της ενότητας του κόσμου ήταν αυτός.
Δεν ξέρω γιατί ειδικά σε αυτό επιμένεις χωρίς καν να έχεις μια -έστω- επιφανειακή γνώση των πραγμάτων….
Μόνο ο Πλάτωνας δεν ευθύνεται…Ακόμη και ο Νίτσε με τον Χάιντεγγερ που τον κατηγόρησαν για λανθάνων ”μηδενισμό” δεν μπόρεσαν ποτέ (ή δεν θέλησαν) να αποδείξουν το βάσιμο της κατηγορίας τους… (Δες το “Είναι και Χρόνος” και το “Πέραν του Καλού και του Κακού” καθώς και το “Χαρούμενη Επιστήμη”…)
Αλλά ειλικρινά δεν μπορώ να καταλάβω γιατί επιμένεις…
Η επίθεσή σας στον Πλάτωνα, κύριε Πρίμπα, αγγίζει τα όρια της διαβολής. Ευτυχώς, δεν θα πάρω τα λόγια σας στα σοβαρά: αφενός δεν είστε φιλόσοφος, αφετέρου δεν είμαι πλατωνιστής.
Το αίτημα περί της “ενότητας του κόσμου” ίσως τελικά ικανοποιείται με την παρουσία ενός δημιουργού που μπορεί να γράφει εξίσου σπουδαίες τραγωδίες, όσο και κωμωδίες. Εγώ τουλάχιστον ξέρω έναν – του οποίου το όνομα (4 γράμματα) ασφαλώς δεν θα αποκαλύψω 🙂
“Ονείρου τόποι” – με κερδίσατε με αυτό, κύριε Ράπτη.
ο φιλόσοφος κρίνεται μόνο από φιλόσοφους; (κλπ)
…δε θα επιμείνω…
ελπίζω σε κάποιο μελλοντικό θέμα που θα αφορά καθαυτό τον Πλάτωνα να συζητήσουμε γενικότερα το ρόλο του ανδρός
Όλοι μπορούν να κριθούν απ’ όλους, κύριε Πρίμπα – αλλά, ξέρετε, υπάρχει κι η άκριτη κριτική… Δεν έχει σημασία αν αυτός που κάνει την κριτική είναι φιλόσοφος ή όχι, έχει όμως σημασία αν η κριτική του είναι άκριτη ή όχι.
‘Ισως πάντως το πρόβλημα να είναι η εικόνα που έχετε σχηματίσει γύρω από τον Πλάτωνα (ή μάλλον η εικόνα που κρύβεται πίσω από την εικόνα του Πλάτωνα μέσα σας), ώστε η εμφάνιση του ονόματός του να διεγείρει μέσα σας κάποιο εξαρτημένο αντανακλαστικό. Αλλά δεν θα μιλήσω περισσότερο, μιας και είμαι εντελώς αδαής περί τα ψυχολογικά.
Είναι ενδιαφέρον, ωστόσο, το γεγονός ότι απ’ όλη την ανάρτηση του κυρίου Ράπτη εσείς διαβάσατε μόνο μια αφορμή για ένα δικό σας κείμενο.
η απάντηση στην τελευταία παράγραφο Παναγιώτη βρίσκεται στην αρχή του πρώτου σχολίου…
Το θέμα με τον Πλάτωνα, τον δυισμό, τη νιτσεϊκή κριτική στον Πλάτωνα κλπ. είναι σημαντικό και ενδιαφέρον αλλά θα μπορούσε να γίνει ξεχωριστά.
Ευχαριστώ όλους όσους διάβασαν ή και σχολίασαν τα ποιήματα και τη δημοσίευση γενικότερα.
Δε θα ήθελα να σχολιάσω την επίθεση που δέχεται ο Πλάτωνας. αυτό και μόνο αποδεικνύει τη δυναμική του. Συγχαρητήρια Κύριε Ράπτη. Σε μερικά σημεία η καβαφική επιρροή είναι έντονη… καλή συνέχεια.