Αναγνώσεις

Κασσάνδρα Αλογοσκούφι, Κριτικό σημείωμα για την παράσταση “Μπάρτλεμπυ, ο γραφιάς”

Την Παρασκευή 17.05.24 έκανε τη δυναμική πρεμιέρα η θεατρική παράσταση της αριστουργηματικής νουβέλας του Χέρμαν Μέλβιλ «Μπάρτλεμπυ, ο γραφιάς» σε μετάφραση του αείμνηστου κ. Μένη Κουμανταρέα και διασκευή-σκηνοθεσία κ. Σοφίας Φιλιππίδου –το χειροποίητα ποιοτικό– στο «Μαγαζάκι της Τ3χνης» και θα συνεχιστεί για 12 παραστάσεις κάθε Παρασκευή και Σαββατοκύριακο.

Λίγα λόγια για το έργο

Η νουβέλα παραλόγου του Μέλβιλ –δημοσιευμένη στα 1856– στηρίζεται σ’ ένα ρεαλιστικό γεγονός της πρόσληψης –στη Γουώλ Στρητ– ενός υπαλλήλου του Μπάρτλεμπυ ως γραφιά σε αντιγραφείο καλής φήμης και περίοπτης πελατείας, που αντλεί από συμβολαιογράφους και δικηγόρους. Ο Μπάρτλεμπυ είναι αρχικά υπόδειγμα υπαλλήλου, εφ’ όσον εργάζεται ασταμάτητα πάνω στα γραπτά υψηλής ποιότητας δίχως αντιπερισπασμούς μέχρι που ο εργοδότης ατυχώς του ζητά μια μέρα να κάνει κάτι εκτός της αντιγραφής με την απάντηση του Μπάρτλεμπυ «θα προτιμούσα να μην…» και «θα προτιμούσα όχι…» να προκαλεί τη γενική σαστιμάρα των συναδέλφων και του ίδιου του εργοδότη. Είναι η αγραμματική φράση-φόρμουλα κατά Gilles Deleuze[i], που προκαλεί χάος στο καθιερωμένο εργασιακό μοτίβο. Από κει και έπειτα οι αρνήσεις του Μπάρτλεμπυ πέφτουν βροχή με αποκορύφωμα την άρνηση της ίδιας της εργασίας –δη της αντιγραφής– και της συνεπακόλουθης άρνησης να αποχωρήσει ύστερα από την απόλυσή του. Απ’το σημείο αυτό και μετά αρχίζουν να θολώνουν τα όρια του ρεαλιστικού υπέρ μιας υπερρεαλιστικής διάστασης του εργασιακού μας βίου που μας αποκόβει με τα πρέπει και τα κλισέ μιας ολότελα προγραμματισμένης ζωής απ’ την ψυχική και πνευματική εξέλιξη, που ατονεί ή ασθενεί, όπως στην περίπτωση του Μπάρτλεμπυ.

Ο Μπάρτλεμπυ οδηγείται, όταν εξαντλούνται όλες οι εναλλακτικές, στο κέντρο κράτησης του Μανχάταν που αποκαλείται Tombs –μνήματα– εν είδη φυλακής που προσομοιάζει με αιγυπτιακής καταβολής αρχιτεκτονική με την αυλή κυριευμένη απ’ τη νεκρική σιγή νεκροταφείου. Όπως οι αλήτες που κοιμούνται στρωματσάδα κοντά στα μνήματα, έτσι και ο Μπάρτλεμπυ, ο σιωπηλός άντρας, ζει με το πρόσωπο στραμμένο προς έναν τοίχο και σε κάθε τι που περιορίζει τη ζωή. Πεθαίνει ξεψυχώντας στα χέρια του εργοδότη και έτσι διαλύεται κάθε τυπικός δεσμός μεταξύ τους. Η αινιγματική του φύση και σχέση με τον εργοδότη, ακόμα και η απορία περί της ύπαρξής του ή όχι προσδίδει στη νουβέλα ότι και η απουσία του πρωταγωνιστή στο «Περιμένοντας τον Γκοντό» του Σάμιουελ Μπέκετ.

Διαβάστε περισσότερα