H συλλογική απόδοση των αφορισμών του Carlos Marzal, είναι προϊόν εργαστηρίου μετάφρασης που οργάνωσαν και συντόνισαν ο Εδουάρδο Λουθένα και ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος τον Οκτώβριο του 2025. Συμμετείχαν οι: Δέσποινα Γιαβάση, Χρυσάνθη Γιαννιά, Χριστίνα Δημητρίου, Κωνσταντίνα Ελμαλόγλου, Αλίκη Μανωλά, Σεμίνα Μπάφα, Ματίνα Μπίλλια, Χρυσούλα Ξένου, Χριστίνα Ουσταμπασίδου, Γιώτα Ρόμπολα, Τζίνα Ρουμπέα, Ειρήνη Τζαμαλή, Γεώργιος Τζιρίτης, Σοφία Φερτάκη. 

Απ’ αυτό που είμαι γιατρεύομαι μ’ αυτό που δεν είμαι. Απ’ αυτό που δεν είμαι δεν γιατρεύομαι με τίποτα.

*

Πεποίθηση είναι μια διαίσθηση που έχει πετρώσει: ένα απολίθωμα.

*

Μέρος της γοητείας του μικρού έγκειται στην άρνησή του να γίνει μεγάλο.

*

Δίχως τις λεπτές αποχρώσεις δεν υπάρχει απεραντοσύνη, ούτε καν άπειρο.

*

Παραπονιούνται για τον θόρυβο μόνο όσοι δεν μπορούν να αντιληφθούν την αρμονία.

*

Τα καλύτερα είναι νησί.

*

Αν θες να καταλάβεις κάπως περισσότερο, βγάλε τα παπούτσια σου και πάτα.

*

Η πρώτη φορά που είχαμε στη διάθεσή μας μια πρώτη φορά ήταν και η τελευταία.

Ο ΑΓΓΕΛΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΗΜΒΡΙΝΟΥ

Σαρτρ

Μπρος στη βαριά Μητρόπολη που η θύελλα τη χτυπά
καθώς την πίστη τη χτυπά βαριά η αμφιβολία
απρόσμενα νιώθει κανείς να τον τραβάει ψηλά
ενός χαμόγελου η αβρή, η ραδινή υποψία:

άγγελε, αισθαντική μορφή, που αχνά υπομειδιάς
και απ’ άλλων χείλη πάμπολλα γίναν τα δυο σου χείλη,
δεν το ψυχανεμίζεσαι πως λάθος τις μετράς
τις ώρες που μετράμε εμείς απ’ το πρωί ώς το δείλι,

στην πλάκα την ηλιακή ετούτη τη δική σου
όπου βαραίνει το ίδιο εκεί καθένας αριθμός,
σαν να ’ταν όλες ώριμες και πλούσιες εξίσου;

Τι ξέρεις, πέτρινε άγγελε, αλήθεια εσύ για μας;
ή μήπως πιο χαρούμενος, πιο χαμογελαστός,
την πλάκα σου στη σκοτεινιά της νύχτας κουβαλάς;

Καὶ ἐγίνη σιγὴ εἰς τὸν Οἶκον τῆς Κρίσεως, καὶ ὁ Ἄνθρωπος ἦλθε γυμνὸς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ.
Καὶ ὁ Θεὸς ἄνοιξε τὴν Βίβλον τῆς Ζωῆς τοῦ Ἀνθρώπου.
Καὶ ὁ Θεὸς εἶπεν εἰς τὸν Ἄνθρωπον, «Ὁ βίος σου ὑπῆρξε κακός, καὶ σὺ ἐπέδειξες βαναυσότητα εἰς ὅσους εἶχαν χρεία βοηθείας, καὶ πρὸς ὅσους ἐστεροῦντο ἀρωγῆς ἐστάθης πικρόχολος καὶ σκληρόκαρδος. Οἱ πτωχοὶ σὲ ἐφώναξαν καὶ σὺ μήτε ποὺ ἀγροίκησες, καὶ τὰ ὦτα σου ἐκράτησες κλειστὰ εἰς τὴν κραυγὴ τῶν πεπληγμένων Μου. Τὴν κληρονομίαν τῶν ὀρφανῶν ἅρπαξες διὰ ὄφελός σου, καὶ ἀπέστειλες τὲς ἀλεποῦδες ἐντὸς τοῦ ἀμπελῶνος εἰς τὸν ἀγρὸν τοῦ γείτονός σου. Σὺ ἅρπαξες τὸ ψωμὶ τῶν παιδίων καὶ ἔδωκές το εἰς τοὺς κύνες νὰ φάγουν, καὶ τοὺς λεπρούς Μου ὅπου ἐζοῦσαν εἰς τὰ ἕλη, καὶ ἦσαν ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐξυμνοῦσαν Με, ὡδήγησες ἔξω κι’ ἐπάνω εἰς τὲς ὁδούς, καὶ εἰς τὴν ἰδική Μου γῆ ἐκ τῆς ὁποίας σὲ ἔπλασα ἔχυσες ἀθῷον αἷμα».
Καὶ ὁ Ἄνθρωπος ἐποίησεν ἀπόκρισι καὶ εἶπεν, «Ὡσαύτως ἔπραξα».
Καὶ πάλιν ὁ Θεὸς ἄνοιξε τὴν Βίβλον τῆς Ζωῆς τοῦ Ἀνθρώπου.

Πριν λίγο καιρό η καθηγήτρια ιταλικής φιλολογίας και μεταφράστρια Ευαγγελία Πολύμου κυκλοφόρησε δύο βιβλία με ποιήματα του Παζολίνι από τις εκδόσεις 24γράμματα.  Το πρώτο από αυτά έχει τον τίτλο: «Αναγάπητος εγώ». Στίχος από το τελευταίο ποίημα αυτής της δίγλωσσης έκδοσης με ποιήματα που ανθολόγησε και μετάφρασε η Πολύμου έχοντας πίσω της χρόνια μελέτης του έργου αυτού του Ιταλού αναγεννησιακού δημιουργού.

Στο πρώτο, λοιπόν, αυτό βιβλίο,  μεταφράζονται ποιήματα του Παζολίνι της περιόδου 1945-1973, από οκτώ συλλογές του αλλά και ένας κύκλος ποιημάτων και συλλογών διασκορπισμένων και ανέκδοτων. Μια προσεκτική διαλογή της μεταφράστριας που μας φανερώνει τη χρονολογική και θεματολογική εξέξιξη της τέχνης του Παζολίνι. Μια ποίηση βαθιά ανθρώπινη, εξομολογητική, πολιτική. Ένας ποιητικός λόγος υπαρξιακού περιεχομένου, με έντονο το αποφθεγματικό του στοιχείο όχι εξαιτίας ενός στείρου διδακτισμού, αλλά από μια βιωματική σοφία που ο Παζολίνι κατέκτησε με το σώμα. Στίχοι σκληροί και στίχοι εύθραυστοι. Ειρωνικοί, ρομαντικοί, παγκόσμιοι και εθνικοί. Στίχοι με καθημερινές λέξεις, με λαϊκές εικόνες, με οραματικά στοιχεία αλλά και με στοιχεία τόσο γήινα, τόσο κοινωνικά προσυλωμένα, γεμάτοι συναισθήματα διάψευσης και απογοήτευσης. Και με βαθιά θρησκευτικότητα. Γι’ αυτό και η Εκκλησία προχώρησε στον αφορισμό όλου του έργου του. Γιατί ήταν Χριστιανός και Μαρξιστής με τον δικό του τρόπο. Οι ίδιος έλεγε, όπως μας θυμίζει η Πολύμου στο βιβλίο: «Μου είπαν ότι εχω τρία είδωλα. Τον Χριστό, τον Μαρξ και τον Φροιντ. Αυτά είναι φόρμουλες. Το μόνο μου είδωλο είναι η πραγματικότητα». Κι όμως τα ποιήματά του δεν είναι κυνικά, πεζά, μονοδιάστατα όπως μια πραγματικότητα. Είναι ποιήματα πολλών πραγματικοτήτων, όπως ήταν και ο ίδιος.

«Αναγάπητος εγώ», λοιπόν. Έτσι απέδωσε το «sono senza amore»η Πολύμου. Με αυτό το τραγικά υπέροχο μονολεκτικό επίθετο που τον περιλαμβάνει ακέραιο, που αποδίδει όλη αυτή την τραγικότητα της ύπαρξης και του θανάτου του. Ένα επίθετο -προσδιορισμός που κανένα μηχάνημα τεχνητής νοημοσύνης δεν θα μπορούσε να επιλέξει μέσα από τις εκατοντάδες επιλογές του. Τουλάχιστον ακόμα. Πιθανόν τώρα πια, μετά κι από αυτόν τον τίτλο, να το εντάξει στην κάβα του. Έχει όμως προηγηθεί ο άνθρωπος. Αυτή η σπουδαία σύγχρονη μεταφράστρια. Η Ευαγγελία Πολύμου.

Έκανα το πείραμα προς απόδειξη των όσων γράφω. Ζήτησα από το ChatGPT να μεταφράσει τον στίχο. Ιδού οι απαντήσεις του: