Διαβάζοντας την πρώτη ποιητική συλλογή της Κατερίνας Ντίνου η σκέψη μου πήγε κατευθείαν σε δυο σημεία. Το πρώτο είναι το στοιχείο της έκπληξης καθώς στη συλλογή αυτή δεν υπάρχει ίχνος στιχουργικής στο πλαίσιο της βασικής της και πολύχρονης δηλαδή ιδιότητας του τραγουδοποιού. Γράφει ποίηση και αυτό δεν αποδεικνύεται με τα εξωτερικά και προφανή στοιχεία, δηλαδή την έλλειψη ομοιοκαταληξίας, αλλά από τη βαθύτερες προεκτάσεις πέραν, δηλαδή, της αμεσότητας και του ακαριαίου του τραγουδιού. Γράφει ως ποιήτρια και όχι ως στιχουργός που ποιεί τη συγγενή τέχνη της ποίησης. Και μάλιστα γράφει ως ποιήτρια εξ ανάγκης και όχι εξ αναβάθμισης του λόγου της. Τουτέστιν εκφράζεται γιατί δεν μπορεί να κάνει αλλιώς και όχι για να προσθέσει ένα παράσημο –έστω και τυπικά- στο εργογραφικό της.

Το δεύτερο σημείο και πιο ουσιαστικό είναι η ασυνείδητη σύνδεσή της με την κλασσική αναγεννησιακή τεχνική κιάρο-σκούρο, αυτό το κοντράστ συναισθημάτων που δημιουργείται από τον τρόπο που σκιαγραφείται το σκηνικό και κατ’ επέκτασιν οι ιδέες.  Αυτό το νατουραλιστικό ύφος και η ανάδειξη της ανθρώπινης φύσης με έντονα στοιχεία δραματοποίησης και θεατρικότητας όπου οι μορφές της σύνθεσης δεν οριοθετούνται με κάποιο περίγραμμα αλλά διακρίνονται μέσα από την αντιπαράθεση των φωτεινών και σκοτεινών επιφανειών- στην προκειμένη περίπτωση- δράσεων, αντικειμένων και σκηνικών που αποτυπώνονται με λέξεις.

Κυρίως στα συγκεκριμένα ποιήματα διακρίνεται το δεύτερο είδος αυτής της τεχνικής: Να είναι σκοτεινό το θέμα και φωτεινό το φόντο. Ποιο είναι αυτό το θέμα; Εκείνος, ο άλλος, στον οποίο το ποιητικό υποκείμενο του βιβλίου απευθύνεται με έναν διαλογικό τρόπο στα περισσότερα ποιήματα. Και ποιος είναι αυτός; Και γιατί είναι σκοτεινό; Είναι άραγε ο ένοχος, ο υπεύθυνος, ο λόγος για τον οποίο η Ντίνου, γράφει αυτά τα ποιήματα για να του εξομολογηθεί σαν ηττημένη, να απελευθερωθεί από τα δεσμά του, να του εκφράσει την αδυναμία της, να τον συγκινήσει καρφώνοντάς του με τις λέξεις της τα σφάλματά του; Ή να αναδείξει τη δύναμή της, να υμνήσει την ελευθερία της, να βροντοφωνάξει με ήσυχες λέξεις τον πόνο της ως νίκη, ως δράση και απόδραση; Ομολογώ ότι διαβάζοντας και ξαναδιαβάζοντας τα ποιήματα άλλες φορές έγερνα προς τη μια εκδοχή και άλλες προς την άλλη. Κι αυτή είναι η σημασία και αξία αυτών των ποιημάτων, ότι δεν έχουν οριστικές απαντήσεις, αλλά αναδεικνύουν τη ρέουσα πραγματικότητα που δεν είναι άσπρο ή μαύρο αλλά κιάρο-σκούρο.

Σημασιολογική προσέγγιση στο ποιητικό έργο «Θερίσματα ζωής και ερώτων»του Nίκου Μυλόπουλου

– Η πληρότητα του «εγώ» μέσα από το «εμείς»

Εύθραυστες και αιχμηρές πινελιές ζωής καθώς και τολμηροί συνδυασμοί γήινων χρωμάτων εντυπώνονται με λέξεις ως πίνακας ζωγραφικής αμφισβητώντας και ανατρέποντας κάθε τι δεδομένο μέσα στη ρευστότητα του ανθρώπινου βίου, στο ποιητικό έργο «Θερίσματα ζωής και ερώτων» του ποιητή Νίκου Μυλόπουλου. Η έκδοση συνοδεύεται με την γερμανική απόδοση των ποιημάτων του από την Κατερίνα Λιάτζουρα και την εμβριθή εισαγωγή του Γιώργου Ρούσκα. Συνδιαλέγεται η ποίησή του με τον κάθε αναγνώστη με τρόπο μοναδικό και ανεπανάληπτο όχι ως τελειωμένος πίνακας αλλά ως έργο που συγγράφεται και αναγνώσκεται από ποικίλες οπτικές εκφάνσεις της ιστορικής πορείας του βίου υπό το πρίσμα σκιών και άπλετου φωτός. Δυσχερής και δύστοκος ο θερισμός, υψίστης όμως σπουδαιότητας απαιτεί αυτογνωσία, ενσυναίσθηση, παραδοχή αλλά και άρνηση μέσα σε συνθήκες και θερμοκρασίες ιδιαίτερα υψηλές καθώς η προσωπική ενδοσκόπηση του εσώτερου ψυχισμού του ποιητή απαιτεί επιμονή, σεβασμό αλλά κυρίως δύναμη αλήθειας που δεν διστάζει να αποκαλυφθεί και να προσφέρει τα οφέλη ελπίδας, αγάπης, έρωτος, προσδοκιών ως καρπούς θερισμάτων στην κοινωνία και στον άνθρωπο.

Ευαίσθητος, ειλικρινής και ιδιαίτερα αυτογνωσιακός ο τρόπος προσέγγισης του έταιρου προσώπου στο πλαίσιο σχέσης ερωτικής διαφαίνεται ήδη από τους πρώτους στίχους του ποιήματος «πενήντα τρία»-αριθμός που σηματοδοτεί εννοιολογικά σταθμό ζωής άγνωστο στους αναγνώστες- αφήνοντας να υπονοήσει όμως την απαρχή μιας καθοριστικής συνάντησης για τον ίδιο αλλά και με τους αναγνώστες καθώς η ποιητική τούτη συλλογή αποτελεί το απάνθισμα των 9 έργων του.Οι λέξεις «μονόχρωμη διαδρομή» «χλωμάδα»δημιουργούν ατμόσφαιρα σκοτεινιάς και απογοήτευσης που κορυφώνεται στον τελευταίο στίχο «ξεθωριασμένα χείλια να φιλήσεις» ανατρέποντας όμως την καταχνιά με τον αμέσως προηγούμενο στίχο «θέλει κουράγιο να ξεπεζέψεις απ’το όνειρο» που σημαίνει ότι ακόμη κι αν τα νεανικά και ζωηρά, από πόθο ζωής και πάθος για τα επερχόμενα, χείλη έχουν απωλέσει την αρχική τους συμβολική χρωματική δύναμη, ωστόσο η βεβαιότητα του ονείρου είναι υπαρκτή και απαιτεί κουράγιο η άρνησή του.Ταυτόχρονα ο στίχος «ξάγρυπνος στο κίτρινο κουστούμι μου» δηλώνει  συνεχή προσμονή, επαγρύπνηση αλλά και αγωνία προκειμένου να βιώσει κάθε στιγμή της επερχόμενης δύσης της ηλικίας ως ένα φθινόπωρο που το κυρίαρχο χρώμα είναι το κίτρινο πριν τα φύλλα των δέντρων ξεραθούν και πέσουν στο έδαφος αλλά κυρίως τη βαθμιαία εξέλιξη και ωριμότητα ως προσωπικότητα και στάση ζωής απέναντι στα πεπραγμένα.Ίσως θα μπορούσε να αναγνωσθεί αυτός ο στίχος και ως ζωή που ασφυκτιά σε προκαθορισμένα στερεότυπα ωσάν κουστούμι που το χρώμα του αλλοιώνεται μέσα σε αίσθηση πνιγερότητας και καθωσπρεπισμού.

To να αφιερώνεις μια ποιητική συλλογή σε πρόσωπα που δεν σε αγάπησαν αποτελεί μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα εισαγωγή για να αναδείξεις την «υπαρξιακή σου μεγαθυμία» και ειδικότερα τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεσαι ποιητικά την ανθρωπολογία των σχέσεων. Ο καθηγητής Γιάννης Πανούσης με την πρόσφατη ποιητική συλλογή του «Το πλοίο δεν έπιασε λιμάνι»(Εκδόσεις Γράφημα, 2022) αυτό ακριβώς επιτυγχάνει: να αναδείξει δημιουργικά έναν ιδιαίτερο, αιρετικό, μοναχικό και μοναδικό τρόπο πρόσληψης, θέασης, ερμηνείας αλλά και κατανόησης της σχέσης του υποκειμένου με το υπαρξιακό του σύμπαν μέσα από μιας εξόχως ποιητική εξομολόγηση βιωμάτων, αισθημάτων, καταστάσεων και εμπειριών.

Έχω την αίσθηση πως ο ποιητής στη συλλογή αυτή ως «ένας ανίατος πολυτραυματίας της πρώτης ματιάς» αποκαθιστά τη σχέση του με ένα «ιατρικό απόρρητο» που για δεκαετίες κρατούσε κρυμμένο βαθιά στον εσώτερο ποιητικό του βίο. Επιχειρεί ουσιαστικά μια ποιητική πράξη συμφιλίωσης με ένα διαχρονικό τραύμα «έρωτα και θανάτου» που συνδέεται με μια αέναη εναλλαγή αλλά και σύγκρουση «ταυτοτήτων» οι οποίες αναπτύσσονται στη διάρκεια μιας περιεκτικής και πολυκύμαντης προσωπικής μυθολογίας. Ηττημένος ή νικημένος, δεν έχει απολύτως καμία σημασία. Παρόλο που το ποίημα «Εις εμαυτόν» σκιαγραφεί ευθέως την ακολουθία μιας, εκ πρώτης όψεως, προσωπικής ματαίωσης, η παραδοχή αυτή δεν συνιστά ούτε απολογητική στάση, ούτε μόνιμη συνθήκη με τελεολογικά χαρακτηριστικά.

Ως γονιός/ ως σύζυγος/ ακόμα κι ως εραστής/ ως επιστήμονας/ ως επαγγελματίας/ ακόμα κι ως αριστερός/(…) Ηττημένος απ΄τη μοίρα/ την ώρα της γέννας»

Έμπονη ενορχήστρωση νοήματος σε καιρούς πανδημίας: από τα εικονοστοιχεία της τεχνο-ψηφιακής αλογίας στην ψηφιδωτή νοσταλγία του νυν καὶ αεί Ερχομένου.

Πῶς καὶ πῦρ ὑπάρχεις βλύζον,

πῶς καὶ ὕδωρ ἧς δροσίζον;

πῶς καὶ καίεις καὶ γλυκαίνεις

πῶς φθορὰ ἐξαφανίζεις;

Άγιος Συμεών ο νέος Θεολόγος

Αν η προσωρινότητα του εφήμερου βρίσκεται στον αντίποδα της διαχρονικότητας του επικαιρικού, αν, δηλαδή, το διαχρονικό είναι πάντα επίκαιρο και το επίκαιρο διαχρονικό, τότε, τούτη η απόπειρα γραφής με ἀποχρῶντα λόγο το ποιητικό πανδημικό σύνθεμα του Δημήτρη Κοσμόπουλου υπό τον ευρηματικό τίτλο «Pixels» , που εκδόθηκε το 2020 από τις εκδόσεις «Κέδρος», εν μέσω καραντίνας, ίσως έχει κάτι ελάχιστο να προσθέσει, ως μία ακόμη μικρή πινελιά, στον πολύχρωμο ήδη καμβά της βιβλιοκριτικής για αυτή την ενδέκατη κατά σειρά και εξόχως ενδιαφέρουσα συλλογή του ποιητή. Διότι, ανεξαρτήτως της διαβόητης δράσης του εξώλους και προώλους ιού με την κορώνα (IX, σ.19), που έτσι κι αλλιώς καλά κρατεί εν έτει 2023, το συμφωνικό ποίημα του Δ. Κοσμόπουλου εγείρει διαρκώς απαιτητικές, εκ των έσω, αξιώσεις γόνιμου διαλόγου, καλεί σε ενεργητική πράξη ανάγνωσης, μία εκδοχή της οποίας είναι και τούτο το συγγραφικό εγχείρημα.

Η συλλογή αποτελεί ένα οργανικό συνεχές από 35 αυτοδύναμα ποιήματα (1) σε οντολογική σύνδεση, έτσι ώστε το καθένα να λειτουργεί ως μια ιδιότυπη ψηφίδα ενός ενιαίου ψηφιδωτού ποιητικού συνθέματος, ιδιότυπη γιατί εν σπέρματι εμπεριέχει το όλον. Πρόκειται για μια πλούσια ενορχήστρωση φωνών που διασώζουν την ετερότητά τους, την ίδια ακριβώς στιγμή που την κοινωνούν κατά τον τρόπο του ομοουσίου. Το έργο διατηρεί την ομοιόστασή του, ως ζων οργανισμός, απ΄ όπου κι αν αρχίσεις να το αφουγκράζεσαι, καθώς είναι πολύ συνεκτικό το ίδιο το νόημα που ο ποιητής ενορχηστρώνει.

Ο τίτλος, κατά την εκτίμησή μου, είναι ευρηματικός και εξαιρετικά επιτυχής, γιατί, κινούμενος σε περισσότερα του ενός σημασιολογικά και επομένως αναγνωστικά επίπεδα, συνέχει κατά τρόπο ρητό και υπόρρητο το ποιητικό συνεχές, διαρκώς ερμηνευτικά αναδομώντας το. Αναδεικνύεται σε υποδειγματικό οιακοστρόφο του σκαριού της συλλογής. Αρκεί να μην τον προσεταιριστείς μονομερώς, και το ταξίδι που σού επιφυλάσσει εξελίσσεται σε συναρπαστικό…

Ο Κάλβος γεννήθηκε και μεγάλωσε στα πιο ταραγμένα επαναστατικά χρόνια του αστισμού που ανέβαινε για να πάρει την εξουσία.

Ακόμα από τις αρχές του 18ου αιώνα, από την εποχή των Εγκυκλοπαιδιστών και του Διαφωτισμού, το φιλελεύθερο και δημοκρατικό πνεύμα, που ξεκινάει πιο πολύ από τη Γαλλία, είχε αρχίσει να πνέει σ’ όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Ιδιαίτερα τα τελευταία πενήντα χρόνια του αιώνα, όσο η αστική τάξη νιώθει τη δύναμή της να μεγαλώνει, το πνεύμα αυτό αρχίζει να παίρνει ολοένα και πιο επαναστατικό χαρακτήρα· ώσπου φτάνει στο εκρηκτικό αποκορύφωμά του με τη Γαλλική Επανάσταση. Βέβαια και πριν απ’ αυτή, η Αμερική με το δικό της ξεσηκωμό είχε κερδίσει την ανεξαρτησία της και θεμελιώσει τις δημοκρατικές ελευθερίες της, μα η Γαλλική Επανάσταση έχει άλλο βάρος μέσα στην ιστορία των λαών.

Ο Κάλβος, παιδί ακόμα, ζούσε στη Ζάκυνθο, όταν με την απόβαση του γαλλικού στρατού ο ξεσηκωμένος λαός έκαιε στην πλατεία το  λίμπρο ντ’ όρο  και καταργούσε τα προνόμια των ευγενών. Το κίνημα βέβαια αυτό δε βάσταξε πολύ, μα η επίδρασή του δεν έσβησε από τη μνήμη του λαού.

Από την παιδική ηλικία, λοιπόν, ο Κάλβος ήταν προετοιμασμένος για το φιλελεύθερο κι επαναστατικό πνεύμα του καιρού. Και στην Ιταλία όπου μεγάλωσε και σπούδασε, ο επαναστατικός πατριωτισμός και το πνεύμα της ελευθερίας ήταν τότε στην έξαψή τους. Ο σύνδεσμος του Κάλβου με το Φόσκολο κι η ζωή κοντά του δυνάμωσε και στερέωσε μέσα του αυτό το πνεύμα του καιρού. Η Ιταλία ήταν κι έμεινε πολιτικά κομματιασμένη κι ύστερα από τους ναπολεόντειους πολέμους, γι’ αυτό τα πολιτικά ξεσηκώματα για την ελευθερία και την ενότητα της χώρας διαδέχονταν το ένα τ’ άλλο. Μέσα σ’ αυτή τη φλογερή ατμόσφαιρα αναθράφηκαν κι ο Κάλβος κι ο Σολωμός.

Όταν ο Κάλβος ακολουθώντας το Φόσκολο έφυγε από την Ιταλία, πέρασε στην Ελβετία, έζησε κάμποσο στο Παρίσι κι ύστερα στην Αγγλία, σ’ όλες αυτές τις χώρες απασχόλησαν το πνεύμα του οι ίδιες αυτές επαναστατικές ιδέες, της ελευθερίας των λαών και της Δημοκρατίας, που ενθουσίαζαν τα καλύτερα πνεύματα της εποχής. Κοντά στα τριάντα χρόνια του ξεσπάει η Ελληνική Επανάσταση, και πια από δω και πέρα ζει μέσα στις συγκινήσεις και τους ενθουσιασμούς των απελευθερωτικών αγώνων του δικού του λαού.