ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ

Νομίζεις ότι μπορεί να δημιουργήσεις μια ιστορία του παρελθόντος. Παρόντα αντικείμενα. Ένα μάτσο γράμματα. Ένα πακέτο σ’ ένα συρτάρι σιφονιέρας. Αλλά δεν είναι αυτό στον πυρήνα της αφήγησης. Το πρόβλημα είναι ότι αυτό που κινεί την αφήγηση δεν θα επιβιώσει στο τέλος της αφήγησης. Καθώς το δωμάτιο θα σκοτεινιάζει και ο ήχος των φωνών θα σβήνει, καταλαβαίνεις ότι ο κόσμος και όλα όσα περιέχει σύντομα θα πάψουν να υφίστανται. Πιστεύεις ότι θα ξαναρχίσει από την αρχή. Δείχνεις άλλες ζωές. Αλλά ο δικός τους κόσμος δεν ήταν ποτέ ο δικός σου.

*

Τὰ νούμερα βγαίνουν, κι αὐτὸ εἶναι καλό, μὲ τὴν ἔννοια ὅτι δὲν ἀποτελεῖ στ ᾽ἀλήθεια πρόβλημα, ἀλλὰ ἐλπίζουμε ὅτι τὰ περισσότερα ἀπὸ αὐτὰ τὰ κλασικὰ στοιχεῖα θὰ ἐπιλυθοῦν καὶ θὰ μπορέσουμε νὰ ἑστιάσουμε στὴν ἐπανακανονικοποίηση. πάντα βλέπεις διάϕορες μαλακίες ὅταν ρίχνεις ϕῶς πάνω στὰ πράγματα. ῾Απλὰ διαϕοροποιεῖς, αὐτὸ εἶναι ὅλο. σὲ αὐτὴ τὴν κλίμακα δὲν ὑπάρχουν σκιές, βέβαια. ῾Υπάρχουν μόνο αὐτὰ τὰ μαῦρα διάκενα ποὺ βλέπεις. Γνωρίζουμε πλέον ὅτι τὰ συνεχῆ δὲν εἶναι στὴν πραγματικότητα συνεχῆ. ῞Οτι δὲν ὑπάρχει τίποτα γραμμικό, μικρούλα. ῞Ο,τι καὶ νὰ κάνεις, στὸ τέλος ὅλα καταλήγουν στὴν περιοδικότητα. Βέβαια, τὸ ϕῶς δὲν ὑποτείνεται σὲ αὐτὸ τὸ ἐπίπεδο. Δὲν πρόκειται νὰ ϕτάσει ἀπὸ τὴ μία ἀκτὴ στὴν ἄλλη, τρόπον τινά. Τί ὑπάρχει λοιπὸν στὸ ἐνδιάμεσο ποὺ θὰ σοῦ ἄρεσε νὰ τὸ πειράξεις ἀλλὰ δὲν μπορεῖς νὰ τὸ δεῖς ἐξαιτίας τῶν δυσκολιῶν ποὺ προαναϕέραμε; Δὲν ξέρω. Τί εἶπες; Δὲν σὲ βοηθάω ἰδιαίτερα; πῶς γίνεται αὐτὸ καὶ πῶς γίνεται τὸ ἄλλο; Δὲν ξέρω. πῶς γίνεται καὶ τὰ πρόβατα δὲν μπάζουν στὴ βροχή; Δουλεύουμε χωρὶς δίχτυ ἀσϕαλείας ἐδῶ. Ε᾽ κεῖ ποὺ δὲν ὑπάρχει χῶρος, δὲν μπορεῖς νὰ προεκβάλεις. ποῦ θὰ πήγαινες, δηλαδή; στέλνεις στοιχεῖα πρὸς τὰ ἔξω ἀλλὰ δὲν ξέρεις ποῦ ἔχουν πάει ὅταν τὰ παίρνεις πίσω.

Ας θεωρήσω τυχερό τον εαυτό μου, αν απολύτως κανείς δεν αναζητήσει, από καλοπροαίρετη ίσως αφέλεια, τα πρώτα γραπτά μου στο περιοδικό |Τέχνη της Πόλης| (1946, 1-3). Η πεζογράφος Μάγια Δρόσου, που εξέδιδε το περιοδικό, έδειχνε μεγάλη κατανόηση στη λαχτάρα μου να δω τυπωμένες τις εκθέσεις που έγραφα ως άσκηση στα ιδιωτικά μαθήματα των νέων ελληνικών. Δάσκαλός μου, στο σπίτι, ήταν ο Δημήτρης Μάνος, που αργότερα έγινε γνωστός στην Αθήνα ως άξιος εκπαιδευτικός (δίδαξε στο Κολέγιο Αθηνών και ανέλαβε ευθύνες στο Υπουργείο Παιδείας). Αυτός, μαζί με την ιμβριώτισσα κοπέλα μας, τη Μαρίκα, είναι υπεύθυνος για τα πρώτα ελληνικά βιβλία που τράβηξαν την προσοχή μου. Η Μαρίκα είχε διαβάσει |Το χρυσούν μαστίγιον| και την |Ωραία του Πέραν| και μου τα διηγιόταν όταν ήμουν μικρός με όλες τις λεπτομέρειες, παραστατικά, και ήταν σαν να τα είχα διαβάσει. Από τα αναγνώσματα υπό την καθοδήγηση του δασκάλου, μου είχε κάνει φοβερή εντύπωση η |Ζωή εν τάφω.|
Στο γυμνάσιο, το Liceo Italiano, ήμουν γεμάτος πάθος για τα γράμματα και διαχυτικός με τους δασκάλους~ αντιδρούσαν καλά οι άνθρωποι και δέχονταν τη συντροφιά μου. Μερικοί έρχονταν να με βρουν το καλοκαίρι στην Πρίγκιπο, όπου παραθερίζαμε από τον Μάιο έως τον Οκτώβριο.
Κάποιες αγάπες στη λογοτεχνία ήταν σφοδρές και έδειξαν αντοχή μέσα στον χρόνο. Λόγου χάρη ο Μπωντλαίρ, που μου τον έβαλε στα χέρια ο δάσκαλος των γαλλικών, ένας φραγκόπαπας που είχε πετάξει τα ράσα και είχε ασπαστεί την ποίηση. Με γοήτευαν οι “καταραμένοι” ποιητές, ο Βερλαίν, και πιο πίσω ακόμα, μέχρι τον Βιγιόν. Σχετικά με τους Γάλλους, αργότερα, με την πρώτη έφοδό μου στο Παρίσι, το 1949, ανακάλυψα τον Σαιν-Εξυπερύ και τον Καμύ, που έγιναν θέμα για κάτι γραπτά της Πόλης, και εμφανίστηκαν αργότερα και στα πρώτα μου ιταλικά γραπτά (1950-1951).

1
Αν δε θυμάσαι την πιο ανάλαφρη τρέλα, που ο έρωτας σ’ έβαλε να κάνεις, τότε δεν έχεις αγαπήσει

Ο έρωτας και η τρέλα πάνε μαζί, προπαντός στη νεότητα, όταν η απειρία προστίθεται σε μια εξιδανικευμένη άποψη της έννοιας του ζευγαριού. Συχνά, οι ρομαντικές ταινίες και τα ρομαντικά μυθιστορήματα μεταδίδουν το μήνυμα ότι κάθε ειδύλλιο πρέπει να βιωθεί με τρόπο απόλυτο και παθιασμένο, γιατί, όπως έλεγε ο Πλάτωνας, «Δεν υπάρχει άνθρωπος ο οποίος, όσο δειλός και να είναι, να μην μπορεί να γίνει ήρωας από έρωτα». Γι’ αυτό, ένας κεραυνοβόλος έρωτας είναι ισχυρό ερέθισμα για την ύπαρξή μας, δεδομένου ότι αυτή καταλήγει πιο ηρωική και πιο λαμπερή. Από την άλλη μεριά, ο έρωτας είναι επίσης βάλσαμο, χάρη στις ευεργεσίες που μας αποφέρει:

• Ενίσχυση της αυτοεκτίμησης από το απλό γεγονός ότι αισθανόμαστε αγαπημένοι, αξιοθαύμαστοι και αξιόλογοι.
• Αύξηση της δημιουργικότητας γιατί δε θέλουμε να πάψουμε να εκπλήσσουμε τον άλλο.
• Μεγαλύτερη αντίσταση απέναντι στα προβλήματα της καθημερινότητας.
Ωστόσο, ο έρωτας είναι δίκοπο μαχαίρι. Όπως αποδεικνύουν πολλές τραγωδίες του Σαίξπηρ, μια φλογισμένη καρδιά είναι επίσης μια πηγή μόνιμης οδύνης, πέρα από πυξίδα που μπορεί να μας οδηγήσει σε λάθος
δρόμους.

Μια και μιλάμε για τρέλες, ας δούμε μερικές που ποτέ δε θα έπρεπε να κάνουμε από έρωτα:
• Να απαρνιόμαστε τις προτεραιότητές μας και τον τρόπο ύπαρξής μας.
• Να υποτάσσουμε όλη την ευτυχία μας στις φροντίδες που μας παρέχει άφθονα το αγαπημένο πρόσωπο.
• Να δημιουργούμε δεσμούς εξάρτησης, με τα συνακόλουθα αρνητικά συναισθήματα.
• Να σκεφτόμαστε ότι μπορούμε να ζήσουμε «με αέρα κι έρωτα».
Μάθημα πρώτο: δεν αρκεί να αγαπάμε. Για να ξέρουμε να ζούμε με ή για κάποιον, πρώτα χρειάζεται να μάθουμε να ζούμε για τον εαυτό μας.

Δεν φέρνω ένα παράδειγμα

προφέρομαι σε ένα ρήγμα

*

Δεν είμαι στην προκειμένη περίπτωση

είμαι στην επικείμενη πτώση

*

Δεν πρόκειται για έννοια

κείτομαι αιώνια

*

Δεν στέκομαι στο ύψος των περιστάσεων

φτάνω ως το βάθος των παραστάσεων

*

Δεν είμαι τίποτα ιδιαίτερο

είμαι παν αδιαίρετο

Μια Κυριακή απόγευμα είχε τα δάχτυλά της στα μαλλιά μου ν’ ανακατεύουν τα χρόνια, να σημειώνουν ανορθόγραφα την αγάπη, να προετοιμάζουν τον οριστικό χωρισμό. Είχαμε χωρίσει τόσες φορές, που ποτέ δεν πιστέψαμε ότι αυτό κάποτε θα τελειώσει. Δικό μου το άχτι παλιό, πράγματι, αλλά και δικό της. Ίσως ήταν και το μόνο που μοιραστήκαμε. Τώρα, όπως έγραψε κι ο μικρός μου αδελφός, η Άννα γυρίζει πάντα αλλά πια δεν επιστρέφει. Τώρα, η ζωή μου δεν έχει πια Κυριακές. Μαμά πιάνει καλά το Δεύτερο Πρόγραμμα στα χώματα;

*

Κανένα χέρι δεν είναι πιο γερό από το δικό σου. Κανείς δεν μπορεί να σε εκφράσει καλύτερα από σένα. Μη φοβάστε να γράφετε αυτά που σκέπτεστε αισθάνεστε παραμιλάτε. Δεν είναι ανάγκη να είστε συγγραφείς, δεν σας το ζητάει κανένας αυτό. Αντίθετα ο εαυτός σας θα νιώσει ένα νέο αεράκι να μπαινοβγαίνει στον οργανισμό του. Κι αν καμιά φορά ταυτίζεστε με όσα γράφει κάποιος άλλος, όλοι το παθαίνουμε αυτό, αν καμιά φορά διαβάζετε κάτι και νιώθετε να τρέχει το δικό σας αίμα γρηγορότερα και ζηλεύετε αυτόν που το έγραψε, ήρθε η ώρα να σας πω την αλήθεια: Δεν βρήκατε εσείς το χέρι που έγραψε για πάρτη σας. Το χέρι βρήκε εσάς. Όλα αυτά τα χέρια δεν έχουν στη συνέχειά τους ολοκληρωμένους ανθρώπους. Αν δεν είναι εντελώς κομμένα είναι ανεπαίσθητα συνδεδεμένα με ζωές κατεστραμμένες και μυαλά που πηγαινοέρχονται απέναντι. Έτσι δίνουν σε εσάς το ασφαλές εισιτήριο της ξαλάφρωσης από ένα δυνατό συναίσθημα, της έκφρασης ενός πόνου χωρίς να πονάτε πραγματικά εκείνη την ώρα, της αποδραματοποιησης μιας κατάστασης που σας ταράζει. Είναι το πουλάκι που μας βλέπει, όπως είπε προηγουμένως με τη φωνή της ηθοποιού Σύρμως Κεκέ ο Θοδωρής Γκόνης για να τραγουδήσει στη συνέχεια την ανάγκη του η κυρία Γιώτα Νέγκα.