1.

Άφησα τη Λήδα να κοιμάται στο ξενοδοχείο πτώμα απʼ το ταξίδι και βγήκα. Πήρα το λεωφορείο εξήντα τέσσερα για να κατέβω στο κέντρο. Μέσα στο αφόρητο στρίμωγμα, ήμουν κολλημένος πάνω σε μια υπέργηρη ξανθιά Ιταλίδα που μονολογούσε. Πίσω μου, μια σκουρόχρωμη γυναίκα κρατούσε στην αγκαλιά της ένα παιδί με επίδεσμο στο πίσω μέρος του κεφαλιού. Με χαλασμένο το μετρό, τα λεωφορεία του κέντρου ασφυκτιούσαν. Η βρώμα των άπλυτων μεταναστών ανυπόφορη. Μούσκεμα στον ιδρώτα απʼ την αποφορά και για να μη λιποθυμήσω απʼ την ασφυξία, κατέβηκα μερικές στάσεις νωρίτερα. Είκοσι δύο χρόνια μετά, η Βιττόριο Εμανουέλε δεν είχε αλλάξει. Μονάχα κάποια υποκαταστήματα επώνυμων αλυσίδων, αποδείκνυαν ότι δεν βρισκόμουν στο παρελθόν, κατορθώνοντας να σπάσω τα δεσμά του χρόνου. Περπάτησα με τα πόδια από την πιάτσα Ναβόνα προς την πιάτσα Σπάνια. Η νύχτα ήταν παγερή και η Ρώμη χριστουγεννιάτικα στολισμένη.
Ήταν ιδέα της Λήδας αυτό το ταξίδι. Ήθελε να αναθερμάνουμε, ανανεώσουμε, αναζωογονήσουμε ή δεν ξέρω ʼγω τι άλλο, τη σχέση μας. Μετά από είκοσι χρόνια γάμου και καθημερινή ρουτίνα και δυο παιδιά, τι θα μπορούσε να αλλάξει; Μπαίνουν τα κρύα κάστανα στη φωτιά; Πραγματικά αναρωτιόμουν και μάλιστα, χωρίς να καταλαβαίνω. Δεν ήθελα, όμως, να της χαλάσω χατίρι, άσε που χρειαζόμουν κι ένα διάλειμμα απʼ τη δουλειά.
– Έχουμε μια καλή ζωή Λήδα, της έλεγα διαρκώς.
Αυτό το πίστευα και το πιστεύω. Δεν είμαστε μες στην τρελή χαρά, αλλά ζούμε χωρίς πάθη, χωρίς εντάσεις, μια ζωή ήρεμη. Τίποτα δεν μας λείπει.
Επέμενε να κάνουμε αυτό το ταξίδι στη Ρώμη, να ξαναέρθω σʼ επαφή με νιάτα, όνειρα και στόχους. Να πιάσω το νήμα απʼ την αρχή, το νήμα που μʼ οδήγησε σʼ εκείνη. Η κρίση των πενήντα δεν είναι για τις γυναίκες ό,τι για τους άντρες, είναι αλλιώτικη. Γυρίζουν ολοένα πίσω, τότε που ήταν νέες και ωραίες. Εγώ τα άφησα πίσω μου αυτά. Τη Ρώμη, τα σχέδια. Δεν μπορεί κανείς να γυρίσει πίσω. Δεν έχει νόημα. Μεγάλο κομμάτι της ζωής μου η Ρώμη, σίγουρα. Δέκα χρόνια έζησα εδώ. Σπουδές στην αρχιτεκτονική, μεταπτυχιακό, διδακτορικό. Ήταν όμως μια παρένθεση, γιατί εγώ είπα ότι θα ζήσω στην Ελλάδα και πάει τελείωσε.

Κακό σκυλί…

Με περισπούδαστο ύφος, η κα Ευπορίδου έδινε κατευθύνσεις στις δύο υπαλλήλους της, καμώνοντας τη φοβερά υπεύθυνη και προβληματισμένη για την εκδήλωση της βραδιάς, την οργάνωση της οποίας είχε αναλάβει εξολοκλήρου. Μάλωνε, απογοητευόταν, ενθουσιαζόταν ―μα πάντα μόνο με τις ιδέες της― , αγανακτούσε με την ασχετοσύνη των ανθρώπων. Είχε άποψη για όλα! Η διαπεραστική φωνή της έφτανε ως εμάς, από το βάθος του διαδρόμου.
“Ε, τι να κάνουμε, έτσι έχει μάθει…”, έλεγε ο συνάδελφός μου, ο Τιμολέων. “Να την αλλάξουμε;”.
“Μήπως θα τη δεχτούν για αλλαγή;”, απαντούσα ξύνοντας δήθεν το κεφάλι μου, και ο Τιμολέων έσκαγε στα γέλια.
Κάθομαι τώρα και μετρώ πόσα χρόνια έχει ο Τιμολέων πεθαμένος. Κι άλλα πόσα που έχουν πάει περίπατο σπουδές, επιστημονική κατάρτιση, βιογραφικά και τα τοιαύτα. Παρεμπιπτόντως, τελευταία πληροφορήθηκα ότι η κα Ευπορίδου, σε βαθύ πλέον γήρας, ζει και βασιλεύει.

* Κατηγορία: Τετράδια Φιλολογίας Αρ. 3 (Φιλολογικά και λογοτεχνικά μελετήματα)

`

«(…) Ανοίγουν το ράμφος τα πουλιά/ Και η άδεια αίθουσα αντηχεί από ένα κλάμα/Σαν να
μοιρολογούν όλα μαζί την Αντριανόπολη (…)» («Έκθεση ζωγραφικής»)

`

Δώδεκα χρόνια μετά τον θάνατο του Θεοδόση Νικολάου (1930-2004) και χωρίς συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων του, ευτυχώς πραγματοποιείται αυτή η εξαιρετικά προσεγμένη έκδοση, που τραβά την προσοχή του αναγνώστη και τον διαφωτίζει αρκετά για την ποιητική τέχνη του σημαντικού αυτού Έλληνα Κύπριου ποιητή. Ο Παναγιώτης Νικολαΐδης, διακονών την φιλολογία και την ποίηση επιτυχώς, με το βιβλίο αυτό επιχειρεί, αφενός, να φωτίσει κρίσιμα θεωρητικά, μορφολογικά και θεματικά ζητήματα που απασχόλησαν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο και καθόρισαν την ποιητική του Θεοδόση Νικολάου. Αφετέρου, με υποδειγματικό τρόπο παροτρύνει και άλλους μελετητές να ασχοληθούν με αγάπη, συστηματικότητα και σεβασμό με το όχι και τόσο γνωστό ή προβεβλημένο στο πανελλήνιο κοινό, αλλά, ωστόσο, αισθητικά άρτιο έργο ενός σημαντικού ποιητή από την Κύπρο. Πιο συγκεκριμένα, το βιβλίο αποτελεί συναγωγή δύο κειμένων-μελετημάτων, με προφανή εσωτερική σύνδεση. Το πρώτο κριτικό μελέτημα τιτλοφορείται «Σχόλια πάνω σε δύο ποιήματα ποιητικής του Θ. Νικολάου» (δημοσιεύτηκε στο κυπριακό λογοτεχνικό περιοδικό Άνευ, τχ. 13, 2004, αφιέρωμα στον ποιητή) και αποτελεί μια ερμηνευτική δοκιμή ─καλύτερα, πες, μια κριτική καταβύθιση─ σε δύο πολύ σημαντικά και αισθητικά δραστικά και άρτια ποιήματα ποιητικής του Θ. Νικολάου. Πρόκειται για τα ποιήματα «Έκθεση ζωγραφικής» και «Εικόνες» που προέρχονται από τη σημαντική ποιητική συλλογή Εικόνες (Κύπρος 1988). Σʼ αυτά συμπυκνώνονται και αποκαλύπτονται θεμελιώδεις θεωρητικοί, μοντερνιστικοί κυρίως προβληματισμοί και απόψεις του ποιητή τόσο για την ποιητική όσο και για την κριτική του δράση και παρουσία, σε μια προσωπική και όψιμη, για τη νεοελληνική ποίηση, επεξεργασία του μοντερνισμού.

`

«(…) ʼΕκθετο είμαι σʼ όλους τους κινδύνους/ Και τίποτα άλλοδεν προβάλλω/ Παρά την ελικοειδή σιωπή μου κι αναμένω/ Μέσα στο χέρι το μεγάλο του Θεού (…)» («Το σαλιγκάρι»).

`

`

`

Από την Εκδήλωση της Επιθεώρησης Ποιητικής Τέχνης, Ποιείν, www.poiein.gr και του περιοδικού και εκδόσεων Μετρονόμος στη Βιβλιοθήκη Βολανάκη, 20 Δεκεμβρίου 2015. Κλήθηκαν να παρουσιάσουν τον αγαπημένο τους ποιητή οι στιχουργοί Κώστας Φασουλάς, Λίνα Δημοπούλου, Δημήτρης Λέντζος και Φωτεινή Λαμπρίδη

`
Η πρώτη συνάντηση μου με τον ποιητικό λόγο του Γιώργου Σεφέρη έχει, θα έλεγα, έντονα κινηματογραφικά στοιχεία.

Φανταστείτε την εικόνα. Είμαι μαθητής της Δευτέρας Γυμνασίου, και φέρνω βόλτες με τον φιλόλογο της τάξης, ο οποίος λέει ότι με συμπαθεί γιατί στις εκθέσεις μου, θυμίζω σε αυτόν τον τρόπο σκέψης του γιου του. Μιλάμε για ένα άνθρωπο με απωθημένο την μουσική σύνθεση, ο οποίος στα διαλειμματα μονολογούσε, μελοποιώντας κείμενα δικά του η άλλων. Σε ένα από τα διαλειμματα, ο καλός φιλόλογος παλεύει με κάποιους στίχους που στο άκουσμα τους αισθάνομαι μια παράξενη συγκίνηση.

Ρόδο της μοίρας, γύρευες να βρεις να μας πληγώσεις
μα έσκυβες σαν το μυστικό που πάει να λυτρωθεί
κι ήταν ωραίο το πρόσταγμα που δέχτηκες να δώσεις
κι ήταν το χαμογέλιο σου σαν έτοιμο σπαθί.

Το άκουσες μου λέει, Γεώργιος Σεφέρης ο μέγας. Όχι Γιώργος, Γεώργιος. Αισθάνθηκα σαν να με κερνούσε ένα γλυκό με λέξεις. Κι είναι αλήθεια ότι αυτός ο στίχος από τον Ερωτικό λόγο του Σεφέρη, έχει ακόμη στη ψυχή μου την αίσθηση που αφήνει στο πικραμένο των ανθρώπων στόμα, το γλυκό του κουταλιού.

Λίγες ημέρες αργότερα, παρατηρώ ότι στο σημείο που η βιβλιοθήκη της τάξης συναντιέται ακριβώς στη γωνία με τον τοίχο της αίθουσας, ήταν σφηνωμένο ένα βιβλίο, προφανώς για να μην πληγώνεται ο τοίχος από το ξύλο, η το ξύλο από τον τοίχο. Ως φιλοπερίεργος, πήρα το βιβλίο το οποίο έγραφε στο εξώφυλλο: Γιώργος Σεφέρης «Τρία κρυφά ποιήματα» – ποιητική συλλογή». Σκέφτηκα, αστειευόμενος με το χατίρι που μου έκανε η τύχη, ότι αυτός που σφήνωσε το βιβλίο ανάμεσα στον τοίχο και την βιβλιοθήκη, φέρθηκε με τρόπο κυριολεκτικό. Βρήκε δηλαδή το ιδανικό σημείο να κρύψει τα ποιήματα.

Στις ταινίες κλαίω στις πιο άσχετες στιγμές..

..μας λέει στον τίτλο του πρώτου της βιβλίου, συλλογή μικρών πεζών, η δημοσιογράφος Ξένια Κουναλάκη-σαν να μας λέει-είμαι μια άσχετη, νευρόσπαστη, ακοινώνητη• μα το βιβλίο και οι πράξεις της λένε άλλα.
Καταρχάς το μοτίβο της Ξ. Κ. μάλλον θα ήταν το«να ζει κανείς η να μην ζει;» αφού, παιδί ακόμα, την κηδεία της μελετά• και η μελέτη του θανάτου είναι μελέτη ελευθερίας• όμως η ένταση του αιώνιου διλλήματος συγκαλύπτεται εδώ απʼ την προσωρινότητα των κειμένων της• την δήθεν ανεμελιά που αποπνέουν.
Όμως η Κ. μονάχα ανέμελη δεν είναι• μαχητική, συχνά βίαιη, επειδή θέλει μοναχά ναʼναι ευγενής(βλέπε καυγάδες με φασιστοειδή, παγκαλοειδή κ.τ.λ.)απρόβλεπτη• αντιφατική-ζει με θρησκευτική ευλάβεια την ζωή της, όντας άθεη• όμως θυμώνει όταν κανιβαλίζουν τις εικόνες• γράφει σε δεξιά εφημερίδα, όντας αριστερή απʼτα γεννοφάσκια της• ατίθασση από κούνια•αντιμιλά στον εαυτό της• θανατόπληκτη, όμως λάτρης της ζωής• που την θυμώνουνε πολύ τα γηρατειά.
Κι αν τα γηρατειά είναι μακελειό, εκείνη θέλει απλά να ζήσει κι άλλο• διεκδικεί πίστωση χρόνου• αλλά ο χρόνος δεν χαρίζεται, το ξέρει- και παλεύει, όσο μπορεί, να κάνει την ζωή της όπως θέλει• σκηνοθετώντας όνειρα, ιστορίες, επιθυμίες, μας συγκινεί• χωρίς ποτέ της να κραυγάζει• τα κείμενά της έχουν σιωπητήρα• κείμενα άνισα• κάποια χτυπάνε φλέβα, άλλα μένουν στον αφρό• όμως ταυτιζόμαστε εύκολα-αφού«μέσα σε κάθε ζωή υπάρχει πάντα κάτι πιo βαθύ απ’ τον εαυτό της-η ζωή των άλλων» μόπως λέει ο Λειβαδίτης-και όντως• ενω τα κείμενά της αναφέρονται στην ίδια, αφορούν κι εμάς ταυτόχρονα• αυτή είναι η επιτυχία της• είτε μιλάει για πολιτικούς, μουσεία, διαδίκτυο, γηρατειά, εθνική κατάθλιψη, εθνική παράκρουση• είτε μιλάει ακομπλεξάριστα για σεξ• που στων πουριτανών την (ναυαγισμένη)χώρα ακόμα κάνει τζιζ..και διηγώντας τα να κλαίς…