[author]Του Δημητρίου Μουζάκη [/author]

Επιπολής θέλω ο στρατός να έχει υψηλό φρόνημα. Εν τω βάθει απεχθάνομαι το στρατό και τον πόλεμο.
Επιπολής θέλω ακλόνητη την εθνική συνείδηση του Έλληνα. Εν τω βάθει οι Έλληνες, οι Αλβανοί, οι Τούρκοι, τα πεύκα, οι κατσαρίδες, οι μυίγες έχουν κοινό πρόγονο.

Επιπολής είμαι αμετακίνητος δημοκράτης. Εν τω βάθει εμπιστεύομαι μόνον τους επαΐοντες.

Επιπολής πιστεύω στη μόρφωση. Εν τω βάθει πιστεύω στη σοφία.

Η σοφία χαρίζεται και δεν εξηγείται.

[author]Του Σπύρου Αραβανή [/author]

`

Ο προσδιορισμός και επαναπροσδιορισμός των σημερινών μέσων και χώρων επικοινωνίας και τέχνης ως φορέων και βήματος λόγου έχει δημιουργήσει μεταξύ των άλλων και ορισμένες «περίεργες εξισώσεις». Ένας σύγχρονος ποιητής οποιασδήποτε γενιάς και αξίας είναι πια δεδομένο οτι έχει στη διάθεσή του δεκαπλάσιους τρόπους προβολής του έργου του από αντίστοιχους περασμένων εποχών. Έχουμε φτάσει στο σημείο (μη βγάζοντας την ουρά μου απέξω) να παράγουμε περισσότερες συνεντεύξεις ποιητών, παρουσιάσεις βιβλίων, ποιητικές εκδηλώσεις και ποιητικές βραβεύσεις από όσες μπορούμε να καταναλώσουμε και από όσες φυσικά χρειαζόμαστε για να συνεχίσει η ποιητική τέχνη. Αυτό όμως εν τέλει δεν το βρίσκω καταδικαστικό. Ο καθένας που επιθυμεί την προβολή του έργου του –πρωτογενής αιτία έκδοσής του- έχει κάθε δικαίωμα να επιλέξει την ποσότητα και τον τρόπο της παρουσίας του, γεγονός που ενδυναμώνεται και από το δημόσιο «δούναι και λαβείν», αυτές οι χρεωστικές και αλληλοεξαρτώμενες σχέσεις που διαμορφώνονται με έναν απολύτως μεθοδικό τρόπο ακόμα και στις πιο ερασιτεχνικές των περιπτώσεων.

Αυτό όμως που είναι επικίνδυνο, όπως προανέφερα, είναι οι δευτερογενείς εξισώσεις που δημιουργούνται,  οι οποίες εμφανίζουν μορφές όπως: «πολλές συνεντεύξεις= αξιόλογο έργο» ή «πολλές βιβλιοπαρουσιάσεις= προσοχή των “κριτικών”»  ή «πολυκοσμία εκδηλώσεων= αναγνωστικό κοινό» ή «πολλές βραβεύσεις=αναγνώριση αξίας». Το πού και σε ποιον δίνει κανείς συνέντευξη, ποιος, τι και γιατί γράφει για το βιβλίο σου, ποιοι και για ποιο λόγο  έρχονται σε μια ποιητική εκδήλωση και ποιοι και πώς σε βραβεύουν, είναι ερωτήματα που δεν επιζητούν απάντηση. Σημασία έχει η προβολή, το «πλουμισμένο» βιογραφικό, η οποία γιγαντώνει τη ψευδαίσθηση της κάλπικης σημαντικότητας πλείστων περιπτώσεων διαμορφώνοντας έτσι τη χειρότερη των εξισώσεων: «Τι καλύτερο έχει ο τάδε μέγιστος ποιητής από εμένα;»

`

* Ο τίτλος του κειμένου ασφαλώς ανήκει στον Αϊνστάιν και διατυπώθηκε για άλλους λόγους.

[author]Του Κώστα Ρεούση [/author]

Ο Θεόφιλος Χατζημιχαήλ κι η μάνα του

τὸν φριχτότατον ὃρκο
τὸ φρικτότερο σκότος
τὸ φριχτὸ παραμύθι:
Libertad
Νίκος Ἐγγονόπουλος

Ένα αρματολόπουλο σεργιάνιζε
Μες στο καπετανάτο του Μιχάλη
Κι ήταν η θέα άξια
Γερά ταμπουρωμένη.

Μονάχα η καρδούλα του
Μαράζωνε η μαύρη
Που αντικρύ ετήραγε
Το ερυθρό ασκέρι.

Λευκωσία, Κυριακή 15 Ιανουαρίου 2017

`

[author]Του Νίκου Βουτυρόπουλου [/author]

`

Λίγο πριν τα μεσάνυχτα η κουβέντα είχε ανάψει για τα καλά. Πες το ζεστό κόκκινο κρασί, πες η καυτερή σούπα, το μέλλον της ανθρωπότητας φαινόταν προαποφασισμένο, κάπου ανάμεσα σε τρανταχτά γέλια και γεωπολιτικές αναλύσεις, σε μπαχαρικά και σχόλια φιλοσοφικού περιεχομένου. Η παρέα έμοιαζε ασταμάτητη, θα έλεγε κανείς πως μόνο μια πυρηνική καταστροφή θα μπορούσε να αποτρέψει τη συνέχεια της συζήτησης, μέχρι που ξάφνου ο τόνος άλλαξε, έγινε πιο εχέμυθος, διακριτικά προσωπικός.
«Βρε σεις, ξέρετε τι μου τι σπάει περισσότερο;» ρωτά ο κουζινάρχης την ομήγυρη, την ώρα που ετοιμαζόταν να σερβίρει τη σούπα, και δίχως να περιμένει απάντηση συνεχίζει: «Να σας πω… να ψάχνεις ένα κουκούτσι από λεμόνι μες στη σούπα και να μην το βρίσκεις με τίποτα. Σκέτη ταλαιπωρία. Να το βλέπεις τη στιγμή που γλιστράει από τη στυμμένη λεμονόκουπα και να μην προλαβαίνεις την πτώση του στο χυλό. Πώς να μη νιώσεις εντελώς άχρηστος μετά από δυο ώρες μαγείρεμα; Φρίκη! Να προσπαθείς μετά να το ψαρέψεις, μάταια όμως, λες και το καταραμένο είναι κρυμμένο στα βάθη του ωκεανού. Τι μένει στο τέλος να κάνεις; Παραδίνεσαι απλά στο νόμο της βαρύτητας κι εύχεσαι να μην το μασήσεις. Αλλά ποιός μπορεί νʼ αρνηθεί τις συναρτήσεις; Μόνο αυτός που δεν έχει ιδέα από μαθηματικά. Και να που έρχεται η στιγμή, ενώ ρουφάς τη σούπα σου, έχοντας ξοδέψει τόση ώρα να την φτιάξεις, με την πεποίθηση πως κουκούτσι δεν υπάρχει, πως το όλο επεισόδιο ήταν μια στρεβλή εικόνα του νου, καθώς απολαμβάνεις τη συντροφιά και τις αισθαντικές αναθυμιάσεις που κατακλύζουν τον περιβάλλοντα χώρο, ε τότε ακριβώς συνειδητοποιείς πόσο άσχετος είσαι με τη θεωρία των αριθμών. Μόλις μάσησες μια μικροσκοπική γλοιώδη μάζα που έσκασε σαν στρακαστρούκα ανάμεσα στα δόντια σου. Είναι να μη νιώσεις γελοίος, ηττημένος από μια ασήμαντη λεπτομέρεια, από κάτι το απειροελάχιστο, το μηδαμινό, που δεν κατάφερες να ελέγξεις; Ηττημένος λοιπόν από ένα άτιμο τόσο δα κουκουτσάκι που ταξιδεύει πλέον μες στο σκοτάδι του πεπτικού σου συστήματος… Γιʼ αυτό υπάρχουν και οι στίφτες, θα ʽλεγε κάποιος, όμως οποιοσδήποτε μπορεί να πει ο,τιδήποτε… Αλλά σα να μου φαίνεται πως είπα πολλά. Καλή όρεξη λοιπόν, και καλή χρονιά να έχουμε, ανεκτή μάλλον, ναι, ανεκτή».
Έξω ο βοριάς έδερνε τη πόλη. Άρχισε να χιονίζει. Οι άστεγοι κούρνιαζαν σαν τα σπουργίτια στους πεζόδρομους. Γιορτινά λαμπιόνια αναβόσβηναν, θαρρείς κι ήταν οι μαντατοφόροι ενός άλλου αιώνα. Παντού ευχές και απραξία. Χιόνιζε ως το πρωί.

[author]του Στράτου Φουντούλη [/author]

Ο Μαρσέλ Προυστ στοχάζεται πάνω στο ζήτημα της καλλιτεχνικής δημιουργίας επιλέγοντας για πολλοστή φορά τη μουσική φράση της Σονάτας του Βιντέϊγ, το λάιτ μοτίφ (κι ας μην αναφέρεται) που διατρέχει το δεύτερο κυρίως μέρος του «Στον ίσκιο των ανθισμένων κοριτσιών», και• ενώ έχει δει τον ίδιο τον Βιντέϊγ να παίζει, ξεκινά το στοχασμό για τη μεγάλη Τέχνη μέσα από «τα ωραία χέρια» της κυρίας Σουάν «καθώς πρόβαλλαν απʼ τα ροζ ή άσπρα μανίκια», χωρίς καθόλου να ενοχληθεί από την προφανώς ερασιτεχνική της εκτέλεση, αγνοεί τον εκτελεστή του έργου και• χωρίς να αναφέρει τους λόγους που το κάνει αυτό –όπως κάνουν πάντα οι μεγάλοι δημιουργοί που αφήνουν το ίδιο το έργο «να μιλήσει», στέκεται στην Ουσία, κι ενώ συχνά δεν ξεχωρίζεις τίποτα για το ποιόν του έργου –τονίζει, όχι χωρίς λόγο, ότι «αν είναι μια μουσική κάπως πολύπλοκη που την ακούς για πρώτη φορά […] αν πραγματικά δεν είχαν, καθώς νόμισαν, τίποτα ξεχωρίσει στην πρώτη ακρόαση, η δεύτερη κι η τρίτη δε θα ʽταν διαφορετικές από την πρώτη και δεν θα υπήρχε κανένας λόγος να καταλάβουν κάτι περισσότερο στη δεκάτη»… με αυτό τον απλό τρόπο ο Προυστ καταγράφει με απλότητα την πολυπλοκότητα του συλλογισμού του• βουτώντας βαθύτερα στην Ουσία, καταλήγει: «Πιθανότατα αυτό που λείπει την πρώτη φορά δεν είναι η κατανόηση αλλά η μνήμη» (υπογράμμιση δική μου). Ο Προυστ επισημαίνει μέσα σε λίγες μόνο αράδες τον καταλυτικό ρόλο του ασυνείδητου που ο μεγάλος βαθυστόχαστος ψυχίατρος-αναλυτής Σίγκμουντ Φρόυντ για χρόνια μελέτησε προσδιορίζοντάς το και επιστημονικά. Η Μνήμη (του ακούσματος ή της θέασης) ενός έργου τέχνης, μας προσφέρει την Ανάμνηση, διότι «Απʼ αυτές τις πολλαπλές εντυπώσεις η μνήμη δεν είναι σε θέση να μας δώσει αμέσως την ανάμνηση […] Η ανάμνηση γεννιέται μέσα της σιγά-σιγά και απέναντι σε έργα ακουστά δυο ή τρεις φορές, είμαστε σαν το γυμνασιόπαιδο που ξαναδιάβασε πολλές φορές πριν αποκοιμηθεί ένα μάθημα που νόμιζε πως δεν ήξερε και που το απαγγέλει απʼ έξω την επαύριο». Η επαναλαμβανόμενη αφηγηματικότητα ενός θέματος μπολιάζει νου κι αισθήσεις, αποθηκεύει ψήγματα ζωής, μνήμης. Πόσοι και πόσο εκμεταλλεύτηκαν τη φοβερή αυτή ουσία του ασυνείδητου, από τους δημοκρατικούς ή δικτατορικούς Γκαίμπελς έως τη σύγχρονη μεταμάρκετινγκ διαφημιστική/προπαγανδιστική αφήγηση του storytelling είναι μια άλλη υπόθεση, ενός άλλου θέματος, έξω από το αγκάλιασμα της ευαισθησίας μας –όπως θα έλεγε (και είπε) ο Προυστ- που είναι και ο στόχος αυτού του κειμένου που καταθέτω ως αναγνώστης. Τελειώνοντας, (επαν)έρχεται στο νου η τρεμάμενη, κομψή, άγαρμπη, φάλτσα φωνή -όπως «τα ωραία χέρια» της κυρίας Σουάν- της Ζωής Φυτούση στο χατζιδακικό «Φέρτε μου ένα μαντολίνο». Το άτιμο, δεν φεύγει απʼ τη μνήμη.
*
Βρυξέλλες 2011