`

Το Φεβρουάριο του 2006 κυκλοφόρησε το έργο του Γιώργου Κουρουπού, «Η ωραία μας άγνωστη», στο οποίο υπάρχουν μελοποιημένα ποιήματα του Οδυσσέα Ελύτη (από τους «Προσανατολισμούς» το «Εν λευκώ» και το «Σηματολόγιο»), ποίηση του Ανδρέα Εμπειρίκου από την «Ενδοχώρα» και του Γιώργου Σεφέρη από το «Τετράδιο Γυμνασμάτων», για φωνή και πιάνο. Επίσης, βρίσκουμε και τρία τραγούδια σε κυπριακή ποίηση του 16ου αιώνα για φωνή, βιόλα, κλαρινέτο και πιάνο. Τραγουδούν οι Σπύρος Σακκάς, Μάτα Κατσούλη και Ειρήνη Καραγιάννη.

Η ηχογράφηση έγινε την περίοδο 10/03/98 – 03/06/98 στην Αίθουσα Δημήτρη Μητρόπουλου του ΜΕΓΑΡΟΥ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ.

`
Οδυσσέας Ελύτης

[…]

Ψαρεύοντας έρχεται η θάλασσα
κι είναι στη μυρωδιά της μέσα που το ψάρι αστράφτει
μάταια μην ψάχνεις
Κάπου ανάμεσα Τρίτη και Τετάρτη
πρέπει να παράπεσε η αληθινή σου μέρα.
Υπερούσιος πας ενώ πάνω από το κεφάλι σου
απλώνεται ο βυθός με τα χρωματιστά του βότσαλα σαν άστρα.
Ω μουσική ω Κυριακή συννεφιασμένη

Και ο Αντιφωνητής:
εωσότου η μαύρη θάλασσα φανεί
κι επάνω της ανάψουν σαν βεγγαλικά τα τρία μου άστρα!

Όλα μία σταγόνα
ομορφιάς τρεμάμενη στα τσίνορα·
μία λύπη διάφανη σαν ¶θως κρεμάμενος από τον ουρανό
με απέραντη ορατότητα
όπου τα πάντα γίνονται ξεγίνονται
γονατίζει ο Χάρος και ξανασηκώνεται πιο δυνατός
και πάλι πέφτει ανίσχυρος βυθίζεται στα βάραθρα.
Μόνη της η σταγόνα σθεναρή πάνω απ’ τα βάραθρα.
Στο χωριό της γλώσσας μου τη Λύπη τηνε λένε Λάμπουσα.

`

*

Aνδρέα Εμπειρίκος, ΤΑ ΒΕΛΗ
Ένα κορίτσι σ’ ένα κήπο
Δύο γυναίκες σε μια γλάστρα
Τρία κορίτσια στην καρδιά μου
Άνευ ορίων άνευ όρων.

Μία παλάμη σ’ ένα τζάμι
Μία παλάμη σ’ ένα στήθος
Ένα κουμπί που ξεκουμπώνεται
Ένα βυζί που αποκαλύπτεται
Ενώ ο τοξότης με τα βέλη
Λάμπει ψηλά στον ουρανό
Άνευ ορίων άνευ όρων.

`

ΑΚΟΥΣΤΕ ΕΔΩ   «Η Φαρμακωμένη» (μελοποίηση: Παύλος Καρρέρ)

Τα τραγούδια μου τα ʼλεγες όλα,
Τούτο μόνον δε θέλει το πης,
Τούτο μόνον δε θέλει τʼ ακούσης·
Αχ! την πλάκα του τάφου κρατείς.

Ω παρθένα! αν ημπόρειαν οι κλάψες
Πεθαμένου να δώσουν ζωή,
Τόσες έκαμα κλάψες για σένα,
Που ʼθελʼ έχεις την πρώτη πνοή.

Συφορά! Σε θυμούμʼ εκαθόσουν
Στο πλευρό μου με πρόσωπο αχνό·
«Τι έχεις;» σου ʼπα, και συ μʼ αποκρίθης:
«Θα πεθάνω, φαρμάκι θα πιω.»

Με σκληρότατο χέρι το πήρες,
Ωραία κόρη, κι αυτό το κορμί,
Oπού του ʼπρεπε φόρεμα γάμου,
Πικρό σάβανο τώρα φορεί.

Το κορμί σου εκεί μέσα στον τάφο
Το στολίζει σεμνή παρθενιά·
Του κακού σʼ αδικούσεν ο κόσμος
Και σου φώναξε λόγια κακά.

Τέτοια λόγια αν ημπόρειες νʼ ακούσης,
Οχ το στόμα σου τι ʼθελε βγη;
«Το φαρμάκι που επήρα και οι πόνοι
Δεν εστάθηκαν τόσο σκληροί.»

Κόσμε ψεύτη! τες κόρες τες μαύρες
Kατατρέχεις όσο είνʼ ζωντανές,
Σκληρέ κόσμε! και δεν τους λυπάσαι
Την τιμήν όταν είναι νεκρές.

Σώπα, σώπα! θυμήσου πως έχεις
Θυγατέρα, γυναίκα, αδελφή·
Σώπα! η μαύρη κοιμάται στο μνήμα,
Kαι κοιμάται παρθένα σεμνή.

Θα ξυπνήση την ύστερη μέρα,
Εις τον κόσμον ομπρός να κριθή,
Και, στον Πλάστη κινώντας με σέβας
Τα λευκά της τα χέρια, θα πη:

«Κοίτα μέσα στα σπλάχνα μου, Πλάστη!
Tα φαρμάκωσα, αλήθεια, η πικρή,
Kαι μου βγήκε οχ το νου μου, Πατέρα,
Που πλασμένα μου τα ʼχες Εσύ·

Όμως κοίτα στα σπλάχνα μου μέσα,
Που το κρίμα τους κλαίνε, και πες,
Πες του κόσμου που φώναξε τόσα,
Εδώ μέσα αν είνʼ άλλες πληγές.»

Τέτοια, ομπρός εις τον Πλάστη κινώντας
Τα λευκά της τα χέρια, θα πη.
Σώπα, κόσμε! κοιμάται στο μνήμα,
Kαι κοιμάται παρθένα σεμνή.

`

Το 2008, εορτάζοντας τα 150 χρόνια από το θάνατο του Διονυσίου Σολωμού () κυκλοφόρησε ένα πολυτελές λεύκωμα με τίτλο «Σολωμός Ιόνια Μουσικός», το οποίο περιλαμβάνει τρία cd – απάνθισμα της επτανησιακής ή επτανησιότροπης μουσικής προσέγγισης του ποιητή.
Η έκδοση αποτελεί καρπό του συλλόγου «Οι Φίλοι του Μουσείου Σολωμού και επιφανών Ζακυνθίων» και έγινε με τη χορηγία της Βουλής. Σπάνιες ηχογραφήσεις μουσικής, λαϊκής και έντεχνης, εμπνευσμένης από τη σολωμική ποίηση, από τις αρχές του 19ου αιώνα ως σήμερα, συνθέτουν το υλικό, η κατάταξη του οποίου έχει γίνει κατά τόπο, προέλευση και κατά χρονολογία σύνθεσης. Το «ταξίδι» στο έργο του Σολωμού ξεκινά από τον «Ύμνο εις την Ελευθερίαν» του Νικόλαου Χαλικιόπουλου – Μάντζαρου, του κυριότερου εκπροσώπου της Επτανησιακής Μουσικής Σχολής και μεταξύ άλλων ακούγονται έργα των Γεώργιου Καζάσογλου, Σπυρίδωνα Ξύνδα, Κίμωνα Χυτήρη, Αντώνη Βασιλάκη, Θεόδωρου Σπάθη, Τζώρτζη Δελλαπόρτα, κομμάτια αγνώστων μαζί με έργα των Παύλου Καρρέρ, Αλέκου Ξένου, Σπύρου Καψάσκη, Δημήτρη Λάγιου, Διονύση Βισβάρδη, Τιμόθεου Αρβανιτάκη. Στην ερμηνεία των έργων ακούγονται λυρικοί τραγουδιστές, όπως οι Κώστας Πασχάλης, Μιρέιγ Φλερύ, Κική Μορφωνιού, Βασ. Κουντούρης – Φλαμπουριάρης, Σπύρος Μπερής, Αλεξάνδρα Ματθαιουδάκη, Δήμος Φλεμοτόμος κ.ά. λαϊκοί τραγουδιστές, φωνητικά συγκροτήματα και συμφωνικά σύνολα και μπάντες.

`

To 1972 o συνθέτης Νικηφόρος Ρώτας (1929-2004) είχε κυκλοφορήσει μια δισκογραφική εργασία πάνω σε ποιήματα του Κωνσταντίνου Καβάφη. Το 2007, αυτός ο δίσκος επανεκδίδεται και προστίθενται και τέσσερα ακόμα τραγούδια που δεν είχαν συμπεριληφθεί στην αρχική του εκδοχή. Ο τίτλος του «Τραγούδια Καβάφη». Αντιγράφουμε την κριτική του Ηρακλή Οικονόμου όπως δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Εποχή», το Νοέμβριο του 2009: «Ο δίσκος περιλαμβάνει 18 μελοποιημένα ποιήματα του Καβάφη, σε σύνθεση και ερμηνεία του Ρώτα. Τη φωνή του Ρώτα συνοδεύουν άλλοτε πιάνο, άλλοτε κιθάρα, άλλοτε τύμπανα, και άλλοτε μηχανικοί ή ηλεκτρονικοί ήχοι, παιγμένα όλα από τον ίδιο το συνθέτη. Το μουσικό σύμπαν του Ρώτα είναι πολυδιάστατο και καθόλου «ευχάριστο». Επηρεασμένος βαθύτατα από τη μουσική πρωτοπορία των δεκαετιών του ʼ60 και του ʼ70, ο Ρώτας πλάθει για τον Καβάφη μια σκοτεινή, σχεδόν τελετουργική ατμόσφαιρα. Κρότοι και μηχανικοί ήχοι ενσωματώνονται σε μια ερμηνεία – απαγγελία, η οποία συνταράσσει μες στην ατέλειά της. Η Βυζαντινή παιδεία του Ρώτα – μαθήτευσε σε μικρή ηλικία πλάι στον Σίμωνα Καρά – είναι επίσης εμφανής στους δρόμους της απαγγελίας του. Πρόθεση του Ρώτα είναι η ανάδειξη των δύο στοιχείων που ο ίδιος θεωρεί ως κομβικά στην ποίηση του Καβάφη: την εναντίωση (ειρωνεία, σάτιρα, σαρκασμό) και την παρόρμηση (πίστη, τόλμη, φθορά). Όλα αυτά τα στοιχεία, σε διαφορετικές δοσολογίες το καθένα, είναι ανιχνεύσιμα στα «Τραγούδια Καβάφη». Τραγούδια που δεν τραγουδιούνται αλλά ακούγονται, απαιτώντας την πλήρη κινητοποίηση και σχεδόν Μπρεχτική αποστασιοποίηση του ακροατή».

`
Στο CD περιλαμβάνονται 18 μελοποιημένα ποιήματα του Καβάφη: Τα Βήματα, Τείχη, Τα Άλογα του Αχιλλέως, Che fece…il gran rifiuto, Η Πόλις, Η Σατραπεία, Για νάρθουν, Τρώες, Εν μεγάλη Ελληνική αποικία 200π.Χ., Τεχνουργός κρατήρων, Ο Ιωάννης Καντακουζηνός υπερισχύει, Από την σχολήν του περιωνύμου φιλοσόφου, Ένας νέος της Τέχνης και του Λόγου-στο 24ον έτος του, Από υαλί χρωματιστό, Θερμοπύλες, Ζωγραφισμένα, Όσο Μπορείς, Η Συνοδεία του Διονύσου.

`
Τεχνουργός κρατήρων

Εις τον κρατήρα αυτόν   από αγνόν ασήμι —
που για του Ηρακλείδη   έγινε την οικία,
ένθα καλαισθησία   πολλή επικρατεί —
ιδού άνθη κομψά,   και ρύακες, και θύμοι,
κʼ έθεσα εν τω μέσω   έναν ωραίον νέον,
γυμνόν, ερωτικόν·   μες στο νερό την κνήμη
την μια του έχει ακόμη.—   Ικέτευσα, ω μνήμη,
να σʼ εύρω βοηθόν   αρίστην, για να κάμω
του νέου που αγαπούσα   το πρόσωπον ως ήταν.
Μεγάλη η δυσκολία   απέβη επειδή
ως δέκα πέντε χρόνια   πέρασαν απʼ την μέρα
που έπεσε, στρατιώτης,   στης Μαγνησίας την ήτταν.

`

Η Αλίκη Καγιαλόγλου με ευδόκιμη παρουσία στο χώρο της μελοποιημένης ποίησης παρουσίασε το 2007  την τρίτη εργασία της από το προσωπικό της label με τον τίτλο «Συν Αθηνά και Χείρα Κίνει», μια ανάγνωσή της στη «Θαλασσινή Ωδή» του Alvaro de Campos / Φερνάντο Πεσσόα, ΑΚΟΥΣΤΕ ΕΔΩ υπό τη μουσική υπόκρουση της κιθάρας του Μιχάλη Σουρβίνου. Στον ίδιο δίσκο τραγουδά fados και την ποίηση των Πορτογάλων ποιητών, D. Antonio de Braganca και Pedro Homen de Mello.
`
[…] Θέλω να φύγω μαζί μας, θέλω να φύγω μαζί σας,

Με όλους εσάς μαζί,

Παντού όπου πηγαίνετε!

Τους κινδύνους σας θέλω μπροστά μου να βρω,

Στο πρόσωπό μου, τους ανέμους να νιώσω,

Αυτούς, που το δικό σας γέμισαν ρυτίδες,

Το αλάτι της θάλασσας, που τα χείλη σας φίλησε, να φιλήσω

Στη δουλειά σας το χέρι μου να βάλω,

Τις καταιγίδες σας να μοιραστώ,

Και σαν κι εσάς, σε πανέμορφα λιμάνια να φτάσω!

Τον πολιτισμό, όπως κι εσείς, πίσω μου να αφήσω!

Μαζί σας κάθε ίχνος ηθικής να χάσω!

Στʼ ανοιχτά να νιώσω την ανθρωπιά μου νʼ αλλάζει!

Τις θάλασσες του Νότου μαζί σας να πιω,

Άγρια πράγματα νέα, νέες της ψυχής επαναστάσεις,

Νέες φωτιές πυρηνικές στο ηφαιστειακό μου πνεύμα!

Να φύγω μαζί σας, νʼ απογυμνωθώ-εμπρός, ουστ!-

Απʼ τα πολιτισμένα ρούχα μου, τα ήθη τα χρηστά,

Τον έμφυτό μου φόβο για τις φυλακές,

Την ήσυχη ζωή μου,

Την καθιστική, τη στατική, την προσεγμένη, την κανονική!

Στη θάλασσα, στη θάλασσα, στη θάλασσα, στη θάλασσα,

Αχ!Στη θάλασσα, στον άνεμο, στα κύματα, τη ζωή μου

Να πετάξω!

`

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1. Fado Das Horas, D. Antonio De Braganca*, M. Teresa De Noronha*

2. O Rapaz Da Camisola Verde, Hermano Da Camara*, Pedro Homen De Mello*

3. Avé Maria, Fernando Pessoa, Joao Mario Veiga*

4. Guitarra Triste,  Alvaro Duarte Simoes*

5 Asa De Vento, Amália Rodrigues, Carlos Gonsalves*

6. É Noite Na Mouraria, A. Mestre*, J. Rodrigues*

7. A Mariquinhas Vai À Fonte, Popular*

8. Fado Da Minha Aldeia, Ermalinda Vitoria

9 Sempre Que Lisboa Canta, A. Nazare*, Carlos Rocha (2)

10 Θαλασσινή Ωδή, Alvaro De Campos*

`

Ποίηση: Φώτης Αγγουλές, Θανάσης Κωσταβάρας, Κωστούλα Μητροπούλου, Γιώργος Σεφέρης
Ερμηνεία: Ηρώ Κουτούβαλη

`

ΑΚΟΥΣΤΕ ΕΔΩ:Φώτης Αγγουλλές, ΜΕΙΝΕ

Γλίστρησε κρυφά, να μην το πάρει
είδηση ο φρουρός μου π’ αγρυπνά
κι ήρθε στο κελί μου το φεγγάρι.
Ήρθε και με βρήκε λυπημένο
κι ήτανε το χάδι του απαλό,
σαν γυναίκειο χέρι αγαπημένο.
Μείνε στο φτωχό μου το κελί,
φεγγαράκι, τι να σε τρατάρω;
Δεν μου μένει πια παρά η ψυχή
κι έχω τόσο ανήφορο να πάρω.

`

*

Γιώργος Σεφέρης, ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΗ «ΣΤΕΡΝΑ»
Δάκρυα γυρεύει η δίψα της αγάπης
τα τριαντάφυλλα σκύβουν —η ψυχή μας—
στα φύλλα ακούγεται ο παλμός της πλάσης
το απόβραδο σιμώνει σα διαβάτης
ύστερα η νύχτα κι ύστερα το μνήμα…
`

*********************************************************

«Ο λόγιος συνθέτης Πάνος Τριανταφυλλίδης (1920-1995) γεννήθηκε στη Σοβιετική Ένωση. Ήταν ο πατέρας της ηθοποιού Νίκης Τριανταφυλλίδη. Το έργο του διακρίνεται για τη μεγάλη ποικιλομορφία του, καθώς διατρέχει όλες τις μουσικές τεχνοτροπίες. Έχει συνθέσει πολυάριθμα έργα οργανικά ή φωνητικά, ενώ συχνά έχει αντλήσει την έμπνευσή του από ποιητικά κείμενα Ελλήνων και ξένων ποιητών. Αξιοσημείωτο επίσης είναι ότι στα πρώτα χρόνια του ’60 ηχογράφησε και αρκετά λαϊκά τραγούδια σε δίσκους 45 στροφών!
Ο δίσκος “14 Τραγούδια” ανήκει στον λεγόμενο “ενδιάμεσο χώρο” (όπως τον έχει παλιότερα ονομάσει ο Θάνος Μικρούτσικος). Πρόκειται δηλαδή για τραγούδια βασισμένα σε πρωτότυπες λαϊκές μελωδίες προσαρμοσμένα στη φόρμα του lied (φωνή και πιάνο). Περιλαμβάνονται 14 μελοποιημένα ποιήματα των Φώτη Αγγουλέ (1911-1964), Θανάση Κωσταβάρα (1927-2007), Κωστούλας Μητροπούλου (1935-2004) και Γιώργου Σεφέρη (1900-1971).

Δημήτρης Κ. Δημήτρης