Πάουλ Τσεχ (1881-1946)

Τα σπίτια άνοιξαν τα μάτια τους…

Τα πράγματα το βράδυ δεν είναι πλέον τυφλά
και στέρεα σαν τοίχη, καθώς κυνηγημένες γλιστρούν
οι ώρες πλάϊ· από τους μύλους οι ανέμοι κουβαλούν
απόκοσμο μπλε και πάχνης ψυχρή δροσιά.

Τα σπίτια άνοιξαν τα μάτια τους, πάλι
αστέρι μέσα στ’ αστέρια είναι η Γη,
οι γέφυρες ρίχνονται στο ποτάμι το βαθύ
και κολυμπούν στην κοίτη, μια βάρκα μετά την άλλη.

Από κάθε θάμνο υψώνονται μορφές, σαν καπνός
των δέντρων οι κορφές πετούν μακριά, νωθρός,
και οι κοιλάδες σπρώχνουν τα βουνά που τις πίεζαν καιρό.

Οι άνθρωποι όμως θαυμάζουν με πρόσωπο ενεό,
των αστεριών τον ασημένιο χείμαρρο, όταν νυχτώσει
κι είναι σα φρούτα γλυκά και ώριμα για την πτώση.

Τέοντορ Ντόϊμπλερ (1876 – 1934)

Μοναχικός

Καλώ! Όλες μου οι φωνές είναι χωρίς ηχώ.
Είναι ένα δάσος αυτό παλιό, όλο σιωπή.
Αναπνέω, ναι, μα τίποτα δεν κινείται ούτ’ αντηχεί.
Γιατί ακόμα μπορώ ν’ ακούω και να θυμώνω, ζω.

Δεν είναι δάσος; Είναι μια λάμψη ονειρική;
Είν’ το φθινόπωρο αυτό που προχωράει σιωπηλά;
Ήτανε δάσος. Ένα δάσος από βία αρχέγονη. Μια φωτιά
ξέσπασε μετά, την είδα να γίνεται όλο και πιο κοντινή.

Μπορώ να θυμάμαι, να θυμάμαι, απλά.
Το δάσος μου ήταν νεκρό, ψιθύρισα στις ξένες φλαμουριές
κι ένιωσα ένα συντριβάνι μέσα να ξεπηδάει στα σωθικά.

Τ’ άκαμπτο φάντασμα του δάσους, τ’ όνειρο, τώρα κοιτώ.
Η σιωπή μου, αχ, δυστυχώς, δεν είναι χωρίς κανένα περιορισμό.
Σε κανένα δάσος δε θα βρω αυτές που ηχούνε τις σιωπές.

Θαρρώ πως ξέρω ποιανού είν’ αυτά τα δάση

Μα το σπίτι του μέσ’του χωριού τη δράση·

Έτσι δε θα με δει να σταματώ εδώ

Χιόνι να κοιτώ που θε τα δάση του να σκεπάσει.

Τ’ αλογάκι μου μάλλον απορεί μ’ αυτό

Χωρίς παχνί να σταματούμε κοντινό

Διαμέσου παγωμένης λίμνης και δασών

Του χρόνου τ’ απόβραδο το πιο σκοτεινό.

«Ανθολόγηση Jacques Prévert» (Εισαγωγή- Επιλογή – Μετάφραση: Στάθης Λειβαδάς)- Α’ ΜΕΡΟΣ

`

CHOSES ET AUTRES – (ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΛΛΑ)

ΠΟΙΟΣ ΞΕΡΕΙ; (SAIT-ON JAMAIS ?)

Εκείνοι λένε τα ξέρουν όλα
Λένε για τη γη για το φεγγάρι
για το σύμπαν για το άπειρο
για το καλό το κακό
για τις απαρχές της ζωής
Λένε για τα πάντα σαν να μη τρέχει τίποτα
Αλλά όταν η συναίσθηση του ακατανόητου
τους μαγκώνει
τους πιάνει ο φόβος
κι αυτός ο φόβος αναποδογυρίζει το ομιχλώδες
των ιδεών τους
Τότε σταματάνε στον πρώτο σταθμό
στον πρώτο τερματικό
Και είναι πάντα το ίδιο δρομολόγιο
ο ίδιος τρόμος του κενού
Τότε έμπλεοι με θεία ουσία
ξεκινάνε πάλι
και πάνε όλο και πιο γρήγορα
για να φτάσουν
όλο και πιο λίγο μακριά.

Το χωράφι μου

Στην πλάτη μου δεμάτι τα καυσόξυλα,

σ’ ένα χωράφι γέρικο, παλιό τόσο

που μες στα ξερά ούτε ζιζάνια δε φυτρώνουν

και τα παπούτσια μου τρυπούν

και γύρω μου γελούν τα έντομα

κι οι τόσες άκαρπες ελιές

δεν είναι παρά απλά ο εαυτός μου.

Και με κοιτά μέσα απ’ τους ρόζους,

γυμνός, γκροτέσκος, τραβηγμένος

απ’ του κόσμου την όμορφη τάξη

-αδύναμη κράση η κράση μου

τσακισμένη στη λειψυδρία-

κι άμα δεν ξέρω από δουλειά

κι απ’ αυτά που όλοι οι ανθρώποι ξέρουν

και όμως καταφέρνω στις παλάμες μου

να έχω πάντα κάλλους      -δεν είναι παράσημο

είναι απλά μια απολογία.

(Οι αμαρτίες που με πνίξαν προηγήθηκαν

δεν ήταν ποτέ -ποτέ!- όλες δικές μου

μα αυτό το κρύο το χειμωνιάτικο

εγώ θα πρέπει να το σπάσω

με το να κάψω ξύλα.)

Ταπεινώνομαι Κύριε.

Τι ζητάς πια από μένα;

μόνο χώμα μπορεί να δώσει το χωράφι μου

μόνο αίμα ζεστό κάτω απ’ το δέρμα

που θέλω μα δε το μπορώ

να το χαρίσω ως κι αυτό σ’ Εσένα

-τι ζητάς πάλι αυτό το βράδι

σ αυτή την τσακισμένη αντανάκλαση

που τόσο πάλι μοιάζει με εμένα;   Δεν αρκούν;

Δεν αρκούν τα γονατίσματα μου

για να σταθείς όρθιος στο σβέρκο μου

δεν αρκεί το ένα μου δάκρυ μου

να σώσει αυτό το άνυδρο χωράφι;

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο Ζακ Πρεβέρ δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις, είναι μια εμβληματική φυσιογνωμία  των γαλλικών γραμμάτων, της τέχνης γενικότερα αφού ασχολήθηκε και με τον κινηματογράφο,  ένας ποιητής  ερωτικός, τρυφερός, ενίοτε εμβριθής, ανατρεπτικός, με τον τρόπο του αριστερός (χωρίς να είναι «στρατευμένος» όπως ο Αραγκόν ή ο Ελυάρ),  αντισυμβατικός.

Ο Ζακ Πρεβέρ είναι χαρακτηριστικός εκπρόσωπος της γαλλικής λογοτεχνίας των πρώτων δεκαετιών του μεταπολέμου, αν και η πρώτη του έκδοση Paroles (1946) είναι ουσιαστικά συλλογή γραμμένη πριν και κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Επηρεάστηκε και διαμορφώθηκε τόσο από το υπερρεαλιστικό κίνημα την δεκαετία του ’30, την μαχόμενη αριστερή λογοτεχνία την εποχή της κυβέρνησης του λαϊκού μετώπου στα τέλη της ίδιας δεκαετίας,  τον ηρωισμό των χρόνων της αντίστασης,  μέχρι τον μεταπολεμικό οργασμό του φιλοσοφικού υπαρξισμού, του nouveau roman και της κινηματογραφικής nouvelle vague.

Είναι ένας βάρδος της ζωής του Παρισιού, του υπέροχου εκείνου κλίματος φιλοσοφικών, υπαρξιακών, αισθητικών και πολιτικών αναζητήσεων κυρίως των δυο πρώτων δεκαετιών μετά τον πόλεμο.

Επέλεξα να μεταφράσω κάποια ποιήματα  από την πρώτη και πολύ γνωστή συλλογή Paroles (εκδ. Gallimard, 1949), έπειτα την Histoires et d’ autres histoires (εκδ. Gallimard, 1963), την προτελευταία συλλογή Choses et autres  (εκδ. Gallimard, 1976),  και την τελευταία Soleil de nuit  (εκδ. Gallimard, 1980),  πού θεώρησα ότι καλύπτουν ένα σημαντικό μέρος της γκάμας και κυρίως της ποιητικής μανιέρας του Πρεβέρ. Πολύ πιθανόν αρκετά απ’ αυτά να είναι αμετάφραστα στα ελληνικά.

Σημειώνω με πολύ ενδιαφέρον ότι πρόσφατα διάβασα σε blog ότι ο πυρήνας του παλιού και πολύ αγαπημένου επαναστατικού τραγουδιού του Σαββόπουλου Εγερτήριο από τον πρώτο δίσκο του Φορτηγό (1966), είναι από το ποίημα του Ζακ Πρεβέρ, Ο Χαμένος Καιρός (Le Temps Perdu) . Το έχω περιλάβει στην επιλογή αυτή, σημειώνοντας ωστόσο ότι η χαλαρή διασκευή του Σαββόπουλου μεταφέρει το μήνυμα του εξαίσια.

Η επιλογή της ποίησης του Πρεβέρ, που είναι ένα κομμάτι της συνολικής ανθολόγησης που έχω κάνει, θα παρουσιαστεί από την σελίδα τού Ποιείν λόγω έκτασης σε τρία μέρη.