`

Η αναφαίρετη μοναξιά του ποιητή μέσα στην πολύβουη αγορά της πολιτείας

`

Με την ένατη κατά σειρά, καλαίσθητη εκδοτικά, ποιητική συλλογή Ληξιπρόθεσμες Επαγγελίες (Φαρφουλάς, 2016), ο ποιητής και στέρεος φιλόλογος Λεωνίδας Γαλάζης, παρουσιάζεται, σε σχέση με το προγενέστερο έργο του, οξύτερα κριτικός απέναντι στη σύγχρονή μας λιμνάζουσα, πολιτικοκοινωνική πραγματικότητα, φτιάχνοντας, ωστόσο, ποίηση λειτουργική και ώριμη. Έντονα ειρωνικός, συχνά σαρκαστικός, άλλοτε δηκτικός, ανυποχώρητα κατήγορος και φυσικά οργισμένος, αποτελεί μια παραδειγματική περίπτωση ενός πνευματικού ανθρώπου, που εξεγείρεται απέναντι σε ένα ανάξιο και ηθικά διαβρωμένο παρόν. Πιο συγκεκριμένα, τα θέματα α) της διάψευσης των ονείρων, των προσωπικών και συλλογικών αδιεξόδων της κυπριακής μεταπολεμικής πραγματικότητας («ΑΙΜΑ ΚΑΙ ΛΑΣΠΗ» σ. 15, «ΜΕΤΑ ΤΙΣ ΤΕΛΕΤΕΣ» σ. 21), β) της σωματικής και ψυχολογικής φθοράς, που συνυφαίνονται άρρηκτα με τη γραφειοκρατική απονεύρωση και τον στυγνό τεχνοκρατικό ορθολογισμό («ΣΩΤΗΡΙΟΝ» σ. 19, «ΣΩΚΡΑΤΗΣ» σ. 23, «ΝΟΜΟΙ» σ. 25, «ΑΝΑΜΟΝΗ» σ. 37), γ) της γενικότερης ηθικής, πολιτικής, κοινωνικής και πνευματικής έκπτωσης («ΤΡΥΠΙΑ ΓΡΟΣΙΑ» σ. 14, «ΟΛΑ ΔΙΚΑ ΤΟΥΣ» σ. 22, «ΑΠΟΛΟΓΙΑ» σ. 24, «ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΤΟ ΧΩΜΑ» σ. 34), δ) της αλλοτριωμένης ενηλικίωσης σε σύγκριση με την ανόθευτη παιδική ηλικία, η οποία, ωστόσο, δεν αποτελεί πλέον λυτρωτική ουτοπία, αλλά επιβαρύνει τον ενήλικα με συναισθήματα άγχους, χρέους και ενοχής («ΣΥΛΛΕΚΤΗΣ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ» σ. 30, «ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΙΣ» σ. 31, «ΑΓΥΡΙΣΤΗ ΣΚΛΑΒΙΑ» σ. 36) και τέλος ε) της αίσθησης της εγγύτητας του θανάτου, μιας ζωής ανούσιας κι υποταγμένης «ΠΕΤΡΕΣ ΕΝ ΚΑΜΙΝΩ» σ. 38, «ΚΛΕΨΥΔΡΑ» σ. 40, «ΣΥΝΤΡΙΒΗ» σ. 41), δεσπόζουν στην ανά χείρας συλλογή, καταδεικνύοντας την πόλη ως τον κατεξοχήν ποιητικό χώρο ενός κόσμου αλλοτριωμένου με διαβρωμένο τον κοινωνικό ιστό, βυθισμένου στον ζόφο της καθημερινότητας και στην πνευματική καταβαράθρωση.

`
Πίσω από την ειρωνεία, τη σάτιρα και τον σαρκασμό διαφαίνεται, λοιπόν, ένας ποιητής με επίγνωση των αόρατων και απρόσωπων κοινωνικών μηχανισμών της αδυσώπητης εξουσίας, ο οποίος συνειδητοποιεί το βρώμικο παιχνίδι που παίζεται εις βάρος του. Ωστόσο, δεν παραδίνεται αμαχητί∙ τουναντίον επιχειρεί μια απεγνωσμένη ατομική αντίσταση με στόχο την απογύμνωση από τις προσωπικές ή συλλογικές αυταπάτες. Πρόκειται, επομένως, για έναν ποιητή υποψιασμένο, που θέλει να καταγγείλει, χωρίς να τρέφει ψευδαισθήσεις ότι η ποίηση μπορεί να αλλάξει τον κόσμο. Καυστική ειρωνεία, πίκρα και σαρκασμός είναι ο δυναμικός, ποιητικός αντίλογός του στην καθημερινή φθορά, στην πολιτικοκοινωνική και πνευματική έκπτωση και καταβαράθρωση της ʽνεοκυπριακήςʼ πραγματικότητας. Μιας πραγματικότητας, που εδώ αρνείται τη μνημείωση ή την αποστειρωμένη ιστορικά ωραιοποίησή της μέσα στα φωτεινά, φυσικά τοπία και σε μια διαχρονική συνέχεια, όπως τη νοσταλγούσε ο Ελύτης ή όπως την περιέγραψε ο Σεφέρης, ο οποίος είδε τη μεγαλόνησο ως έναν αυθεντικό ελληνικό τόπο, «όπου το θαύμα λειτουργεί ακόμη».

`

`

έχουμε χρόνο-
δεν έχουμε

αυτό κι αν είναι κέρμα

`

Χαρτάκια. Εναλλακτικά φέιγ-βολάν για πορείες. Πολεμοφόδια για εθισμένους. Εφημερίδες για φυλακισμένους. Τα κρατάς βαθιά μέσα στην τσέπη σου, τα κρεμάς στον τοίχο. Βγάλτε τα ρολόγια από το σπίτι∙ μετρήστε τον χρόνο με ʽχαρτάκιαʼ.
`

περασμένα μεσάνυχτα
ψέλισσα «ελευθερία»
κι έβαλα το ξυπνητήρι στις 7

`

Αυτές θα μπορούσαν να είναι οι οδηγίες χρήσης της τρίτης ποιητικής συλλογής του Γιώργου Πρεβεδουράκη – μετά το Στιγμιόγραφο (Πλανόδιον, 2011) και το Κλέφτικο (Πανοπτικόν, 2013) – με τον τίτλο χαρτάκια (Πανοπτικόν, 2016), ένας όρος πυροτέχνημα που πυροδοτεί όλα τα σύντομα ποιήματα/επιγραμματικές φράσεις/μοντέρνα γνωμικά/αφορισμούς που βρίσκουμε στις σελίδες του.
`

με κίνδυνο να εξαϋλωθώ
κοιτάζω την ώρα

`
Η ποίηση δίνει νέο σκοπό στη γλώσσα που χρησιμοποιεί.
`

τι κι αν οι λίμνες αποξηράνθηκαν
εμείς συνεχίζουμε το κουπί μας

`

Η επιλογή της γλώσσας αυτής – λέξεων, ρυθμού, ήχων, κενών διαστημάτων, ορολογίας, αποσπασμάτων από άλλα κείμενα – γίνεται τόσο πιο συνειδητή για τον αναγνώστη εξαιτίας της συμπύκνωσης του λόγου σε μια μικρογραφία κειμένου, που είναι συχνά το ποιητικό κείμενο.`

[ένας μετρ του είδους του, δίχως αντικείμενο πια]

`

Ο λιθοξόος της ηδονης

Ο ποιητικος λόγος του Μανόλη Πρατικάκη μοιάζει με ορυχείο. Ανεξάντλητο ορυχείο που συνεχίζει να δίνει άφθονη ποσότητα απο τον ορυκτο πλούτο που κρύβει μέσα του, παρόλο που έχει χαρτογραφηθει εδω και αρκετες δεκαετίες! Και ο θαυμασμος σου επαυξάνεται όταν αντιληφθεις ότι πρόκειται για καθαρο χρυσάφι το ορυκτο που προσφέρει αυτο το ακένωτο ορυχείο! Μάλιστα, όσο πιο βαθια γίνονται οι εξορύξεις, δηλαδη όσο πιο βαθια σκάβεις σε αυτο το μεγάλο ορυχείο, τόσο πιο πολυ χρυσάφι φέρνεις στην επιφάνεια!

Με αυτα που ανάφερα πιο πάνω θέλω να επισημάνω πως η έμπνευση του Μανόλη Πρατικάκη δεν παρουσιάζει κανένα σύμπτωμα κάμψης, παρόλο που έχουν περάσει 42 ολόκληρα χρόνια απο την πρώτη ποιητικη εμφάνισή του (1974) και παρόλο που έχει εκδώσει μέχρι σήμερα 18 ποιητικες συλλογες!

Απεναντίας, η έμπνευσή του παρουσιάζεται ατίθαση και καλπάζουσα, όπως αφηνιασμένο άλογο μέσα στον πλατυ κάμπο! Κυρίως είναι φρέσκα, χυμώδης και αμάραντη-πραγματικο «Ρόδον αμάραντο»-που σου επιβάλλει να την αισθάνεσαι ή να την νιώθεις σαν ένα καταπράσινο δάσος, κατάσπαρτο απο πανύψηλα δέντρα και θάμνους, γεγονος που κάνει τον Πρατικάκη, ως δημιουργο, να ξεχωρίζει ανάμεσα στην συντεχνία των ομοτέχνων του. Να ξεχωρίζει δηλαδη ως ένας ποιητης φαινόμενο, με ανεξάντλητη δύναμη δημιουργίας ή, καλύτερα, με ανεξάντλητη μήτρα δημιουργίας!

Με άλλα λόγια, ο Μανόλης Πρατικάκης είναι ποιητης πρωτοστάτης όπως προβάλλει μέσα απο την ποιητικη οδοιπορία που χάραξε και διάνυσε όλα αυτα τα χρόνια. Συνάμα είναι ποιητης αξιοθαύμαστος, αξιαγάπητος και αξιομελέτητος και δεν είναι τυχαίο που η σοβαρη κριτικη, λογοτεχνικη και φιλολογικη, έχει ασχοληθει συστηματικα και σε βάθος με την ποίησή του και γενικα με τ΄ όλο έργο που έχει δημιουργήσει και προσφέρει στο αναγνωστικο κοινο μέχρι σήμερα.

ΑΦΟΡΜΗ, για να διατυπώσω αυτες τις γενικες σκέψεις, μου έδωσε η ποιητικη συλλογή του που ονομάζεται Λιθοξόος, και η οποία κυκλοφόρησε προς το τέλος του 2015. Πρόκειται για μια πολυσέλιδη συλλογη (ξεπερνα τις 80 σελίδες!), που περιέχει στο σύνολό της πολύστιχα ποιήματα, μιας και τα ολιγόστιχα μετρούνται στα δάκτυλα του ενος χεριου μας. Πολύστιχα και ολιγόστιχα ποιήματα που διακρίνονται για την θεματικη και υφολογικη συνοχη που υπάρχει μεταξυ τους, δίνοντας έτσι στον αναγνώστη την απατηλη εντύπωση ότι διαβάζει μία νουβέλα, σε μοντέρνα γραφη, παρα μια ποιητικη συλλογη. Μέσα σε αυτα τα ποιήματα όμως, υπάρχουν όλα τα στοιχεία που συγκροτούν την αληθινη τέχνη-την τέχνη που συγκινει και λυτρώνει. Και αυτο γιατι ο δημιουργος τους γράφει για πράγματα που έζησε ή, πιο σωστα, γράφει για πράγματα που βίωσε και συνεπως τα γνωρίζει αρκετα καλα. Δηλαδη γράφει για πράγματα αληθινα.

ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ, με αφορμη μια επίσκεψή του στην νήσο Χρυση, πρώην Γαϊδουρονήσι, που βρίσκεται απέναντι απο τον γενέθλιο τόπο του, το Μύρτος Ιεράπετρας, στην Κρήτη, προς τη μερια του Λιβυκου πελάγους, ο Πρατικάκης γράφει ένα βαθυστόχαστο βιβλίο με πρόθεση να εξυμνήσει κυρίως τις φυσικες ομορφιες του τόπου του, τη λεβεντια και την αγαθη ψυχη των κατοίκων του αλλα και την ζωογόνο δύναμη που προσφέρει ο έρωτας στον άνθρωπο. Στο τέλος, και χάρη στην ποιητικη επιδεξιότητα του Πρατικάκη, όλα αυτα μαζι, μέσα στο βιβλίο, καταλήγουν να είναι ένας υπέροχος δοξαστικος ύμνος στην αιώνια και ακατάλυτη ζωη.

Στο εισαγωγικο σημείωμά του ο συγγραφέας, ανάμεσα σε πολλα άλλα ενδιαφέροντα, μας πληροφορει πως «Η συλλογη Λιθοξόος είναι η δεύτερη μιας τριλογίας που άρχισε με την Κιβωτο (2012). Είναι εμπνευσμένη απο το ακατοίκητο νησι Γαϊδουρονήσι (πρόσφατα Χρυση), εννια μίλια μόλις απο το Μύρτος Ιεράπετρας, απʼ όπου κατάγομαι. Εννια μίλια μόλις «απο έναν μικρο παράδεισο», απο τα νότια παράλια της Κρήτης προς την Αφρικη, όπως έγραψε ξένος επισκέπτης».

`

Η καταλληλότερη κυβέρνηση για τον τόπο
είναι αυτή που θα εντάξει την ποίηση και τη φιλοσοφία
στο υπουργεία Υγείας.

Η περίπτωση του ποιητή Στάθη Κεφαλούρου θα μας απασχολήσει εν καιρώ. Άνδρας πολυσχιδής, με λεπτούς τρόπους και έμφυτη ευγένεια – στοιχεία που εύκολα διακρίνονται στους στίχους του. Στην πρόσφατη, μάλιστα, ολιγοσέλιδη συλλογή με τον μακροσκελή τίτλο Διότι οι πόλεις έχουν μεγαλώσει πολύ από τις λαρισινές εκδόσεις Θράκα επιχειρεί να συμπυκνώσει μία πραγματικότητα που δύσκολα χωράει σε στίχους.

Ευφυής, διεισδυτικός και άκρως επίκαιρος ο Στάθης Κεφαλούρος διαπιστώνει, ιντριγκάρει και συνομιλεί με γλώσσα σκληρή και τρυφερή μαζί, διαποτισμένη με την αναπόφευκτη ελαφρότητα της ύπαρξης. Ξαπλώνουμε με γεύση αυτής της ζωής / και ξυπνάμε με τη μυρωδιά της άλλης. / Είναι συγκλονιστικό / να συμβαίνει / κάθε μέρα / αυτό.

Ευαισθησία και στοχαστικότητα σε στίχους που επιθυμούν να γίνουν πεζό και σε πεζά που ποθούν την αχλή του ποιητικού λόγου. Παιχνίδια με τις λέξεις, την ορθογραφία, τα νοήματα στην ανάγκη του να εισέλθει λίγο πιο βαθειά στη γοητευτική παραδοξότητα του κόσμου. (…) απʼ αυτό το τίποτα γίνεται ο παράδεισος / για να τους πω μετά εγώ ότι ο τόπος αυτός είναι πρωτίστως / αίσθηση / και μετά γη και γράφεται κι αλλιώς.

Η Ελλάδα της επαρχίας, οι πόλεις που ʽχουν μεγαλώσει πολύ, οι εποχές που διαγράφουν μέσα μας δύστροπες πορείες. Τον απασχολεί η μοίρα αυτού του τόπου. Ω ποιητές, τώρα που δεν υπάρχουν μούσες / σταθείτε εσείς συμπαραστάτες στο τραγούδι για το τόπο αυτό.

Ποίηση μέσα στην ποίηση, πρωτίστως ελάχιστα αυτοαναφορική (Να θυμηθώ να γράψω ένα ποίημα εναντίον της πρώτης εντύπωσης / κι άλλο ένα για την αρχή της αμοιβαιότητας), με προσεγμένη εικονοπλασία και διακριτική διακειμενικότητα. Κείμενα που τελειώνουν απλά, ακολουθώντας άθελά τους την παραίνεση της Εστέ Βιλάρ στην Εκθαμβωτική λάμψη της βλακείας: «Να αφήνεις το κείμενο να τελειώνει, όχι έξυπνα, όχι διδακτικά, όχι εντυπωσιακά, απλώς να το αφήνεις να τελειώνει…»

Ο Στάθης Κεφαλούρος μʼ ένα αδιάβροχο χωρίς κουκούλα στους ώμους, συμπότης χριστιανών και ειδωλολατρών, αφήνεται στα αποκαλυπτήρια των λέξεων, χωρίς νʼ ανησυχεί και τόσο πολύ. Που και που, μάλιστα, συμβουλεύει ή παραινεί: Ανεπιφύλακτα συστήνω στους νέους ποιητές να βράσουν τʼ αστέρια, τις θάλασσες και τις αυγές / και να παρατήσουν τις περιγραφές / Η σημασία δεν χρειάζεται περιγραφή.

`
Θεσσαλονίκη | Μάης 2016

1

Στον κόσμο του Σαχλαμώθ
΄Η
Συνάντηση με τον ποιητή Στέλιο Ντόμαλη

Γνώρισα τον Στέλιο Ντόμαλη,στο προιστορικό 1978.Ημουν 19 χρονω ,πρωτοετής ηδη,στο Παν/μιο Ιωαννίνων.Ψάχνοντας πάντα κατι ενδιαφέρον να κορέσω την ψυχοσωματική μου πείνα ,μετά απο περιπλανήσεις ,πάντα κατέληγα σε ένα βιβλιοπωλείο.Ήδη η ποίηση κέρδισε την ψυχική μου ζωή,και μπήκα σε ένα δρόμο που δεν έχει τελειωμό.10χρονος είχα εντυπωσιαστεί απο τη γλωσσα και τα οράματα του Σολωμού,καθώς έπεσαν στα χέρια μου (δώρο του πατέρα ,που ηθελε να ʽʼμάθω γραμματα ʽʼ..) τα ʽʼΑπαντα τα Ευρισκόμενα ʽʼ στις εκδόσεις Μαρη. Μετά το 74 με την πολιτική και πολιτιστική (ματαιωμένη αργότερα)έκρηξη της εποχης,Βάρναλη, Ρίτσο, Σεφέρη ,Ελύτη, Εμπειρικο αλλά και Κατσαρό και Σινόπουλο και Αναγνωστάκη.

Ποτέ δεν βάδιζα μόνο στις μεγάλες λεωφόρους.Με γοήτευαν πάντα και τα απόμερα δρομάκια.Ετσι και τώρα ,μπήκα στο βιβιοπωλείο του Γιαννακόπουλου ,που είχε τα βιβλία σωρηδόν,και ο καθένας έψαχνε οτι ήθελε….Εκεί βρήκα και την «τρελλή πυξίδα « του Στέλιου Ντόμαλη….¨Αγνωστός μου μέχρι τότε ,αλλα ποτέ δεν φοβήθηκα το άγνωστο.Ο τίτλος και ο τόπος εκδοσης με τράβηξαν .Σκέφτηκα ,ας δούμε πως γράφουν και στη Λαρισα…

Και είδα .Μια γλώσσα χυμώδης ,ʼʼμαλλιαρήʼʼ,στίχοι πότε ελεύθεροι ,πότε με μέτρο ιαμβικό κυρίως.Και μια ιδιαίτερη πικρή και ανυπότακτη μαζί,σάτιρα,ανατρέποντας κάθε κυρίαρχο καθωσπρεπισμό . Εικόνες εξωφρενικές ,εξπρεσσιονιστικές ,αιματώδεις και σκοτεινές , χωρίς τη χαρούμενη τρέλα του σουρρεαλισμού.Η ποιησή του αλλά και η ζωή του είναι μακριά απο κάθε κομφορμισμό , μακριά από κάθε ένταξη σε ομάδα η ρεύμα.
Τα έργα του τα εξέδωσε όλα σε αυτοέκδοση ,συνήθως στο τυπογραφείο του φιλου του Ντίνου Γκιζελή,που υπάρχει ακόμα.Εκεί και τον γνώρισα,κάποια μέρα του Φθινοπώρου του 78. Ενας σιωπηλός άνθρωπος,με καθημερινή εμφάνιση.Μου θύμισε κάποιους παλιούς ρεμπέτες ,με το λεπτό μουστακάκι που είχε…ʼʼΜην τα παίρνεις και πολύ σοβαρά όλα αυτά ʽʼ μου είπε ,ʼʼεκδόσεις,βιβλία ,κλπ, μόνο λίγοι φίλοι έχουν σημασία…ʼʼ
Δεν είχα αντίρρηση ,του είπα μόνο,ότι μου άρεσε ένας δίστιχο,που με τον νεανικό ενθουσιασμό μου,ήθελα να τον γράψω σαν σύνθημα στους τοίχους,(αν και ποτέ