«Από το σκοτάδι στο εσωτερικό φως»

«Εγένετο φως» είναι ο τίτλος της τρίτης ποιητικής συλλογής του Κωνσταντίνου Σ. Ιντζόγλου, η οποία κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΑΩ. Ήδη από τον τίτλο της συλλογής, που παραπέμπει στη Βίβλο, ο ποιητής διαμορφώνει έναν ισχυρό συμβολικό άξονα, προσδίδοντας στο φως υπαρξιακές, μεταφυσικές και συναισθηματικές διαστάσεις. Το φως αναδεικνύεται σε οργανωτική αρχή της ποιητικής συλλογής, γύρω από την οποία συναρθρώνονται τα είκοσι ένα (21) ποιήματά της, γραμμένα σε ελεύθερο στίχο. Μέσα από αυτό το κεντρικό σύμβολο, ο δημιουργός διερευνά θεμελιώδεις όψεις της ανθρώπινης εμπειρίας, όπως η απώλεια, η αγάπη, η σιωπή, ο ψυχικός πόνος, η μνήμη, το όνειρο και η καταλυτική επίδραση του χρόνουστη συγκρότηση της ανθρώπινης εμπειρίας.

Το φως εμφανίζεται στην ποιητική γραφή του Κωνσταντίνου Σ. Ιντζόγλου με ποικίλες μορφές και συμβολικές αποχρώσεις. Άλλοτε προσλαμβάνει τη μορφή του «ήλιου», της «λιακάδας» ή της «λάμψης» και άλλοτε αποκτά τελετουργική διάσταση μέσα από τη μορφή της «λαμπάδας» και του «κεριού». Παράλληλα, το φως και το σκοτάδι συγκροτούν ένα αντιθετικό δίπολο, το οποίο λειτουργεί αντιστικτικά, αποδίδοντας τις εναλλαγές του εσωτερικού κόσμου του ποιητικού υποκειμένου, όπως αποτυπώνεται στο ποίημα «Αν είναι μια νύχτα να ’ρθεις» (σ. 21): «Κύλησε ξανά, / Προσπάθησε. / Μάταιαˑ ο ήλιος κρύφτηκε και πάλι. / Στην άβυσσο τον σκέπασε σκοτάδι αλμυρό».Η αντίθεση φωτός και σκότους λειτουργεί ως βασικός ποιητικός μηχανισμός, αναδεικνύοντας την αμφισημία της ανθρώπινης ύπαρξης και τη συνύπαρξη ελπίδας και ματαίωσης, παρουσίας και απουσίας, μνήμης και λήθης.

Η μεταμορφωτική και αναγεννητική διάσταση του φωτός αναδεικνύεται ιδιαίτερα στο ποίημα «Σου έταξα φως» (σσ. 26-27), στο οποίο το φως συνδέεται με τη γέννηση και τη βαθύτερη μεταμόρφωση της ανθρώπινης ύπαρξης. Η έλευση του παιδιού δεν παρουσιάζεται μόνο ως ένα βιολογικό γεγονός αλλά αποτυπώνεται ως μια υπαρξιακή εμπειρία αναγέννησης του γονέα καθώς η ποιητική φωνή διατυπώνει πως «Τη μέρα που ήρθες, / έγραψα στην καρδιά μου έναν νέο χρόνο, άχρονο πια». Έτσι, ο χρόνος αποδεσμεύεται από τη γραμμική του διάσταση και μετατρέπεται σε βιωμένη εμπειρία αγάπης και μνήμης, καθώς η παρουσία του παιδιού αναδιαμορφώνει την ίδια την αίσθηση της ύπαρξης.Το φως, επομένως, δεν λειτουργεί μόνο ως σύμβολο ελπίδας, αλλά ως δύναμη δημιουργίας, συνέχειας και αποδοχής. Οι στίχοι «Σου έταξα φως, όχι να το κρατάς, / αλλά να γίνεις» συμπυκνώνουν μια ποιητική της αποδοχής και της αυτονομίας, καθώς η γονεϊκή αγάπη δεν αποσκοπεί στην κατοχή αλλά στη δυνατότητα του Άλλου να συγκροτήσει τη δική του ταυτότητα. Η σχέση, όμως, παιδιού – γονέα στην ποίηση του Κ. Σ. Ιντζόγλου είναι μια αμφίδρομη διαδικασία μεταμόρφωσης, στην οποία η αγάπη καθίσταται πηγή ανανέωσης και υπαρξιακής συνέχειας.

Ο ποιητής, έλεγε ο Γ.Π. Σαββίδης, είναι σαν τα παγόβουνα. Τα τέσσερα πέμπτα του βρίσκονται κάτω από την επιφάνεια. Τί μπορεί να συμβαίνει όμως όταν τα τέσσερα πέμπτα του ποιητή ευρίσκονται εντός τενάγους, ώστε τα βαλτώδη νερά να συντηρούν τον διαρκή πυρετό της έμπνευσης και όχι ελώδεις ασθένειες; Πώς τα ρηχά νερά που κρύβουν κινδύνους καταβύθισης στο τέλμα της αδράνειας δεν γίνονται πρόσχημα στασιμότητας αλλά άνοιγμα στη λιμνοθάλασσα που ονομάζουν ζωή; Γιατί, όσο κι αν νομίζουμε πως η ζωή είναι θάλασσα στην οποία υπερήφανοι πλέουμε, το πεπερασμένο της γης καθιστά ακόμη και τους ωκεανούς λιμνοθάλασσες, ας μην πω τενάγη ακόμη, υπό την αίρεση του αναπόδραστου ναυαγίου το οποίο καλούμε οι άνθρωποι θάνατο; Κάπως έτσι, το μότο με το οποίο εκκινεί η ποιητική αυτή συλλογή του Γιώργου Σαράτση δεν είναι τυχαία: Ιωάννης Χρυσόστομος, μνήμη θανάτου, αίτηση κατάνυξης. Ειδοποίηση ευθύτατη πως δεν είναι αιώνια λίμνη αυτή η θάλασσα του υπαρκτικού χειμώνα για να βρέχουμε αμέριμνοι τα πόδια. Κι αν τα πέλματα είναι παγωμένα, ποιος δεν θέλει ζεστές παλάμες αφού «η αγάπη έχει πάντα τη θερμοκρασία του σώματος».

Άνθρωπος και ποιητής

Εξήντα τέσσερα ποιήματα, δομημένα συμβολικά με πτωτική κατεύθυνση –όπως και η πορεία της ζωής– σε τρεις ενότητες, «Χοροστάσι του ήλιου», γέννηση «Θραύσματα», ζωή και «Πορεία στην νύχτα», θάνατος.

Η καθοδική τάση μετουσίωσης του ανθρώπου μέσω του θανάτου. Είναι ο τρόπος κατάκτησης της θέωσης, του απώτερου σκοπού του όντος κατά την Ορθόδοξη παράδοση. Είναι η σχέση συνέχειας του ανθρώπου μετά την έκπτωση (εσωτερική αιτία) και την έξοδο (εξωτερικό αποτέλεσμα) από τον παράδεισο. Είναι η πορεία της τελείωσης από το Α ως το Ω. Είναι η πτωτική κατεύθυνση της προσφοράς αλλά και η εκτόνωση της συναισθηματικής ενέργειας, που, κατά τον Φρόιντ, θεωρείται ένας υγιής τρόπος επίλυσης των ψυχολογικών δυσχερειών, η οποία σε άλλες αμυντικές ενέργειες όπως η άρνηση σπαταλιέται.

Εξήντα τέσσερις ποιητικές αναζητήσεις, προσφορές. ασκήσεις θάρρους, εικόνες, ικεσίες αντιδράσεις αποδόσεις τιμής, δεήσεις, που ακολουθούν την πορεία της σκέψης και της ζωής από το Α στο Ω, όπου Α= το πρώτο φως, η πηγή και Ω= το έσχατο, ο προορισμός.

Το Ω είναι το συμβολικό τέλος, πνευματική ολοκλήρωση, παραχώρηση, αιωνιότητα, απόλυτο), παρατίθεται με τον τίτλο ως λογοπαίγνιο, για να σηματοδοτήσει την υπέρβαση, το πέρασμα δηλαδή στην κατάσταση της τελειότητας,μέσω της υπερ-δοτικότητας, (πτώση δοτική). Η σχέση ευγενούς προσμονής, που οδηγεί στην πτώση του υπερ-δοτικού, είναι η αυθόρμητη και ανιδιοτελής παραχώρηση για έναν ιερό σκοπό, όπως η πίστη, η αγάπη ή ο έρωτας. Σημειολογικά είναι το κλείσιμο που ματιού, ο τερματισμός πορείας του κύκλου, η ύψιστη κατάσταση πληρότητας.

Το πρώτο ποίημα, «Μας δόθηκε», (σελ.13), «για να χορωδούμε στους μουσικούς της φθόγγους/ τις κλίμακες του Θεού». Είναι η εισαγωγή της συλλογής και εξηγεί τον τρόπο που ο ίδιος ο ποιητής βλέπει την ουσία της ποίησης. Με αυτή ο άνθρωπος διαβάζει κατανοεί «το δυσανάγνωστο της ανθρώπινης μοίρας» και γράφει στο «ανερμήνευτο της αιωνιότητας», οδηγούμενος από το «ανεκλάλητο της αγάπης, (σελ.13). Το λογοπαίγνιο (των λέξεων) αιτιολογεί τα ανεξήγητα της προέλευσης του ανθρώπου, μεταξύ πτώσης και εκπεπτωκότος, χρησιμοποιώντας τη δοτική τόσο ως πτώση όσο και ως αντίληψη, προσφορά ή κατάσταση.

Η ποίηση ρουφάει το βίωμα από τα κατάβαθα του εμπνευστή της και σαν ελκυστής απλώνει τη γνώση με τα μαγνητικά πεδία του, (σελ.14). Εξηγεί τη γένεση του ποιήματος, αναλύει με «ένστικτες φωτοσκιάσεις τις επιθυμίες του ίδιου του δημιουργού καιερμηνεύει τις ανάγλυφες εντυπώσεις των άλλων, (σελ.15).Ο ίδιος ο ποιητής απευθύνει επικλήσεις, που προσεγγίζουν την αρχαία ποίηση ως θεά, και καταδεικνύουν την λατρεία του γι’ αυτή. Μία ωδή στο αέναο σε δεύτερο πρόσωπο, της αμεσότητας. Για το κάλος, την ψυχή, τη σκέψη, την ευγένεια, το άφατο φάος. Άλλοτε ζητά συμβουλές από τη θεά για να διαμορφώσει τη συμπεριφορά του και άλλες την προστάζει απελπισμένος μπροστά στην μικρότητά του να εκφράσει το ανέκφραστο, να ξεπεράσει την μικρότητά του και να επικοινωνήσει με την αιωνιότητά της (σελ.16-17).

Παραμένω δύσπιστος με τον ερωτικό στίχο. Ίσως γιατί έχει υποστεί κατάχρηση από στόματα και δάχτυλα. Δεν παύει, ωστόσο, να με συνεπαίρνει η καλοδουλεμένη και πάνω απ’ όλα βιωμένη ερωτική ποίηση.

Ο κύκλος του έρωτα “Σε πρώτο πρόσωπο” της Γκέλης Ντηλιά από τις εκδόσεις ΑΩ σχεδόν με συντάραξε, ήδη από το κείμενο του οπισθόφυλλου και την καταληκτική φράση: «προτιμώμενη η έκθεση στη φθορά».

Στους στίχους της, δεν λαμβάνει τίποτα ως δεδομένο. Αντιμετωπίζει το θαύμα και την κατάρα του έρωτα απροκάλυπτα, τολμηρά και αποκαλυπτικά. Τολμά την έκθεση με λέξεις ακέραιες, όπως πρέπουν στη συνθήκη του έρωτα. Λέξεις τραχιές, καυλωτικές που αποτυπώνονται ως έχουν.

Μία αρχέγονη σεξουαλική επικοινωνία: στην αριστερή σελίδα, ο “άντρακλας”, στη δεξιά με πλάγια γραφή τα λόγια του θηλυκού. Επαφές «που πάλι δεν θα βγάλουν πουθενά». Κι αυτό το πουθενά είναι το παν στον έρωτα. Μόνο όμως για όσους ευλογήθηκαν. Δεν είναι για όλους ο έρωτας. Ούτε είναι όλοι γεννημένοι για την καύλα. Είναι αδύνατον να γίνουν όλοι “αλχημιστές ζωής”.

Η πρώτη γνωριμία μας έγινε από τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Θαύμασα τη διαφορετικότητα της γραφής της και, «την έβαλα υπό παρακολούθηση». Μια εκδήλωση πολιτισμού την έφερε στην Κύπρο, να παραλάβει το πρώτο βραβείο διηγήματος πού θα τις απέδιδαν οι διοργανωτές. Θα σαρώσει όλα τα πρώτα βραβεία, σκέφτηκα. Έκανα λάθος εκτίμηση ως προς την εκτίμηση των διοργανωτών. Μίλησαν όλοι, τέλος χρόνου.

Δεν χρειάστηκε να της δοθεί ο λόγος, πετάχτηκε απάνω ελατήριο, και τον πήρε από μόνη της. Συγνώμη, αλλά ήρθα από Ελλάδα, διάνυσα αποστάσεις για να παρευρεθώ, να πω δυο λόγια και θα τα πω. Συγκλόνισε την αίθουσα. Δεν μίλησε για τον εαυτό της και το έργο της, μα, για πολιτισμό μίλησε, αυτόν τον πολιτισμό της Ελλάδας, της Κύπρου, αυτόν τον ένα και μόνο πολιτισμό, χωρίς πρόσωπα και τίτλους! Ήταν εκεί που, στον θαυμασμό που της είχα από τα σόσιαλ προστέθηκε και η εκτίμηση και θαυμασμός στο θάρρος της.

Στο γραμματοκιβώτιο η συστημένη επιστολή, «παραλαβή από το κεντρικό ταχυδρομείο». Ωχ, κάποιος φόρος, κάποιο πρόστιμο τροχαίας, δεν πήγα να το παραλάβω ούτε και μετά την υπενθύμιση. Δέμα από Ελλάδα, πρέπει να είναι βιβλίο, μου είπε φίλος ταχυδρομικός. Και πάλι, «ωχ», κάποιο βιβλίο μου, σκέφτηκα, που είχα στείλει μου επιστρέφεται. Παρέλαβα τον συστημένο φάκελο. Κράτησα και τον φάκελο και το περιεχόμενο σαν, «Το δώρο της χρονιάς». Ήταν εκείνη! Εκείνη, του διαδικτύου, της πολιτιστικής εκδήλωσης, ήτανε μπροστά μου μέσα από το βιβλίο της, «Γκέλη Ντηλιά – Άγιοι στην κόλαση, εκδόσεις ΑΩ».

Σαν πάρεις ένα βιβλίο στο χέρι είσαι σε αυτή τη λεπτή γραμμή, τι να σχολιάσεις, την συγγραφέα ή τους ήρωες της. Ήθελα να τη γνωρίσω και μέσα από αυτό το βήμα, το βιβλίο. «Με έφτυσα, με εκατάπια», κυπριακή έκφραση, και άρχισα την ανάγνωση. Να τη διαβάσω και μετά να τη μελετήσω. Καλά, είπα, οι άγιοι δεν είναι στον παράδεισο; Πως και στην κόλαση;  Μέσα στη πρόκληση που σε βάζει, «γύρισε σελίδα και ξανά σελίδα», στάθηκα σε μια σελίδα, αυτή της ψυχής της. Ναι! Ο άνθρωπος της καλοσύνης, του αύριο, του ήλιου, της θετικής σκέψης, κατανόησης και συμπόνιας, μπορεί και να βλέπει αγίους, ακόμα και μέσα στην κόλαση.

Γράφει, μεταξύ άλλων, στο βιογραφικό της: «Εθελόντρια Σωφρονιστικών Καταστημάτων», σταθείτε παρακαλώ, στο «εθελόντρια» και κοστολογείστε την προσφορά της στο ότι προλογίζει το βιβλίο της ο Διονύσης Χιόνης, Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω, Εγκληματολόγος.

Η Γκέλη είναι Καθηγήτρια Αγγλικών. Γράφει έτσι, όπως θα σου μιλούσε με ένα καφέ, απλά, κατανοητά, άφοβα, χωρίς φιλοσοφήματα και τι είπε ο «Χ» φιλόσοφος το χίλια εννιακόσια τίποτε. Τα δικά της λέει!

Όμως, εκεί που είδα κατάματα, κατανόησα το κύρος της και υποκλίθηκα σε αυτόν τον δυναμικό και αποφασιστικό άνθρωπο εκείνης της εκδήλωσης, «Ήρθα από Ελλάδα να μιλήσω και θα μιλήσω», ήταν μέσα από το γνωμικό που επέλεξε του Νικόλα Σμυρνάκη, «Οτιδήποτε καταπιέζεται έχει προορισμό, ή να αρρωστήσει ή να ανατιναχτεί και να συμπαρασύρει και άλλους γύρω του».