Ένα σπάνιο ντοκουμέντο με τα έξι τεύχη της εφημερίδας που εξέδωσε ο Καρυωτάκης το 1919 και η οποία έφτασε να πουλάει 20.000 φύλλα. Δέχτηκε επιθέσεις άλλων εκδοτών, λογοκρίθηκε, μέχρι που η Αστυνομία προχώρησε τελικά σε κατάσχεση και το οριστικό κλείσιμό της. Τα κείμενα του ενθέτου γράφουν οι: Θάλεια Ιερωνυμάκη, Μιχάλης Γελασάκης, Τίνη Κανίδου. Επιμέλεια: Θάλεια Ιερωνυμάκη

Στη Γάμπα

Χρόνια κάθομουν στ’ αβγά μου, δεν επρόβαλλα στη μέση,
και περνούσα τη ζωή μου πάντοτε συλλογισμένος·
πότε έβαζα καπέλο, πότε σκούφο, πότε φέσι,
πότε έβγαινα στη φόρα, πότε ήμουνα κρυμμένος.

Τίποτε δεν συγκινούσε την μεγάλην μου ανίαν —
και αυτό πώς μου συνέβη; όσοι να το μάθουν θένε
ας γνωρίσουν πως μεγάλην πάντα είχα την μανίαν
να εκδώσουν ένα φύλλο και Γαμπίτσα να το λένε.
Ήμουνα απελπισμένος, ότε έξαφνα μνια μέρα

συννεφώδη, ομιχλώδη και με μπόρες και αντάρα,
μια φωνή μικρού Χαμίνι με προσβάλλει αποπέρα,
μια φωνή που διαλαλάει: «Και Η Γάμπα μ[ν]ια δεκάρα!»
Δεν επίστευσα τ’ αφτιά μου, και σηκώνομαι επάνω
να φωνάξω, μα εκείνο πρόβαλε απ’ το καντούνι·

Είναι γνωστό ότι την εποχή πριν από το 1821 ο φιλελληνισμός είχε εκδηλωθεί σε πολλές χώρες και με πολλές μορφές. Αλλά, ακόμη και σήμερα, δεν είναι ιδιαίτερα γνωστή και προβεβλημένη στους Έλληνες η θέση της επαναστάσεως του 1821, των δικαίων της και των στόχων της, ακόμη και ο βαθμός της συμμετοχής των Ρώσσων στον αγώνα των Ελλήνων, στα έργα των Ρώσσων λογοτεχνών του 19ου αι. Ορισμένες πτυχές αυτής της σχέσεως θα παρουσιάσω στην σημερινή κατάθεση.

Είναι γεγονός ότι ένα πλήθος ποιημάτων των Ρώσσων λογοτεχνών του ιθ’ αἰ. προτρέπουν τους Έλληνες να ξεσηκωθούν. Ενδεικτικώς θα αναφερθεί το ποίημα «Το πολεμικό θούριο των Ελλήνων» του ποιητή Φιοντόρ Γκλίνκα (1786-1880). Μάλιστα στίχοι, όπως:

Ως πότε σκλάβοι στα δεσμά

Των Αγαρηνών θα ζούμε;

Τους τυράννους της γλυκιάς μας Ελλάδας

Ήρθε η ώρα να εκδικηθούμε!

O ΠΟΙΗΤΗΣ ΦΥΟΝΤΟΡ ΓΚΛΙΝΚΑ

(Βλ. Η ελληνική επανάσταση του 1821 στον καθρέφτη της ρωσσικής ποίησης, επιλ.-εισ.-επιμ. Σ. Ιλίνσκαγια, Αθήνα 2001, σ. 83) θυμίζουν ασφαλώς τον γνωστό Θούριο (Βιέννη, 1797) του Ρήγα.

Μάλιστα την παρουσία της Ελλάδας στον κόσμο δείχνει πολύ καθαρά το ομότιτλο ποίημα του Ορέστ Σομόφ (1793-1833). Η Ελλάδα χαρακτηρίζεται ως «χώρα λατρεμένη από τους θεούς … Χώρα γεμάτη ήρωες … Η Ελλάδα, λίκνο των τεχνών». Αλλά, επειδή αυτή η χώρα είναι «στο έλεος των βαρβάρων», ζητά ο ποιητής από τους αρχαίους να φανερωθούν ξανά στον αγώνα των συγχρόνων Ελλήνων: «Το πνεύμα τους ξαναγεννιέται στων Ελλήνων τις καρδιές». Και τελικά «αγάλλονται των προγόνων οι σκιές», όταν βλέπουν τους αγωνιζόμενους Έλληνες του 1821 (Βλ. Η ελληνική επανάσταση, ενθ’ ανωτ., σσ. 109-111).

Αλλά και ο Ν. Γκνέτιτς, στον οποίο οφείλεται και η καλύτερη μετάφραση της Ιλιάδος στην ρωσσική, σ’ ένα ποίημα υπό την επιγραφή «Πολεμικός Ύμνος των Ελλήνων» (Κ. Αυγητίδη, Αλέξανδρος Πούσκιν. Ο φιλέλληνας βάρδος του Εικοσιένα, Αθήνα 2004, σ. 61) γράφει χαρακτηριστικά:

Πάρε κουράγιο, λαέ της Ελλάδας

Η μέρα της δόξας έχει φτάσει

Θα δείξουμε πως ο Έλληνας

δεν έχει ξεχάσει τη λευτεριά και την τιμή

12 Μαρτίου 1938 γεννήθηκε ο Μάνος Ελευθερίου

O Μάνος, ο αγαπημένος μου Μάνος, αυτός ο Αλκιβιάδης με τη γοητεία του αινίγματος στα μάτια, είναι το «Σύννεφο με παντελόνια» που κάποτε φαντάστηκε ο Μαγιακοφσκι. Στις επίγειες διαδρομές του μεταφέρει όλες σχεδόν τις ουράνιες συνήθειες του…

Γαλήνιος, εκρηκτικός, φωτεινός, συννεφιασμένος, βροχερός, ηλιοστάλαχτος.  Μπαίνει στο αυτοκίνητο. Καθαρός πάντα σαν απάτητο χιόνι. Μετά, το «Γεια σου Κώστα, χαίρομαι που σε ξαναβλέπω», ακολουθεί μια μακρόσυρτη σιωπή. Την σέβομαι. Σκέφτομαι, κάποια λέξη θα ψάχνει. Ποια να’ ναι άραγε; Μπαίνω κι εγώ στην αναζήτηση…

«Βλέπεις Μάνο μου»,- εδώ σπάω τη σιωπή, προκαλώντας λέξεις και εικόνες- «τα δέντρα, οι άνθρωποι, η παράξενη ησυχία της πόλης, το κορίτσι που μόλις πέρασε κάπως λυπημένο,  φαντάσου να ζούσε στις μέρες μας ο Παπαδιαμάντης» και άλλα τέτοια,  δε φαίνονται να τον συναρπάζουν, ούτε να  μαρτυρούν τη λύση της παράξενης σιωπής του.  Περιμένω. Σωπαίνω κι εγώ με τη σειρά μου. «Ξέρεις θα πάμε σε εκείνο το γωνιακό». Μου λέει. «Α! ξέρω» του απαντώ. «Εκεί που το παιδί που μας  σερβίρει, γνωρίζει ότι εσύ θέλεις δυο παγάκια στο ουίσκι, ενώ εγώ θέλω τέσσερα». Εκεί ακριβώς, μου απαντά. Καθόμαστε.  Με τις άκρες των δακτύλων του  ζυγιάζει το ωραίο του καπέλο. Ανάβει τσιγάρο. Το σύνορο του  καπνού, το έχει ορίσει από καιρό. Το πολύ μέχρι τη ρίζα της γλώσσας. Το σβήνει νωρίς. Είναι η στιγμή που ομοιοκαταληκτεί με την ανάγκη του να ρουφήξει τον καπνό ως τα έγκατα της ψυχής  του.

Παρατηρώ τις κινήσεις του. Τα χέρια του. Όταν θέλουν κάτι να δείξουν. Τα μάτια του. Καθώς αυτά διορθώνουν ό,τι ενοχλεί την αισθητική  του. Τα λόγια του. Τα μετρημένα και τα αμέτρητα, με τις λέξεις να λιποθυμούν, όταν θυμάται.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ

Ο «γυναικείος» πόλεμος έχει τα δικά του χρώματα, τις δικές του μυρωδιές, τον δικό του φωτισμό και τη δική του έκταση συναισθημάτων. Τις δικές του λέξεις. Εκεί δεν υπάρχουν ήρωες και απίστευτα κατορθώματα, εκεί υπάρχουν μόνο οι άνθρωποι, που είναι απασχολημένοι με μια απάνθρωπη ανθρώπινη υπόθεση. Και υποφέρουν εκεί όχι μόνο αυτοί (οι άνθρωποι!), αλλά και η γη και τα πουλιά, και τα δένδρα. Όλα όσα ζουν μαζί μας πάνω στη γη. Υποφέρουν χωρίς λόγια, που είναι ακόμα πιο τρομαχτικό. […] Δεν γράφω για τον πόλεμο, μα για τον άνθρωπο στον πόλεμο. Δεν γράφω την ιστορία του πολέμου, αλλά την ιστορία των συναισθημάτων.

«Βλέπω τον κόσµο µε φωνές, µε χρώµατα. Από βιβλίο σε βιβλίο αλλάζω εγώ, αλλάζουν τα θέµατα, όµως το αφηγηµατικό νήµα παραµένει. Είναι το αφηγηµατικό νήµα των ανθρώπων που συνάντησα… Με αυτές τις χιλιάδες φωνές µπορώ να δηµιουργήσω, δεν τολµώ να πω την πραγµατικότητα, η πραγµατικότητα παραµένει ανείπωτη, αλλά µια εικόνα του καιρού µου, της χώρας µου… κι όλο αυτό αποτελεί µια µικρή εγκυκλοπαίδεια, την εγκυκλοπαίδεια της γενιάς µου, των ανθρώπων που συνάντησα. Πώς ζούσαν; Σε τι πίστευαν; Πώς πέθαναν και πώς σκότωσαν; Πόσο πολύ κυνήγησαν την ευτυχία;»

Σβετλάνα Αλεξίεβιτς

*

Εμάς μας την αφαίρεσαν τη νίκη. […] Δεν τη μοιράστηκαν τη νίκη, οι άντρες, μαζί μας. Για μεγάλο διάστημα υπήρχε απέναντί μας μια έπαρση, μια συγκαταβατική αντιμετώπιση: Σιγά τις πολεμίστριες… Οι άντρες σώπαιναν κι οι γυναίκες μάς φώναζαν: Διασκεδάζατε τους άντρες μας. […] Πόρνες του πολέμου. […] Και ξαφνικά… δέχτηκα προσβολές, άκουσα λόγια φαρμακερά.