ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ

`

Αυτό που μας φαίνεται σημαντικότερο είναι να δειχθεί ότι οι γλωσσικές επιλογές του Καρυωτάκη είναι λειτουργικές και σημαδιακές· να δειχθεί δηλαδή ο προμελετημένος χαρακτήρας ορισμένων γλωσσικών αποκλίσεων και ο τρόπος με τον οποίον δρουν μέσα στη γενικότερη γλωσσική ορθοδοξία που επικρατεί. Τα αποκλίνοντα αιρετικά αυτά στοιχεία, είτε είναι δημοτικά είτε καθαρευουσιάνικα, είτε έχουν, είτε όχι, χρησιμοποιηθεί από άλλους συγγραφείς, στον Καρυωτάκη αποτελούν μέρος ενός ποιητικού σχεδίου. Αποσκοπούν να διαταράξουν με την παρουσία τους μια γενική, επιφανειακή αρμονία. Δεν αποτελούν δείγματα μιας εύκολης στιχουργίας ούτε είναι αποτελέσματα της λεγόμενης «ελληνικής διγλωσσίας»· δεν μπορούμε ούτε καν ως ιδιαίτερα γλωσσικά γνωρίσματα του Καρυωτάκη να τα θεωρήσουμε. Ό,τι μάλλον προσιδιάζει σ’ αυτόν, είναι το ότι δεν διστάζει να εκμεταλλευθεί συνειδητά όλες τις δυνατότητες της γλώσσας, χωρίς διακρίσεις, προκειμένου να επιτύχει το αισθητικό αποτέλεσμα που επιδιώκει. Θα ήταν επομένως λάθος, αν μελετούσαμε αυτά τα στοιχεία απομονωμένα στα πλαίσια μιας μελέτης καθαρά γλωσσολογικής. Αντ’ αυτού, καλύτερα είναι να θεωρήσουμε τις απομακρύνσεις αυτές από την οποιαδήποτε γραμματική ορθοδοξία ως ποιητικές αποκλίσεις και να εξετάσουμε πώς οι παράταιροι αυτοί ήχοι οργανώνονται και λειτουργούν μέσα στα συμφραζόμενά τους, ποια είναι τα αποτελέσματα και ποια η σημασία τους.

[…]

οι ηχοι μοιάζουν να υπενθυμίζουν συνεχώς ‒ κάτι σαν ξεσπάσματα αγανάκτησης, τρυφερότητας ή σαρκασμού ‒ την ασφυκτική δέσμευση της ευαισθησίας και της προσωπικής άνθησης μέσα σε άδειες λέξεις και ανώφελους γραμματικούς κανόνες, μέσα σε γραφεία άχρηστων υπηρεσιών και σε κούφια κοινωνικά σχήματα. Μοιάζουν να προσπαθούν να αποτρέψουν τη γλωσσική, και κατ’ επέκταση κοινωνική, ισοπέδωση, να ξεφύγουν έξω από τις παγιωμένες γλωσσικές κοινοτυπίες και, κατ’ επέκταση, έξω από τα κοινωνικά καλούπια
.

[…]

ο ιαμβικός κατά σχεδόν απόλυτο κανόνα ρυθμός εγκλωβίζεται συστηματικά σε σύμμετρες ισόστιχες στροφές με ισοσύλλαβους στίχους συμμετρικά επαναλαμβανόμενους και μέσα στην ίδια στροφή και από στροφή σε στροφή. Η
ακαμψία της φόρμας των λιγόστροφων εν γένει ποιημάτων ‒ κι όταν ακόμη δεν πρόκειται για ποιήματα σταθερής μορφής (κυρίως σονέτα) ‒ ενισχύεται από την ανελλιπή και πολλές φορές εξεζητημένη ή και βιασμένη ομοιοκαταληξία και, βέβαια,από την απόλυτη συμμετρία του στροφικού συστήματος, που ως επί το πλείστον οργανώνεται σε άκρως κοινότυπα τετράστιχα

[…]

Στην τελευταία […] συλλογή [Ελεγεία και Σάτιρες] οι παράφωνοι γλωσσικοί ήχοι παύουν προοδευτικά να φαίνονται ξένο σώμα και ενσωματώνονται καθολικά και αξεχώριστα σ’ ό,τι μπορούμε να ονομάσουμε καρυωτακική γλώσσα. […]

Πρώτη εμφάνιση του έργου ως θεατρική δηλαδή απόδοση του ομώνυμου έργου (1910) της Πηνελόπης Δέλτα, η οποία ανέβηκε από το Νέο Θέατρο, τον Οκτώβριο του 1959, σε σκηνοθεσία Βασίλη Διαμαντόπουλου και μουσική Μάνου Χατζιδάκι. Ο δίσκος όμως ηχογραφείται έξι χρόνια αργότερα, το 1965, με τη φωνή του Λάκη Παππά, ο οποίος έπαιζε κιθάρα στην ομώνυμη θεατρική παράσταση. Δυο τραγούδια της παράστασης, ο «Κυρ-Μιχάλης» και το «Μανούλα μου», είχαν ήδη συμπεριληφθεί με την ερμηνεία του Παππά, το 1962, στην Οδό Ονείρων, καθώς ο Χατζιδάκις τα είχε ξεχωρίσει από το κλίμα των άλλων τραγουδιών και τα έθεσε ως βάσεις για να δημιουργήσει τα τραγούδια της. Γι’ αυτό και δεν συμπεριλαμβάνονται στο Παραμύθι χωρίς όνομα.  δίσκος περιέχει επίσης τη μουσική και τραγούδια για το θεατρικό έργο του Federico Garcia Lorca “Ματωμενος Γαμος” που ανέβηκε από το Θέατρο Τέχνης το 1948 σε μετάφραση Νίκου Γκάτσου.

Ο ΕΚΤΟΡΑΣ ΚΑΙ Η ΑΝΔΡΟΜΑΧΗ

Από το Τρωικό κάστρο η Ανδρομάχη
στον Έκτορα που κίναε για τη μάχη
φώναξε με φωνή φαρμακωμένη:

«Στρατιώτη μου, τη μάχη θα κερδίσει,
όποιος πολύ το λαχταρά να ζήσει.
Όποιος στη μάχη πάει για να πεθάνει,
στρατιώτη μου για πόλεμο δεν κάνει»

Έτσι κι εμένα η κόρη του Γαβρίλη
σαν έφευγα στις 20 τ’ Απρίλη
μου φώναξε ψηλά από το μπαλκόνι:

«Στρατιώτη αν θες τη μάχη να κερδίσεις,
μια κοπελίτσα κοίτα ν’ αγαπήσεις.
Όποιος το γυρισμό του όρκο δεν κάνει,
στρατιώτη μου, τον πόλεμο το χάνει»

Ο Σωτήρης Τράγκας (φωνή, τενόρο σαξόφωνο, keyboards, κρουστά, σύνθεση) και η Πόπη Νταλαχάνη (φωνή, κιθάρες, keyboards, loops, σύνθεση), που αποτελούν το ντουέτο των  Dilemma, συνομιλούν μουσικά με την Κατερίνα Αγγελάκη – Ρουκ ένα ολοκληρωμένο άλμπουμ αφιερωμένο στην ποιήτρια, με πρωτότυπη μουσική και μία ιδιαίτερη προσέγγιση του ποιητικού της λόγου, που καταγράφεται για πρώτη φορά στη δισκογραφία.  Οι Dilemma, στο 6o κατά σειρά άλμπουμ τους, συναντούν τη σπουδαία ποιήτρια και δίνουν προτεραιότητα στον ποιητικό της λόγο, με στιγμές αυτοσχεδιασμού και εμφανή λυρικά και πειραματικά στοιχεία.

Ο δίσκος περιέχει μελοποιημένα ποιήματα από το βιβλίο του Σωτήρη Κακίση με τις μεταφράσεις: «Σαπφώ, τα Ποιήματα», Κέδρος, 1978» ). Στο τραγούδι η Αλέκα Κανελλίδου. Συμμετέχουν  οι Μπάμπης Λασκαράκης και Σπύρος Βλασσόπουλος, στην κιθάρα, στην άρπα η Βίκυ Παπαδημητρίου, στο βιολοντσέλο ο Σωτήρης Ταχιάτης, στο κοντραμπάσο ο Ανδρέας Ροδουσάκης, στο λαούτο ο Νίκος Τάτσης, στα πνευστά ο Φίλιππος Τσεμπερούλης, στα κρουστά ο Σπύρος Λιβιεράτος και στο πιάνο ο Κώστας Κλάββας ο οποίος και ενορχήστρωσε. Στην έκδοση βινυλίου τη μεγάλη ζωγραφική απεικόνιση της ποιήτριας  φιλοτέχνησε ο ζωγράφος Αλέκος Φασιανός.

ΑΤΘΙΔΑ

Σαν άνεμος μου τίναξε ο έρωτας τη σκέψη,
σαν άνεμος που σε βουνό βελανιδιές λυγάει.
Ήρθες, καλά που έκανες, που τόσο σε ζητούσα,
δρόσισες την ψυχούλα μου, που έκαιγε ο πόθος.

Κι από το γάλα πιο λευκή,
απ’ το νερό πιο δροσερή,
κι από το πέπλο το λεπτό πιο απαλή.
Από το ρόδο πιο αγνή,
απ’ το χρυσάφι πιο ακριβή,
κι από τη λύρα πιο γλυκειά, πιο μουσική.

Πάει καιρός που κάποτε σ’ αγάπησα, Ατθίδα,
μα τότε μου ‘μοιαζες μικρό κι αθώο κοριτσάκι.
Συ που μαγεύεις τους θνητούς, παιδί της Αφροδίτης,
απ’ όλα το καλύτερο εσύ ‘σαι το αστέρι.