ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ/ Τρεις Καταλανοί ποιητές του 20ού αιώνα

J.V. Foix (1893-1987)

Στην είσοδο ενός υπόγειου σταθμού, δεμένος χεροπόδαρα από γενειοφόρους τελωνιακούς, είδα να φεύγει η Μάρτα με τραίνο μεθοριακό. Ήθελα να της χαμογελάσω, μα ένας στρατιωτικός -πολυκέφαλος- με πήρε από κει με τους άνδρες του, κι έβαλε στο δάσος φωτιά.

Σκάλες κρυστάλλινες στην αποβάθρα την ηλιακή

Κει που περνούν τραίνα από φως για την πλατιάν ακτή

Σε τοίχους διάφανους ανάμεσα και κοράλια κλαδωτά

Και πουλιά με μάτια φωτεινά μες στων κλαδιών τον θρο.

Είσαι συ, λευκή μες στη λευκήν αυγή τη νησιωτική

– Βλέμμα υγρό, καθώς αφουγκράζεσαι εσώτερη μουσική-

Ποιος γράφει τάχα νοτισμένο αποχαιρετισμό

Στο δάσος των παραθυριών

Απ’ της νύχτας τη σπορά στου ονείρου την απλωσιά;

Πέρα απ’ την ευθυμία πας, σε μαγεμένη ακτή

Στους γίγαντες που μεθύσαν μες σε σπηλιά αγκαθερή

Και σε κόρακες ξεκοιλιασμένους πάνω σε βράχια σημαδεμένα,

Σε θάλασσα που οι θεοί πατήσανε στις κρύφιες παννυχίδες.

Να σε φτάσω δεν μπορώ, καθώς κοιμάσαι, τυφλή

σε νου και μάτια

Ντυμένη ρούχο παιδικό, δίχως φωνή κι αποσκευή,

Κι ανάμεσα στα φτυάρια σε φυλάνε χανιτζήδες δίμορφοι∙

Λήξανε τα πασαπόρτια και ματώσαν οι καρδιές.

Μαζί σου παίρνεις λόφους και ποτάμια, και λίμνες αστρικές,

Πηγές σ’ απόσκια παγερά μες στις βαλίτσες τις βαθιές∙

Βιγλάτορας σκοτεινός, απ’ τη φλεγόμενη κορφή,

Μ’ ονόματα παράξενα με καλεί και με τα χέρια νεύει «όχι».

Σκισμένες σημαίες κυματίζουν έξω απ’ τα τείχη.

Σεπτέμβρης 1936

Γιατί ὄχι ἐγὼ
ἡ θάλασσα
γιατί ὄχι ἐγὼ
ψηλά;

*
᾽Εγὼ πλάστηκα
γιὰ τὶς κέλπιες;

῍Η οἱ κέλπιες
γιὰ μένα;

*
᾽Ασϕαλῶς καὶ μηρυκάζω
ὁλοένα τὰ ἴδια.
῎Εχω τίποτε ἄλλο
νὰ κάνω;

*
«Θὰ πέσω στὴ θάλασσα»
λέει ὁ κόσμος.

῞Ομως ἐγὼ
ποῦ νὰ πέσω;

Ότι αυτή είναι η ζωή ήταν μια παραδοχή που έδινε τη δυνατότητα στον γιατρό Ρέννε, λόγω της διοικητικής του θέσης, να ρυθμίζει τον χρόνο του με τέτοιο τρόπο, ώστε να μην παραβλέπει υπηρεσιακές υποχρεώσεις και εντολές.

Το νησί όπου βρέθηκε ήταν μικρό, ένα βραχώδες έξαρμα ανάμεσα στους γλάρους και στο πέλαγος, μπορούσες να το δεις ολόκληρο από την κορυφή ενός λόφου – εκεί υπήρχε μια φυλακή με κατάδικους, όπου ο Ρέννε θα εργαζόταν ως γιατρός. Μετά υπήρχε η ακτή, ένα ατέλειωτο λιβάδι με θάμνους και τιτιβίσματα, ένα καταφύγιο πτηνών. Υπήρχε ακόμη και ένα άθλιο χωριό ψαράδων, που άξιζε να το ερευνήσεις από κοντά.

Αφού πρώτα φρόντισε τον φάρυγγα ενός αρρώστου και έκανε μαλάξεις στο γόνατο ενός εξωμότη, ο Ρέννε σηκώθηκε και έφυγε απ’ το τειχισμένο αγρόκτημα. Μπροστά του απλωνόταν η κατάλευκη ακτή· γαϊδουράγκαθα και βρώμη άνθιζαν παντού· το καλοκαίρι ερχόταν σαν καταιγίδα πάνω απ’ τη θάλασσα· ο ουρανός βροντούσε γαλάζιο και έβρεχε ζέστη και φως.

Απομακρύνθηκε απ’ τη φυλακή με τη σκέψη πώς να ξοδέψει καλύτερα τον διαθέσιμο χρόνο του. Μόλις τελείωσε την εφημερία του και σκεφτόταν γύρω απ’ το νόημα του ελεύθερου χρόνου σε σχέση με την λειτουργία του κράτους και το άτομο. Ανέπνευσε βαθιά τον καθαρό πελαγίσιο αέρα, πρόθυμα του παραδόθηκε, προβάλλοντας το αδύναμο στήθος του, άλλωστε είναι γνωστή η επίδρασή του στην υγεία των πεζοπόρων. Ένιωσε να ενώνεται με το πνεύμα που τον κάλεσε και τον τοποθέτησε εδώ, που χωρίς δισταγμό αποφάσισε να του δώσει μια ακόμη ευκαιρία για υπηρεσιακή ενασχόληση· που παρέχει προστασία και επιδιώκει με αγωνία το κοινό καλό, με δυο λόγια: αυτό το πνεύμα αποβλέπει στην εξάλειψη των επιζήμιων στοιχείων, δίχως να του είναι αδιάφορη η γενικότερη ανθρώπινη πλευρά, ακόμη και των έκπτωτων. Με έναν τρόπο σιωπηλής αποδοχής του ισχυρού ψυχικού δεσμού που περιλαμβάνει τα πάντα, το πνεύμα αυτό δεν αποσκοπεί κυρίως στην καταστροφή, αλλά την παραχωρεί στους γιατρούς.

Και τώρα, η λιτή ξύλινη κεραμοσκεπή της πρώτης καλύβας δεν προστατεύει απ’ τη νεροποντή και τη θύελλα, δεν είναι μια αντίσταση απέναντι στο άνισο, δεν κατασκευάζεται χάριν της εμπιστοσύνης και της απόλαυσης; Το δίχτυ που απλώνει με φροντίδα ο σύζυγος μετά το ψάρεμα πάνω σε πάσσαλο και πέτρα, δεν είναι ποτισμένο με τη μυρωδιά ξύλου; Τι πιο φυσικό και αρχέγονο; Και τώρα, μια ριπή ανέμου παρασύρει μια τάπα λαδιού, ένα χέρι αρπάζει το γείσο ενός καπέλου. Μάλιστα, ερέθισμα και οργανική ανταπόκριση. Τα συμπτώματα επιταχύνονται: ο μεταβολισμός και  ο πολλαπλασιασμός· το αντανακλαστικό τόξο κυρίαρχο, εδώ λοιπόν επικρατεί ηρεμία.

Με αφορμή το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης Έργου Ξένης Λογοτεχνίας στην Ελληνική Γλώσσα 2022 για τη μετάφραση του έργου του Georg Trakl «Άπαντα τα ποιήματα» (εκδόσεις Ρώμη, 2021) που απονέμεται στον ποιητή, μεταφραστή και Καθηγητή του Τμήματος Ξένων Γλωσσών, Μετάφρασης και Διερμηνείας Γιώργο Κεντρωτή,  τέσσερις ποιητές-μεταφραστές, οι: Βασίλης Λαλιώτης, Νίκος Βουτυρόπουλος, Θεοδόσης Κοντάκης και Στέργιος Ντέρτσας γράφουν για τον ομότεχνο και φίλο τους.

«CABALLO VERDE PARA LA POESÍA: Το ποιητικό περιοδικό του Πάμπλο Νερούδα» (γράφει ο Στέργιος Ντέρτσας] [Α’ ΜΕΡΟΣ]

«CABALLO VERDE PARA LA POESÍA: Το ποιητικό περιοδικό του Πάμπλο Νερούδα» (επιμέλεια- μετάφραση: Στέργιος Ντέρτσας) [Β’ ΜΕΡΟΣ]

***************************

Raúl González Tuñón (Argentina, 1905-1974)

ΠΟΙΗΜΑ  ΠΕΡΠΑΤΩΝΤΑΣ

Εθεάθησαν φώτα, γιοφύρια, γλάροι και μαούνες

και όνειρα πλέοντας ξύπνια

στις υπερπραγματικότητες της ψυχής.

Στα πάντα βρίσκεται το μυστήριο,  αληθές όμως και ήρεμο.

Υπάρχουν δέντρα ταξιδιάρικα, φεγγάρια που σημαίνουν την ώρα,

κάτοπτρα προβάλλοντας βελούδινες κοιλάδες.

Εθεάθησαν κρινολίνα χαιρετώντας στην είσοδο

παλαιών σαλονιών με τους θυρωρούς πεθαμένους.

Εθεάθη o αντίλαλος.

Υπάρχουν στραγγισμένες κρήνες,  βρύσες στεγνές που ηχούν

τη μουσική του υπόγειου ύδατος τόσο κοντά.

Εθεάθησαν έφηβοι πάνω σε άτια λευκά

κι έρημοι σταθμοί  και βρύα και ρολόγια.

Υπάρχουν κάμαρες σφαλιστές που καταγράφουν τις φωνές

ξοφλημένων  ερώτων που κείτονται ενταφιασμένοι.

Υπάρχουν υπνοδωμάτια  άδεια που ανοίγουν στα χαράματα

με μια νωπή  μυρουδιά ξαπλωμένων παιδιών.

Υπάρχουν αγάλματα με μάργωμα

και φρεάτια μαύρα με πνιγμένους εργάτες.

Υπάρχει ταμπάκο.

Υπάρχουν ημερολόγια ταξιδιού χαράζοντας μοναχικές πορείες

και πλοία που κάνουν  τους Έλληνες ναύτες να επαναστατούν

και πλοία που φορτώνουν και ξεφορτώνουν άλλα πούσια

με σαπισμένα τσαμπιά νεκρών πληρωμάτων.

Υπάρχουν άστρα που κρυφοκοιτούν κοιμώμενους φάρους,

πνιγμένοι  με τέμπο, τυφλοί με τηλεσκόπια,

και ποιητές που πιάνουν τις στιγμές στον αέρα

και διαιωνίζουν τα συμβάντα και τις αμφιβολίες τ’ ανθρώπου.

Υπάρχουν φαρμακεία με σωληνάρια μακρινών φίλτρων,

πίσω χώροι βυθισμένοι, γαλάζια μπαλόνια, ποτήρια,

και στις κρεμάστρες σκούρα ντύματα γεροντοκόρης,

και στο υπέδαφος στριγκά τσιρίγματα των γεννοβολημάτων.

Υπάρχουν κοιμητήρια λευκές σκακιέρες της νύχτας,

ψυχές απειλούμενες με  σαχ, αρχιτεκτονική τετραγωνισμένη,

μνημούρια παλιά όπου τα οστά έχουν αναφλεγεί,

πεθαμένοι π’ άφησαν ήδη την τέφρα κι έφυγαν,

κρυφός αγέρας παλεύοντας, διάσταση λήθης.