Ο βρυχηθμός της σιωπής

Να κλάψω θέλω
-είδατε άλογο να δακρύζει;- για τα χαμένα μου.
Μια θλιμμένη σκέψη που χορεύεται
-έτσι χαρακτηρίζεται το τάγκο.
Ίσως… έτσι πρέπει.
Ίσως… έτσι να ΄ναι.
Πώς μεταλλάχτηκε η ζωή σε πόνο;

Είναι ο ποιητής Γιώργος Γάββαρης στην ποιητική συλλογή «Το δέντρο με τις λέξεις».
Σύνθεση σε εφτά ενότητες:
«Το δέντρο», «Οι τέσσερις εποχές», «Ιστορίες πολέμου», «Οικογενειακές στιγμές», «Ανάμεσα στον δρόμο και στον χρόνο», «Ο ποιητής και οι λέξεις», «Μοναξιά».
Το δέντρο γίνεται στέγη για προβληματισμό. Στα φυλλώματά του φιλοξενούνται λέξεις με το βάρος της απλότητας.
«Νιώθεις την τέχνη στο βάθος της απλότητάς της», γράφει.
Και πόσο πιο αυθεντικό περιβάλλον για να ανθίσει ποίηση από αυτό της φύσης. Το δάσος, οι εποχές, τα πουλιά γίνονται καμβάς για να γεννηθούν στίχοι. Τα δέντρα είναι οι άνθρωποι.

Ακολουθώ τα δέντρα.

Αλλάζει ο ήλιος τις σκιές
Γυρνούν ανάποδα τα φύλλα.
Προχωρώ, τα ακολουθώ
Οι ρίζες τους ρουφάνε τη σκιά μου.
Γίνομαι δέντρο και εγώ.
Οι άνθρωποι σαν τα αποδημητικά πουλιά. Προορισμός τους η ηχώ των προσδοκιών τους. Παραδομένοι στη ματαιότητα και τη φιλοδοξία ακολουθούν πορείες μοναχικές. Σκοπός τους η διάκριση, η αποκλειστικότητα. Όσο πιο ανεπαρκείς τόσο θόρυβο κάνουν.

Ο ήλιος δύει.
Τεράστιες οι σκιές
των μικρών ανθρώπων.

Από την άλλη, άνθρωποι χωρίς ίσκιο, ζωές χωρίς έλεος.

Πώς έχασε
Τον ίσκιο του το δέντρο;
Πώς είναι χωρίς έλεος;

Με όχημα τις τέσσερις εποχές του έτους συγκροτείται λόγος για τα ανθρώπινα ζητήματα. Το φθινόπωρο με τα κίτρινα φύλλα και τα γυμνά κλαδιά γίνεται πλέγμα για την εγκατάλειψη, τη μοναξιά, την απώλεια της συλλογικότητας.

`

ΣΥΝΤΑΙΡΙΑΞΕ ΥΠΕΡΟΧΑ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ Σ’ ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ

[Σκέψεις για την ποιητικη συλλογη «Το ξέφωτο της μνήμης»  του Δημ. Καραμβάλη]

`

Ο Δημήτρης Καραμβάλης είναι γνωστος και καταξιωμένος ποιητης στον ελληνικο χώρο. Τα πνευματικα του ενδιαφέροντα όμως δεν περιορίζονται μόνο στην ποίηση, εφόσον έχει καταπιαστει με επιτυχία με το δοκίμιο καθως και τη μελέτη της λογοτεχνίας, δίνοντά μας σπουδαία βιβλία-μονογραφίες για την πεζογραφία του Γιώργου Ιωάννου, την ποίηση του Νίκου Καρούζου, του Οδυσσέα Ελύτη αλλα και άλλων σημαντικων ελλήνων δημιουργων.

Η ποιητικη συλλογη Το ξέφωτο της μνήμης (Η εκταμίευση των δακρύων), που κυκλοφόρησε τον Απρίλη του 2017, απο τις εκδόσεις Δρόμων, της Αθήνας, είναι το τελευταίο δημιούργημά του και αποτελει, κατα την ταπεινη γνώμη μου, ένα απο τα πιο ποιοτικα και όμορφα βιβλία που είδαν το φως της δημοσιότητας την χρονια που μας πέρασε.

Είναι ένα βιβλίο που εντυπωσιάζει σίγουρα με την εκτυπωτικη και καλαισθητικη αρτιότητά του αλλα και με το διπλο χαρακτήρατου, εφόσον το περιεχόμενό του αποτελείται απο δύο διαφορετικα είδη τέχνης, όπως είναι η ποίηση και η ζωγραφικη. Δηλαδη στις σελίδες του βιβλίου δημοσιεύονται μία σειρα ποιήματα και άλλη μία απο ζωγραφικους πίνακες, όλα δημιουργήματα του Δ. Καραμβάλη, με αποτέλεσμα ο αναγνώστης να προβληματίζεται και να διερωτάται τι να ξεχωρίσει πρώτα; Να ξεχωρίσει πρώτα την ποίηση και μετα την ζωγραφικη ή το αντίθετο; Ο αναγνώστης, για να το διατυπώσω διαφορετικα, προβληματίζεται και διερωτάται ποιο απο τα δύο αυτα είδη τέχνης πρέπει να βάλει πρώτο στην εκτίμησή του; Δύσκολο ερώτημα, γιʼ αυτο και πολυ αμφιβάλλω αν θα προκύψει κάποια ξεκάθαρη απάντηση μέσα απο τη συνείδησή του.

Συγκεκριμένα, η συλλογη το Ξέφωτο της μνήμης αποτελείται απο 53 υπέροχα μικρα ποιήματα, με το μικρότερο νʼ αποτελείται απο τρεις στίχους και το μεγαλύτερο απο δέκα, καθως και απο 53 έγχρωμους πίνακες ζωγραφικης. Δηλαδη, το κάθʼ ένα απο αυτα τα μικρα ποιήματα συνοδεύεται και απο ένα πίνακα, του οποίου το περιεχόμενο έχει πάντοτε άμεση σχέση με το περιεχόμενο του ποιήματος. Προηγείται, ψηλα σε κάθε σελίδα του βιβλίου, ο ζωγραφικος πίνακας και ακριβως κάτω απο τον πίνακα δημοσιεύεται το ποίημα.Το αποτέλεσμα αυτης της προσπάθειας του Δημήτρη Καραμβάλη κρίνεται αξιοθαύμαστο γιατι σπάνια στις μέρες-μας συναντάμε βιβλία με τέτοιο συνταίριασμα ή καλύτερα, με τέτοια αρμονικη συνύπαρξη ποίησης και ζωγραφικης, εφόσον όλα σε αυτη τη συλλογη καταλήγουν σʼ ένα αδιαίρετο σώμα.

H ΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑΣ

Περιήγηση στα τοπία της ποίησης των Σωτήρη Παστάκα, Σταύρου Ζαφειρίου, Βαγγέλη Τασιόπουλου, Χλόης Κουτσουμπέλη και Πέτρου Γκολίτση

Διάλεξη που δόθηκε στην Εταιρεία Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης τον Νοέμβρη 2017 στα πλαίσια της παρουσίασης του περιοδικού ERATO Ars Poética Revista Internacional de Poesía

Β΄μέρος

Οι καταστάσεις ψυχικής απώλειας του λυρικού εγώ σε μια εποχή κρίσης με σκοτεινό τον ορίζοντα στο βάθος και κοινή την πεποίθηση ότι στους «ρευστούς καιρούς» της
αβεβαιότητας(Μπάουμαν) «το μέλλον είναι προβληματικό, και έτσι θα είναι εσαεί»( Πατόκα), οι σύγχρονοι ποιητές υποψιασμένοι –όπως ο Σταύρος Ζαφειρίου-για τα δρώμενα αυτής της αβέβαιης περιπέτειας αναδιπλώνονται επαναστρέφοντας το βλέμμα από μια ανέλπιδη πραγματικότητα στον σωτηριολογικό χαρακτήρα της ποίησης, γιατί έχουν εννοήσει ότι κάθε μέρα αυτά που συμβαίνουν στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, μας το δείχνουν όλο και πιο καθαρά, ότι είμαστε χαμένοι μέσα «στο σκοτάδι και στην ομίχλη» και κυρίως μέσα στην ίδια την ουσία του ποιείν:

Μορφολογία ἐδάφους

Μουσικὴ γιὰ ὅλους.

Hi everybody.

Στριφογυρνᾶμε τὸν ἀναπτήρα μὲς στὰ δάχτυλα
σὰν μπουρλοτιέρηδες.

Tell me sister morphine.

Τί νὰ σοῦ πῶ μωρέ;
Τί νὰ σοῦ πῶ ἐδῶ μέσα;
Κάθε κουβέντα μας καρφώνει μιὰ ἐποχή·
κάθε ἐποχὴ καρφώνει μιὰν ἄρνηση.
Ἀρνοῦμαι.
Ἀρνοῦμαι τὸ χρῶμα τῶν ματιῶν σου.
Ἀρνοῦμαι ὅ,τι φτιάχνεις μὲ σχήματα.
Ἀρνοῦμαι τὸν καφὲ ποὺ θὲς νὰ μὲ κεράσεις.
Ἀρνοῦμαι τὶς εὐκαιρίες ποὺ μοῦ προσφέρεις.

Ὁ Black μοῦ πετᾶ μιὰν αὐτοκτονία
στὴ μέση τοῦ δρόμου.
Τί γίνεται στὴν ἄκρη τοῦ δρόμου

Ὁ Γιώργης πετᾶ τὸ καθῆκον του
στὰ σκουπίδια,
πολιτικοποιώντας τὸ ζήτημα.

Χάνομαι μέσα σὲ ἐκδηλώσεις ἀλληλεγγύης
καὶ φωτεινὲς ἐπιγραφές.
Χάνομαι γενικὰ σὲ καθετὶ

ἔξω ἀπὸ μένα.

Κι ἔχω χαθεῖ τόσες φορὲς μὲς στὰ στιχάκια μου,
ποὺ καταντᾶ πετυχημένη ἐπανάληψη
σὲ στάση περισυλλογῆς.

H ΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑΣ

Περιήγηση στα τοπία της ποίησης των Σωτήρη Παστάκα, Σταύρου Ζαφειρίου, Βαγγέλη Τασιόπουλου, Χλόης Κουτσουμπέλη και Πέτρου Γκολίτση

Διάλεξη που δόθηκε στην Εταιρεία Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης τον Νοέμβρη 2017 στα πλαίσια της παρουσίασης του περιοδικού ERATO Ars Poética Revista Internacional de Poesía

H ποίηση της εμπειρίας, έτσι όπως εμφανίζεται μετά τη δεκαετία του 70 στην Ελλάδα και στην Ισπανία, είναι πιο καθημερινή και άμεση και έχει ως σημείο αφετηρίας τις βιωματικές εμπειρίες του λυρικού εγώ του ποιητή.

Mιλάει με οικεία, καθημερινή γλώσσα για τη ζωή και τις περιστάσεις της, για το περιβάλλον στο οποίο ζει ο ποιητής (φυσικό και κοινωνικό), όντας άλλοτε κριτική του κοινωνικού και πολιτικού γίγνεσθαι και άλλοτε υπαρξιστικός εσωτερικός στοχασμός μιας δοκιμαζόμενης και οξυμένης συνείδησης από τα συλλογικά και ατομικά ανθρώπινα δεινά.

Η ποίηση της εμπειρίας χρησιμοποιεί περισσότερο τις σημασίες των λέξεων που αναπαριστούν την ποιητική κατάσταση και τα βασικά υφολογικά μέσα της μοντέρνας ποίησης , δηλαδή τη μεταφορά και την αναλογία και ιδίως την ειρωνεία, όταν επιδίδεται στην κριτική και την αυτοκριτική των περιστάσεων που περιβάλλουν το λυρικό εγώ ή στην ποιητική αναπαράσταση των δρώμενων μιας δοκιμασμένης κυρίως από το άγχος της αυτοεπιβεβαίωσης, ψυχής.

Κάποτε, διολισθαίνει θεληματικά προς την πρώτη κατάσταση ή την πεζότητα, γιατί πιστεύει ότι «δεν υπάρχει τίποτα πιο φανταστικό από την πραγματικότητα» ,για να θυμηθούμε και τον συγγραφέα του Υπογείου και των Δαιμονισμένων.
Οι σύγχρονοι ποιητές θέλουν να κατοικίσουν όπως ο Φρίντριχ Χέλντερλιν «ποιητικά στη γη » αλλά αυτό δεν είναι εφικτό γιατί η εξορία, η φυσική κατάσταση του ποιητή, είναι κυρίως εσωτερική, επειδή το λυρικό εγώ αισθάνεται ότι τα πονήματά του έχουν εξοριστεί οριστικά στη σχόλη και στην τύρβη της, στις εκδηλώσεις μιας πολιτιστικής ζωής που κάποτε καταντά «σαν ξένη» ή σαν «φορτική», επειδή υπάρχει γενικευμένη, στους κύκλους της ποίησης, η αίσθηση ότι ο ποιητικός λόγος έχει υποβαθμιστεί σε όχημα για τις παραστάσεις και τα λογοτεχνικά χάπενινγκ, έχοντας ηττηθεί από την πεζότητα και τη φαιδρότητα μιας ανερμάτιστης πολιτιστικής ζωής.

`

Η πρώτη ποιητική δοκιμή του Νίκου Παπαδάκη με τον αινιγματικό, διφορούμενο τίτλο «Ό,τι (Δεν) θα μπορούσε να είναι αλλιώς», , ανοίγει από την αρχή κιόλας πεδία στοχασμού και προβληματισμού, καθώς ο ευφυής εγκλεισμός του Δεν στις αγκύλες, μας αφήνει ανοικτά πολλά ενδεχόμενα σκέψης. Τελικά θα μπορούσε να είναι αλλιώς; Ή μήπως δεν;

`

Βαθύτατα υπαρξιακό ερώτημα, όσο υπαρξιακός ποιητής μπορεί να χαρακτηριστεί και ο Νίκος Παπαδάκης. Ας είσαι αιώνιος και άπειρος, ανεξέλεγκτος και μόνος τόσο μα τόσο μόνος σαν τη μηχανή του εαροφάγου θα πει χαρακτηριστικά στο «Μετά τον χρόνο» φλερτάροντας με το βαθύ υπαρξιακό θέμα της ανθρώπινης μοναξιάς. Αλλά και στο «Ορθογραφώντας» το παιχνίδισμα των λέξεων Ηδονή όπως οδύνη κλείνει μέσα του βαθιά ερωτήματα της ύπαρξης, του πόνου, της ευχαρίστησης, της σαρκικής και μη ικανοποίησης. Και «Στην ειρωνεία των ρωγμών» διερωτάται έχεις ποτέ σκεφτεί ότι οι ρωγμές υπάρχουν για να μας ειρωνεύονται; Και εμείς τι κάνουμε θα πεις, όταν όλα πια έχουν γραφεί, όταν όλα πια έχουν ειπωθεί; Μήπως δεν τις έχουμε πια ανάγκη;

`

Τα 17 ποιήματα, μικρά μονόπρακτα, που περιέχονται σε αυτή την ποιητική δοκιμή εκπλήσσουν με την πυκνότητα του ύφους τους και τον υπολανθάνοντα λυρισμό τους. Γραμμένα όλα σε ελεύθερο στίχο, που στην πρώτη ανάγνωση τους γοητεύεσαι από τον ποιητικό ρυθμό τους, που δημιουργείται από τη γειτνίαση των επιλεγμένων λέξεων τους σε έναν λόγο πυκνό, που ρέει όμως, χωρίς ίχνος φλυαρίας. Μικρές προτάσεις, με τα ρήματα επιλεγμένα στην κατάλληλη θέση για να μιλήσουν στο είναι μας, να μας κινητοποιήσουν , να ειρωνευτούν, να αποκρυπτογραφήσουν τα δεδομένα, να απελευθερώσουν, να συγκινήσουν, να προτρέψουν, να φωνάξουν… ξεφλούδισε τις πόλεις που σου ανήκουν, στάσου στο κέντρο της δικής σου ημιτελούς Sagrada Familia, πάψε να ψάχνεις για την αξία του, ακόμα κι από εκεί που είσαι…. Τότε ας ανάψουμε κεριά για εκείνους τους Ανέστιους και Απέλπιδες..