ΑΝΕΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΤΟ ΒΟΥΝΟ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

Μια απόπειρα περιπλάνησης επί της ποιητικής συλλογής της Αυγής Λίλλη “ Η Σφαγή του Αιώνα” που αναγνώστηκε στις 6/2/2019 στο ΓΚΑΡΑΖ
Λευκωσία

H Aυγή Λίλλη συγκαταλέγεται στη νεότερη ποιητική γενιά, την πρωινή γενιά που ανατέλλει πάνω από το ποιητικό τοπίο της πατρίδας μας.

Η Σφαγή του Αιώνα, εκδόσεις ΘΡΑΚΑ είναι μόλις η δεύτερη της ποιητική συλλογή, δείγμα ίσως του ότι δεν βιάζεται και δεν κατατρύχεται από το άγχος των συνεχόμενων εκδόσεων. Η πρώτη της συλλογή, Πρόχειρες σημειώσεις πάνω σ’ ένα σωσίβιο, εκδόσεις Αρμίδα, εκδόθηκε πριν από οκτώ ολόκληρα χρόνια, είναι πιο ογκώδης, με ανομοιογενή σε έκταση ποιήματα και χωρισμένη σε εννέα κεφάλαια, τα οποία τιτλοφορούνται θεματολογικά, όπως “Θάνατος”, “έρωτας”, “φθορά”, “μνήμη” κ.α.

Η παρούσα συλλογή αποτελείται από 29 αυτόνομα ποιήματα, τα οποία ενώ αυτή τη φορά δεν έχουν θεματικούς διαχωρισμούς, ουσιαστικά πραγματεύονται παρόμοια ή ίδια με την προηγούμενη, ζητήματα.

Διατρέχοντας ωστόσο και τις δυο συλλογές της Αυγής, μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι Στη Σφαγή του Αιώνα, η ποιήτρια επιλέγει να επικοινωνήσει με τον αναγνώστη ακολουθώντας έναν διαφορετικό δρόμο, τον δρόμο της αυτοαναφορικότητας. Κοινοποιεί την παρουσία και στάση της, προτάσσοντας θαρραλέα το ποιητικό της “εγώ” απέναντι σε χαμένες μάχες, όπως η ίδια δηλώνει, μάχες ενίοτε εξουθενωτικές, με τον χρόνο, τον θάνατο, τη μνήμη και εν τέλει με την ίδια την ύπαρξη, σε έναν αιώνα που συμπυκνώνει ως σώμα τη φθορά του ανθρώπινου “είναι” και ίσως γι’ αυτό θα πρέπει να υποστεί την ιεροτελεστία της σφαγής του .

Ακολουθώντας τις επιταγές του ανήσυχου ποιητικού της υποσυνείδητου, που μοιάζει να κραδαίνει στο χέρι του ένα ματωμένο μαχαίρι, έτοιμο να το μπήξει σε σώματα, ποιήματα και άλλες συναφείς και συνάμα άτυχες μάζες και έννοιες, η ποιήτρια σκηνοθετεί ένα αντιποιητικό σκηνικό το οποίο είναι σκηνογραφημένο με τη βαναυσότητα ενός προσωπικού πολέμου, μιας αιματηρής δοκιμασίας κατά την οποία οι εσωτερικοί και εξωτερικοί ακρωτηριασμοί αποτελούν το κύριο χαρακτηριστικό:

“Θα πετσοκόψω μέσα μου κάτι λέξεις”

“τα μέλη αιμορραγούν»

“ο πόθος πολτοποιείται”

Και ενώ η μάχη υποτίθεται ότι είναι χαμένη, καθώς αντίπαλος είναι τα ανυπέρβλητα, που ρυθμίζουν και καθορίζουν την ανθρώπινη μοίρα, στις καλύτερες στιγμές της συλλογής, η ποιήτρια επιβεβαιώνει ότι κάποιοι αγώνες αξίζει να δίνονται επειδή η πραγματική ήττα, θα ήταν να μην δοθούν.

Όσο πιο μακρόχρονη και εμβριθής είναι η σπουδή, τόσο ωριμότερη και η προσέγγιση στο ποιητικό θησαύρισμα του κορυφαίου ποιητή Τάκη Βαρβιτσιώτη (1916-2011), του πιο διαφανούς ίσως εκπροσώπου του ρομαντικού συμβολισμού στην Ελλάδα. Εύλογο τίθεται το ερώτημα μετά την φυσική απουσία του δημιουργού, κατά πόσον ο Τ. Β. επηρέασε νέες ποιητικές συνειδήσεις και τι γόνο ενέσπειρε υφολογικά, μορφολογικά και τεχνοτροπικά σε άλλους ποιητές.
Η ευθραυστότητα ωστόσο ενός τόσο κομψού και κρυστάλλινου ποιητικού χειροτεχνήματος, απαιτεί εύψυχους κριτικούς και μυημένους ποιητές- μελετητές, με ενσυνείδητη κλίση στην εξόρυξη του ποιητικού θησαυρίσματος.
Οι εικονοποιήσεις του Βαρβιτσιώτη, δυναμωμένες από την αλληγορία των συμβόλων, συνιστούν μια διαρκή άσκηση αισθητικής γραφής, που μαζί με την αφαιρετική λιτότητα αγγίζουν τη μεταρσίωση.

«Ποιητική απόδραση απ’ τη ‘σωφρονιστική αποικία’»

Μετά τη μελέτη της ποιητικής συλλογής της ποιήτριας Μαρίνας Αρμεύτη «Ο κύριος ιππόκαμπος» κι αφού διαρκώς ανα-διαμορφώνεται η προσωπική συνάντησή μου με το βαθύτερο νόημα της προσπάθειας, στροβιλίζεται στο νου μου ο τίτλος «ποιητική απόδραση απ΄ τη ‘‘σωφρονιστική αποικία’’». Ακριβώς γιατί με τη βοήθεια των εκδόσεων «Φίλντισι» -εκδοτικού οίκου που έχει ιδιαίτερες επιδόσεις στην ελληνική και ξένη ποίηση- η Μαρίνα Αρμεύτη επιχειρεί να αποδράσει με τη συμβολή των δικών της ποιημάτων από την σκληρή πραγματικότητα της «σωφρονιστικής αποικίας» (όρος δανεισμένος από τον τίτλο του ομώνυμου πεζογραφήματος του Κάφκα). Μια «αποικία», όπως την έχουν δαιμονικά κατασκευάσει οι λογής καθεστηκυίες συμβάσεις: με τα υλικά της ανελευθερίας, του αυταρχισμού, των λογής ανισοτήτων, του καθωσπρεπισμού και του νεοσυντηρητισμού, στα πεδία όχι μόνο της οικονομίας και της κοινωνίας, αλλά και σ’ αυτά της ιδεολογίας («φενακισμένη συνείδηση» το λέν!), της ηθικής, του δικαίου, της αισθητικής, του έρωτα!

Πρώτη συλλογή, λοιπόν, μιας ξεχωριστής ποιητικής φωνής, της Μαρίνας Αρμεύτη. Σημειώνω βέβαια πως έχει ήδη κάνει μια διαδρομή στα πνευματικά δρώμενα Κύπρου και Ελλάδας: Αφενός, με τις δημόσιες τοποθετήσεις σε έγκριτες εφημερίδες για εκπαιδευτικά και ευρύτερα κοινωνικά προβλήματα. Αφετέρου, με δημοσιεύσεις ποιημάτων σε ελλαδικά κα κυπριακά περιοδικά λογοτεχνίας, σε διαγωνισμούς, σε ανθολογήσεις.[1] Αλλά και με μελοποιήσεις ποιητικών δοκιμών της από σημαντικούς συνθέτες της πανελλήνιας και ευρωπαϊκής μουσικής σκηνής: Νίκος Παπάζογλου, Αντώνης Μιντζέλος, Γιάννης Κ. Ιωάννου, NicolaPisani και τώρα ο Πάνος Μπούσαλης.

Η ποιήτρια μετέχει αναγνωρισμένα στην διαμόρφωση της σύγχρονης κυπριακής ποίησης και της ποιητικής «γενιάς μετά το ‘90», με όσα θετικά κι αρνητικά φέρνει μαζί της αυτή η γενιά. Στην ποίηση της Μ. Αρμεύτη ο κριτικός Αλέξης Ζήρας ξεχωρίζει την ιδιαίτερη δυναμική και φυσική περιγραφή των προσώπων και την ευκρίνεια του κόσμου της, παρόλο που αυτός ο κόσμος παρουσιάζεται «αινιγματικός, γεμάτος σύμβολα».[2]

«Ο κύριος ιππόκαμπος» κομίζει στον μάρσιππό του 97 ποιήματα ολιγόστιχα (εκτός από επτά),[3] όπου σημαίνον και σημαινόμενο παραπέμπουν σε μια εις βάθος διερεύνηση του εσώτερου ψυχικού κόσμου τής δημιουργού, σε μια τολμηρή παρέμβαση στον εξωτερικό –κοινωνικό και φυσικό–  κόσμο και στην ανάδειξη της ιδιαίτερης σχέσης με το σύστημα της γλώσσας και τη δυνατότητα που αυτό έχει, για να δώσει όνομα στην κρισιμότητα της προσωπικής και στην τραγικότητα της τοπικής κυπριακής και της πλανητικής ζωής.[4]

Ο τίτλος της ποιητικής συλλογής «Ο κύριος ιππόκαμπος» είναι ένας μεταφορικός υπομνηματισμός  της διττής προέλευσης και λειτουργίας της. Από τη μια, το συναρπαστικό/μυθικό για την παιδική φαντασία «αλογάκι της θάλασσας» -και συγχρόνως το μοναδικό αρσενικό που τεκνοποιεί! Από την άλλη,  στα πεδία της ανατομίας και της ψυχολογίας, ο ιππόκαμπος είναι το τμήμα του εγκεφάλου που επηρεάζει τη συγκινησιακή (δηλωτική) μνήμη, την ορμονική αντίδραση στον φόβο, την ενστικτώδη δράση μπροστά στο απρόβλεπτο, όπως και την εσωτερίκευση του χρόνου. Κι αν ο χρόνος «έχει παγώσει» επί σειρά ετών στις 16 Ιουνίου του 1974, τότε η ιστορία φιλάει στο στόμα τη λογοτεχνία▪ οι αρχές της αισθητικής συγκατοικούν με της ηθικής τούς νόμους και ενισχύουν τη διεκδίκηση δικαιοσύνης και κάθαρσης. Τότε και ο θρυμματισμένος κόσμος («Του θανάτου», «Πετσέτα», «Ερπετοειδής εγκέφαλος») τής μετέπειτα ζωής πολιορκεί ασφυκτικά τον οραματικό κόσμο («Ανακωχή», «Μπαλκόνια», «Όνειρο», «Τρίτη ζωή»).   Αυτή η ποίηση φυσικά καταργεί την παραδοσιακή ροή, την αυστηρή δομή και μετρική. Γίνεται ποίηση συνειρμών, ήχων, εικόνων πολυειδών, αποτυπώσεων τραυματικών και λυτρωτικών.