[Απόσπασμα από την Εισαγωγή της Μεταπτυχιακής Εργασίας*]

Ποια είναι, αλήθεια, η κατά Χριστόδωρον, «έκφρασις», που δόθηκε στην Μητέρα από τους δημιουργούς της ελληνικής ποιήσεως; Της σπαρτιάτισσας, τάχα, της πιο γνωστής ελληνίδας μάνας, της «κλασικής» πια, ή της Παναγίας, της, επίσης, «κλασικής» πια, mater dolorosa των Χριστιανών, ή, ακόμη, της ελληνίδας μητέρας, της μητέρας του 1821, όπως την κλασικοποιεί στο ομώνυμο ιταλόγλωσσο σχεδίασμά του στο πεζό, ο Διονύσιος Σολωμός; Ποια από τις τρεις αυτές Μητέρες, που κάθε μια τους αντιστοιχεί και σε μια περίοδο της ελληνικής ιστορίας, εκφράζεται, κατά κυριότητα, μεσ’ από τις σελίδες της νεοελληνικής λογοτεχνίας; (Δικταίος, 1968: 392)

Τα παραπάνω ερωτήματα διατυπώνονται στο επίμετρο της ποιητικής ανθολογίας με τίτλο Τα εγκώμια της μητέρας που εκδίδεται το 1968 υπό την επιμέλεια του ποιητή Άρη Δικταίου. Ο συντάκτης του τόμου συγκεντρώνει αυτοτελή ποιήματα καθώς και αποσπάσματα εκτενέστερων ποιητικών συνθέσεων με κοινό άξονα αναφοράς τη μητρότητα, διατρέχοντας σχεδόν ολόκληρη την ελληνόγλωσση ποιητική δημιουργία από την ομηρική εποποιία μέχρι τη σύγχρονή του ποιητική παραγωγή. Η εν λόγω θεματική ανθολογία, πέρα από το γεγονός ότι αποτελεί μια αξιοπρόσεκτη φιλολογική εργασία κυρίως λόγω της εντυπωσιακής γραμματολογικής ευρύτητας του περιεχομένου της, προσελκύει το ερευνητικό ενδιαφέρον για έναν επιπλέον λόγο, καθώς επιτελεί μια ευρύτερα πολιτισμική λειτουργία. Ο συντάκτης της, επιχειρώντας να απαντήσει στο αρχικό του ερώτημα σχετικά με την αναπαράσταση της μητέρας στη νεοελληνική λογοτεχνία, συγκροτεί και προτάσσει έναν ουσιοκρατικής θεμελίωσης πολιτισμικό λόγο για τη μητρότητα στο επιτασσόμενο κείμενό του. Από αυτή την άποψη καθοριστική σημασία έχει, επίσης, η επιλογή και η συνάρθρωση του ανθολογούμενου υλικού.

Η γραμματολογικά αδιάκριτη και αταξινόμητη συμπερίληψη ποιητικών έργων από το σύνολο των περιόδων τόσο της αρχαιοελληνικής όσο και της νεοελληνικής ποίησης, καθώς και ο εμπλουτισμός τους με αντιπροσωπευτικά δείγματα από την παγκόσμια γραμματολογία χωρίς αυτό να εξυπηρετεί κάποια εκπεφρασμένη μεθοδολογική πρόθεση, υποβάλλουν την αντίληψη σχετικά με την αναλλοίωτη πολιτισμική διαχρονικότητα και την παγκοσμιότητα της μητρικής ταυτότητας, θέση την οποία ο επιμελητής της ανθολογίας υποστηρίζει απερίφραστα, επικαλούμενος ένα διαδεδομένο φυσιοκρατικό επιχείρημα.