Εισαγωγικές παρατηρήσεις

Γιατί να γράψει ο συγγραφέας; Γιατί να θέλει να επικοινωνήσει; Δύο μάλλον αιώνια, ποικιλοτρόπως απαντημένα, στοχαστικά και άκρως διχαστικά ερωτήματα. Η ανάγκη του συγγραφέα για καλλιτεχνική δημιουργία σίγουρα συνίσταται στο πλέον διασκορπισμένο γεγονός της ανθρώπινης ανάγκης για έκφραση, αλλά συνίσταται επίσης και σε ένα ακόμη γεγονός: αυτό της τόσο διαρκούς όσο και πολυπληθούς θέασης της αποτύπωσης αυτής της έκφρασης. Η Σιξού (2019: 405) παρατηρεί για αυτό το δεύτερο ότι «η εναρκτήρια χειρονομία της γραφής συνδέεται αναγκαστικά με τον ναρκισσισμό».

Το έργο – με την έννοια της δράσης – του συγγραφέα δεν είναι τόσο η αισθητική λαλιά, η δημιουργική ρητορική, θαέλεγε ένας ανυπότακτα ευφάνταστος, όσο η παγίωση μίας πολυποίκιλης θέσης σε έναν συγκεκριμένο χωροχρόνο και η μεθοδική επικέντρωση στην οικοδόμηση αυτής της παγίωσης, ευελπιστώντας στην υπερδιόγκωση αυτού του χωροχρόνου, μέσα από τη διέγερση την οποία θεωρεί ότι μπορεί να προκαλέσει στα υποκείμενα που τον στελεχώνουν. Με άλλα, πιο απλά, λόγια, η εργασία του συγγραφέα είναι η ερμηνεία που μπορεί κανείς να επιχειρήσει σε μία ολότελα θετική και θεμιτή, αλλά υπερβολικά ανεπτυγμένη ματαιοδοξία.

Όπως ήδη μπορεί να διαφανεί, η πραγμάτευση αφορά το γράφον υποκείμενο, δηλαδή τον συγγραφέα, χωρίς όμως να επιχειρηθεί κάποια πορτρετοποίηση στο πρόσωπο και στον χαρακτήρα του συγγραφέα. Το αντίθετο μάλλον. Για να μπορέσει κάποιος να κατανοήσει τη δράση του συγγραφέα πρέπει, όπως προτείνει ο Foucault (2021), να τον (ανα)γνωρίσει ως «λειτουργία» και να εντρυφήσει στον τρόπο με τον οποίο κινεί τους μηχανισμούς που τον καθιερώνουν. Δηλαδή να εμβαθύνει σχολαστικά, οριακά εμμονικά, στο κατά τη γνώμη μου πιο σημαντικό, τον τρόπο παραγωγής του συγγραφέα. Εκεί βρίσκεται το φως και το σκοτάδι του. Σχολιάζοντας αυτόν τον τρόπο, η Ρήγου (2020: 54) εξηγεί ότι «το ζητούμενο […] δεν είναι ο συγγραφέας ως υποκείμενο αλλά η λειτουργία-συγγραφέας ως διαδικασία δια της οποίας το άτομο αναγνωρίζεται και συγκροτείται ως συγγραφέας».

Πράγματι, πολλά είναι τα στοιχεία εκείνα που μπορούν να μας δώσουν χρήσιμες πληροφορίες για τον συγγραφέα, αλλά η ενδελεχής εξέταση του τρόπου παραγωγής του λογοτεχνικού έργου, δηλαδή του κοινωνιολογικού/εθνογραφικού«πώς» (βλ. επίσης Φουκό, 1991: 87˙ Foucault, 2016: 50-51) της διαδικασίας παραγωγής του είναι ίσως η πιο πολυδιάστατη μέθοδος, ακριβώς γιατί προσφέρει όλες εκείνες τις λεπτομέρειες που είναι αδύνατον να εντοπιστούν με ακρίβεια και σαφήνειαεκτός του εργαστηρίου του. Η μελέτη του συγγραφέα θα γίνει εδώ με γνώμονα το ξεψάχνισμα αυτού του εργαστηρίου.

Κάνοντας λόγο για ξεψάχνισμα του – όχι και τόσο ιδιωτικού όπως θα φανεί στη συνέχεια – εργαστηρίου του συγγραφέα πέφτει κανείς – σχεδόν αυτόματα – σε μια πλάνη, τη λεγόμενη πρόθεση του συγγραφέα (για την πρόθεση του συγγραφέα βλ. Hawthorn, 1993: 125-140), το ζήτημα της – μιας και όποιας – ατομικής στοχοθεσίας. Πράγματι, κάθε έργο τέχνης συγκροτείται μεταξύ άλλων τόσο από τις προθέσεις που χαρακτηρίζουν τον δημιουργό του όσο και από τους στόχους που αυτός αποφασίζει να αναλάβει και να θέσει. Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά συνήθως προσεγγίζονται με τρόπο που αποσκοπεί σε μία ανάλυση με όρους ψυχοκοινωνικογραφήματος. Εκείνο ωστόσο το οποίο επιχειρείται να σχολιαστεί και να αναδειχτεί εδώ είναι η προσέγγιση του συγγραφέα, όχι ως προσώπου, αλλά ως μηχανής (ανα)παραγωγής και (ανα)συγκρότησης δυνατοτήτων. Ανεξάρτητα δηλαδή από τις προσωπικές δυνάμεις που προσδιορίζουν τον συγγραφέα και τις οποίες επιδιώκει να ενσωματώσει ακολουθώντας κάποια μεθοδολογία στο έργο του, η προσέγγισή του συγγραφέα θα γίνει με βάση την ανάλυση της δομής της πρακτικής του, της δομής της επιτέλεσης της πράξης του γράφειν.