Μαρία- Όλγα Γεωργούλα, «Νάνος Βαλαωρίτης: όψεις του χιούμορ στο έργο ενός μεταπολεμικού συγγραφέα», Διπλωματική Εργασία, Θεσσαλονίκη, 2017
14Σεπ
Κάποιος/ Στίχοι: Νάνος Βαλαωρίτης / Μουσική: Ωχρά Σπειροχαίτη / Πρώτη εκτέλεση: Ωχρά Σπειροχαίτη
`
Ο Νάνος Βαλαωρίτης για το χιούμορ
`
Ο Νάνος Βαλαωρίτης παρεμβαίνει στη λογοτεχνική σφαίρα με τέσσερα
δοκίμια που θεματοποιούν το ζήτημα του χιούμορ: «Το χιούμορ στον ελληνικό
υπερρεαλισμό» (1985), «Το μεταϋπερρεαλιστικό χιούμορ στον ελληνικό χώρο»
(1986), «Πρόλογος στο μοντερνιστικό χιούμορ Α’» (1986) και «Πρόλογος στο
μοντερνιστικό χιούμορ Β’» (1987). Μπορούμε να υποθέσουμε ότι τα κείμενα αυτά,
που συμπεριλαμβάνονται στη συλλογή δοκιμίων Για μια θεωρία της γραφής (1990),
ακολουθούν την παράδοση των ιστορικών πρωτοποριών ως προς τη σύνταξη
μανιφέστων με τις αρχές και τη γενεαλογία τους. Σε ατομικό πλέον και όχι σε
συλλογικό επίπεδο, σε μια εποχή που προκρίνει τις ατομικές στάσεις, ο Βαλαωρίτης
συντάσσει τους δικούς του προλόγους-μανιφέστα, προκειμένου να εκθέσει τον
πνευματικό και γραμματολογικό του συγκρητισμό ως προς το σημαντικό και
παραγκωνισμένο, κατ’ αυτόν, ζήτημα του χιούμορ, λογοτεχνικού, αλλά και
προσωπικού-καθημερινού. Ωστόσο, ο δοκιμιακός του λόγος δίνει χώρο σε έναν
ιδιότυπο υποκειμενισμό, δημιουργώντας πρωτότυπες και ίσως προκλητικές
συσχετίσεις εννοιών και συστημάτων σκέψης. Καθότι, επίσης, το περιεχόμενο των
κειμένων διευρύνεται σε σχέση με τις εξαγγελίες των τίτλων τους, θα τολμήσουμε να
τα εντάξουμε εν μέρει στη γενικότερη στρατηγική του χιούμορ, της ειρωνείας και της
(αυτο)παρώδησης της γραφής, σε αναλογία ίσως με τα «ψευτοδοκίμια» του Μπόρχες
για τα οποία ο Βαλαωρίτης επισημαίνει ότι ξεκίνησαν με την πρόθεση να
«εκπλήττουν και να προκαλούν σύγχυση στο κοινό, που πέρα έβρεχε» και οδήγησαν
«σ’ ένα είδος νόμιμο, μοντερνιστικά υπερρεαλιστικό, φανταστικά υπερβατικό»
.
Με το πρώτο δοκίμιο, τιτλοφορούμενο «Το χιούμορ στον ελληνικό υπερρεαλισμό»
(1985), ο Βαλαωρίτης ανατρέχει σε παραδείγματα μοντερνιστών και υπερρεαλιστών,
που μετέρχονται του χιουμοριστικού πεδίου τόσο στη λογοτεχνική γραφή όσο και
στην καθημερινή τους ζωή. Προκρίνει τη σύγκλιση των ρευμάτων, με το χιούμορ ως
κοινή συνισταμένη, και επισημαίνει ότι επιλέγει τον συγκεκριμένο όρο έναντι του
αστείου, του πνεύματος, της φάρσας ή του κωμικού, καθώς οι όροι αυτοί «δεν
αποδίδουν την ιδιότητα ενός ανθρώπου που έχει ένα ιδιαίτερο είδος κωμικού
πνεύματος, που είναι άλλοτε παράλογο, άλλοτε λογικό, πάντοτε όμως δραστικό και
έγκλειστο σ’ ένα ορισμένο είδος γραψίματος, ή λόγου». Ανακαλεί ανεκδοτολογικά
παραδείγματα χιουμοριστικού λόγου και συμβάντων, κατά βάση από τον κύκλο των
Νέων Γραμμάτων, του Κάτω Λουμίδη και του Απότσου. Αναφέρεται στον Γιώργο
Σεφέρη, στον Κοσμά Πολίτη, στον εικαστικό Βάρδα (Jean/Yanko Varda) αλλά και
στον Αριστοτέλη Ωνάση με το «σμυρνέικο χιούμορ»65 τους, στον Δημήτρη Αντωνίου,
στον Γιώργο Κατσίμπαλη με τις ευφάνταστες ιστορίες του, στον Νίκο Γκάτσο με τις
παράδοξες φάρσες του, στον Άγγελο Σικελιανό, στον Νίκο Εγγονόπουλο με το
σοβαροφανές, υπερρεαλιστικό μαύρο χιούμορ του και στον Νικόλα Κάλας. Ως προς
τον τελευταίο, χαρακτηρίζει τις χιουμοριστικές ποιητικές εκφορές του
«[α]λλεπάλληλες ριπές πολυβόλου […], που αφήνουν τον αναγνώστη διάτρητο»






