«ότι ο χρόνος, όπως και το τρεχούμενο νερό του ποταμού δεν μπορεί, παρά να είναι ένα διαρκές αδιαίρετο τώρα, που μόνο ως παρόν υφίσταται ως ων»

Θα ξεκινήσω την περιδιάβασή μου στις χωροχρονικές Διαδρομές της Δέσποινας Καϊτατζή με τρόπο κάπως αυτοβιογραφικό, αφού ενόσω διερχόμουνα την ομότιτλη ποιητική συλλογή, αναπότρεπτα αναδύθηκαν ιδιωτικά τοπία της δικής μου μνήμης, οι δικές μου διαδρομές στο χρόνο και στα παραποτάμια τοπία του Στρυμόνα, στη λίμνη Κερκίνη και στον κάμπο του Νομού Σερρών και εξηγούμαι. Από το 1993 έως και το 1999 δίδαξα σε τέσσερα διαφορετικά σχολεία του Ν. Σερρών ως αποσπασμένη στον όμορο της Θεσσαλονίκης ωραίο και ιστορικό νομό, από και προς τον οποίο μετακινούμην σε καθημερινή βάση. Άπειρες οι διαδρομές μου στα πέντε αυτά Σερραϊκά διδακτικά (και όχι μόνο) χρόνια μου ανάμεσα από τα τοπία που πλαισιώνουν την ποίηση της Δέσποινας και δη το παραποτάμιο μέρος των διαδρομών, στο οποίο είναι επισήμως αφιερωμένο και το 2ο μέρος της συλλογής. Διαδρομές και της δικής μου νιότης, λοιπόν, τις οποίες μοιραία αναβίωσα κατά τη διάρκεια της αναγνωστικής πράξης των ποιητικών αυτών κειμένων. Αν και σύμφωνα με το στίχο-μανιφέστο της ποιήτριας, «οι ερωτήσεις [και ίσως και η ανάλυση, έστω και τεκμηριωμένη, θα πρόσθετα] χαλάνε την ποίηση» (σελ. 23), προχωρώ στο δια ταύτα.
Η ανά χείρας μου ποιητική συλλογή της Δέσποινας Καϊτατζή-Χουλιούμη, που περιλαμβάνει τις ενότητες «Διαδρομές» & «Μέχρι τις εκβολές του ποταμού»στο 1ο και 2ο μέρος της αντίστοιχα, στοιχειοθετείται από δύο πρωταρχικούς θεματικούς άξονες: 1ον: Την ρευστότητα τού, κατά τον Χάϊντεγκερ, «υπάρχειν εις τον κόσμο», όπως αυτή ορίζεται από την έννοια του χρόνου και 2ον: Την ηδονοεπώδυνη βάσανο της μνήμης, που ως κάθετος θεματικός άξονας εμφυλοχωρείστον φαινομενικάκαι κατά σύμβαση οριζόντιο εκείνου του χρόνου, σε μια προσπάθεια του ποιητικού υποκειμένου να κατανοήσει, να καταγράψει και εν τέλει να διαχειριστεί τα όποια συμβάντα και πρόσωπα ενεπλάκησαν στις διασταυρούμενες πορείες τους. Έχουμε να κάνουμε με μια έμμετρη περιδιάβαση στα τοπία, στο βίο και την πολιτεία της μνήμης, με όχημα τη συνυποδηλωτική διάσταση του γλωσσικού κώδικα και με το χρόνο να λειτουργεί ως ταυτόσημο της φθοράς, της απώλειας, αλλά και μιας αδιόρατης προσμονής που εξακολουθεί να ελπίζει. Πως αλλιώς άλλωστε;
Στις δικές της Διαδρομές, η Δέσποινας Καϊτατζή εστιάζει με τρόπο αρκούντως ανοικειωτικό στα επίμαχα θέματα χρόνος και μνήμη και όλα όσα θωπεύουν και θεραπεύουν αυτές τις δύο εμπειρικές έννοιες, το εξής ένα δηλαδή. Τη θλίψη της ματαίωσης που πηγάζει από την εφήμερη αίσθηση πληρότητας που ελλοχεύει εντός τους, μια θλίψη που μας κοιτάει λοξά, και που σύντομα μετατρέπεται σε μίααίσθηση απώλειας, κινητοποιώντας (και κινητροποιώντας) την επιθυμία του ποιητικού υποκειμένου σε μια εκ νέου αναζήτηση νοήματος μέσα στο θέαμα του κόσμου. Εκεί, όπου τα αντικείμενα των αισθήσεων, του φυσικού κόσμου, (το υγρό στοιχείο και ο φυτικός κόσμος), αλλά και τα υλικά εκείνα ανθρώπινα κατασκευάσματα, όπως τα σπίτια, που στεγάζουν εμπειρίες και κάθε λογής ψυχικές επενδύσεις, ξεδιπλώνονται και αναδιπλώνονται μέσα από λόγο που τον χαρακτηρίζει η νοηματική πυκνότητα, ο αναστοχασμός, οι συνεχείς υπαινιγμοί, αλλά και η μουσικότητα του στίχου. Πρόκειται για χειμαρρώδη ποιητικό λόγο σε μια συλλογή όπου κυριαρχεί ο ελεύθερος στίχος, με τις λειτουργίες των αισθήσεων να βρίσκονται σε διαρκή εγρήγορση, με κάποιες απρόοπτες εναλλαγές του ύφους και με το ποιητικό υποκείμενο να συνομιλεί σχεδόν συστηματικά με τον εαυτό του, αλλά και με το θαυμαστά ακατανόητο φυσικό κόσμο που το περιβάλλει.