Αναγνώσεις

«H Emily Dickinson στα Ελληνικά / Ένας οδηγός ανάγνωσης» (γράφει η Αλεξάνδρα Σωτηράκογλου)

Τέσσερις νέες μεταφράσεις της Emily Dickinson κυκλοφόρησαν τα τελευταία τρία χρόνια στα Ελληνικά δείχνοντας ότι το μεταφραστικό και αναγνωστικό ενδιαφέρον γύρω από το έργο της όλο και μεγαλώνει. Παράλληλα ξεκίνησε μία συζήτηση για την ποιότητα αυτών των μεταφράσεων σε σύγκριση με το πρωτότυπο, αλλά και με άλλες μεταφράσεις του παρελθόντος. Αυτό το νέο μεταφραστικό κύμα σηματοδοτεί την ανάγκη για μια χαρτογράφηση, τη δημιουργία ενός οδηγού πλοήγησης μέσα από την «Ντικινσονιανή» βιβλιογραφία στη γλώσσα μας. Βασικά θέματα όπως το πόσοι και ποιοι την έχουν μεταφράσει, πότε, πόσα και ποια ποιήματα έχουν επιλέξει, είναι απαραίτητο να μελετηθούν και να καταγραφούν ώστε να θεμελιωθεί αφενός ένας γόνιμος κριτικός διάλογος και αφετέρου ένα χρήσιμο αναγνωστικό εργαλείο.

Μελετώντας το σύνολο των μεταφράσεων από το 1980 μέχρι και σήμερα κάποιος διαπιστώνει ότι αναπόφευκτα το κέντρο της εστίασης, σε μια πρώτη φάση, μετατοπίζεται από το πρωτότυπο στη «σκιά» του. Από την Emily Dickinson στους μεταφραστές της. Αυτό συμβαίνει διότι μια επιλεκτική μετάφραση των 1800 ποιημάτων της μας αποκαλύπτει περισσότερα για τον μεταφραστή και λιγότερα για την ίδια, καθώς εκείνος είναι υποχρεωμένος να πάρει τις αποφάσεις που εκείνη εσκεμμένα απέφυγε, αλλά και πολλές άλλες που εκείνη ποτέ δεν κλήθηκε να πάρει. Αντιθέτως μάλιστα, τόσα χρόνια μετά την πρώτη έκδοση του έργου της, εξακολουθεί να στέκεται μεγαλοφυής και ατάραχη μέσα στην αμφισημία των στίχων της, στην αλήθεια των οποίων πρέπει κάποιος να συμμετέχει ενεργά ώστε να την κοινωνήσει. Η Dickinson αποφάσισε να μην εκδώσει, επέλεξε να μην επιλέξει το ένα ή το άλλο ποίημα, τον έναν ή τον άλλον στίχο. Πού οδηγεί όμως «η επιλογή της να μην επιλέξει»; Σε ένα πλήθος αναγκαστικών επιλογών για τον μεταφραστή, η εξέλιξη των οποίων αποκαλύπτει περισσότερα για το ποιόν του από όσα, ενδεχομένως, θα ήθελε να μας αποκαλύψει. Φτάνει μόνο να φυλλομετρήσει κανείς ένα από τα βιβλία για να καταλάβει πολλά για τη μεταφραστική προσέγγιση, για τον βαθμό που έχει μελετηθεί η βιογραφία και η εργογραφία της ποιήτριας, καθώς και για τον βαθμό που είναι γνωστές και έχουν μελετηθεί οι προηγούμενες μεταφράσεις. Η ενδοσκόπηση όμως δε σταματάει εκεί. Μπορεί να φτάσει βαθύτερα αποκαλύπτοντας προσωπικές προτιμήσεις, πεποιθήσεις, στάσεις απέναντι στη θρησκεία, τη ζωή, την τέχνη και τον θάνατο, αλλά και άβολες αλήθειες όπως για τον βαθμό στον οποίον ένας μεταφραστής μπορεί θεωρεί τον εαυτό του πιο έξυπνο από όσο ήταν εκείνη. Ποια έκδοση του πρωτότυπου αξιοποιήθηκε, ποια ποιήματα επιλέχθηκαν και με ποια σειρά κατατάχτηκαν, ποια από τα ποιήματα αυτά έχουν μεταφραστεί στο παρελθόν και πόσο συχνά, είναι μόνο ένα τμήμα από τις ερωτήσεις που σκιαγραφούν αδρά το μεταφραστικό προφίλ.

Διαβάστε περισσότερα