Μετά από το εντυπωσιακό μυθιστόρημα «Ο Ιησούς Χριστός έπινε μπύρα», του 2023, οι εκδόσεις Στιγμός – Ευρασία έπραξαν υπέροχα που επανέφεραν στα εκδοτικά μας πράγματα τον πολυτάλαντο Πορτογάλο συγγραφέα Αφόνσου Κρουζ ο οποίος δεν παύει να εκπλήσσει το κοινό του με την ευφυία του και την ιδιαίτερη θεματολογία των έργων του.
Λίγες εβδομάδες πριν, κυκλοφόρησε στη γλώσσα μας ένα δεύτερο δείγμα γραφής αυτού του ανθρώπου – θαύμα των πορτογαλικών γραμμάτων το οποίο ήδη βρίσκεται στις προθήκες των βιβλιοπωλείων τραβώντας την προσοχή των υποψήφιων αναγνωστών με τον ελκυστικό τίτλο του και το ευρηματικό του εξώφυλλο. Η νουβέλα «Θα αγοράσουμε έναν ποιητή», ενταγμένη στη σειρά αλλότρια των εκδόσεων Στιγμός πρωτοεκδόθηκε στην Πορτογαλία το 2016, έγινε best seller και εκεί και στη Βραζιλία ενώ ήδη έχει μεταφραστεί σε πέντε γλώσσες.
Ο Αφόνσου Κρουζ είναι διακεκριμένος πεζογράφος, δοκιμιογράφος, αισθαντικός ποιητής, δραματουργός, εικονογράφος, ζωγράφος, κινηματογραφιστής και μουσικός (μέλος του συγκροτήματος The Soaked Lamb), πνεύμα αεικίνητο και δαιμόνια δημιουργικό, καλλιτέχνης με ικανότητα να συλλαμβάνει την παραμικρή λεπτομέρεια του σφυγμού της εποχής του και να την μετατρέπει σε τέχνη εκθαμβωτική, ριζοσπαστική, αξιοπρόσεκτη, άρτιας κατασκευής. Πολυσχιδής και πολυβραβευμένος, ο Κρουζ αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες φωνές της σύγχρονης πορτογαλικής λογοτεχνίας. Έχει στο ενεργητικό του πάνω από σαράντα έργα, πέρα από μυθοπλασία έχει γράψει θεατρικά και δοκίμια ενώ γράφει σε εφημερίδες και περιοδικά. Δημιουργός που πατά δυναμικά στο παρόν -όπως αυτό εξελίσσεται- με ένα στοργικό βλέμμα προς το παρελθόν και τους προκατόχους του. Γέννημα θρέμμα της Ιβηρικής χερσονήσου, άξιος εκπρόσωπος της χώρας του στο πεδίο των τεχνών και των γραμμάτων, με την εκλεπτυσμένη, ερωτεύσιμη, ανατρεπτική κι αδυσώπητη πρόζα του να μαγνητίζει κοινό και κριτικούς.
Η γραφή του Κρουζ είναι καθρέφτης των ανθρωπίνων παθών, της ανισορροπίας των καιρών μας, της κατάρρευσης των κοινωνιών μας. Η παρούσα νουβέλα, κυριολεκτικά μαγευτική σε σύλληψη και γενναιοδωρία νοημάτων, περιλαμβάνει ένα πρωτότυπο δοκίμιο του Κρουζ ως επίλογο και ένα θαυμαστό επίμετρο από τον μεταφραστή Νίκο Πρατσίνη και είναι μια δυνατή αλληγορία για τον ωφελισμό και τον καταναλωτισμό των πολιτών και της κοινωνίας, άκρως συγκινητική, σαρκαστική, υποχθόνια, για το πώς οι άνθρωποι ακόμα και σε εποχές κρίσης επιδιώκουν να αποκτήσουν περισσότερα, να βγουν κερδισμένοι, να κουκουλώσουν κάθε τους ανεπάρκεια, να αγνοήσουν οτιδήποτε δεν τους αποφέρει οικονομικό όφελος. Ο Κρουζ , με το «Θα αγοράσουμε έναν ποιητή», δημιούργησε ένα σατιρικό δυστοπικό «παραμύθι» με τη δράση του τοποθετημένη σε μια υλιστική κοινωνία. Το παρόν έργο γράφτηκε επί εποχής μνημονίων όταν η Πορτογαλία μαζί με άλλες χώρες -Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία, Ιρλανδία- αποτελούσαν τα μαύρα πρόβατα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οικονομολόγοι και ειδικοί προσπαθούσαν να πείσουν τους Πορτογάλους πως για την φτώχεια τους ήταν υπεύθυνοι οι ίδιοι. Ο «αγανακτισμένος» Κρουζ λοιπόν έγραψε αυτή τη νουβέλα και, με καυστικό χιούμορ διάχυτο εντός της απαράμιλλης γραφής του, κατασκεύασε μια φαινομενικά απλή ιστορία δια στόματος ενός κοριτσιού που τελικά μόνο απλή ιστορία δεν είναι καθώς αποδεικνύεται πολυεπίπεδη, συγκινητική και πλούσια υπαινιγμών και νοημάτων.
Η νεαρή αφηγήτρια ζει με τον έφηβο αδερφό της και τους γονείς τους. Εν καιρώ πρώτων οικονομικών τριγμών με ήχους αισιοδοξίας, συνομιλούν με παράξενους οικονομικούς όρους. Ανώνυμη η αφηγήτρια, ανώνυμα και τα μέλη της οικογένειάς της ενώ φίλοι και συμμαθητές έχουν αντί ονομάτων κωδικούς. Όλοι φοράνε ρούχα και παπούτσια επώνυμα, έχουν στα σπίτια τους ωραία έπιπλα, όλα από «χορηγίες», όλοι είναι μέλη μιας κοινωνίας που ποσοτικοποιεί τα πάντα. Οι μερίδες φαγητού μετρώνται με ακρίβεια όπως ακριβώς μετρώνται και ζυγίζονται και τα συναισθήματα. Οι οικογένειες σε αυτή την κοινωνία αντί κατοικιδίων έχουν τη δυνατότητα να αγοράζουν καλλιτέχνες που πωλούνται σε καταστήματα, σαν οικιακές συσκευές, σαν προϊόντα. Η νεαρή αφηγήτρια μαζί με τον πατέρα της επισκέπτονται ένα κατάστημα και αγοράζουν έναν ποιητή γιατί οι ποιητές είναι πιο ήσυχοι και πιο καθαροί σε σχέση με τους ζωγράφους και τους γλύπτες. Πατέρας και κόρη παίρνουν τον ποιητή στο σπίτι τους. Ο ταπεινός ποιητής είναι απεριποίητος, φοράει φθαρμένα ρούχα, εκπροσωπεί την έλλειψη χορηγιών και τη σύγκρουση δύο διαφορετικών κόσμων. Οικογενειακοί φίλοι πάνε να δουν από κοντά το νέο περίεργο απόκτημα.
Μέρα με τη μέρα, ο ποιητής σαγηνεύει την έφηβη αφηγήτρια. Της ανοίγει παράθυρα με μεταφορές, της δείχνει έναν κόσμο έξω απ’ αυτό τον κόσμο του καταναλωτισμού και της ύλης, της χτίζει με τις λέξεις ένα παράθυρο με θέα τη θάλασσα, σκαρώνει ποιήματα που χωράνε μια ολόκληρη θάλασσα μέσα τους. Κι ενώ ο οικονομικός κλοιός σφίγγει, ο πατέρας ανησυχεί για το εργοστάσιό του που χάνει μερίδιο αγοράς. Ο πατέρας, που είναι ηγέτης των πάντων σε δουλειά και σπίτι, υπολογίζει με εμμονικό τρόπο έσοδα και έξοδα, ασχολείται με τον έλεγχο των λογαριασμών και την κατάργηση κάθε περιττής σπατάλης, σκέφτεται να προχωρήσει σε περικοπές των εργαζομένων ή και σε απολύσεις χωρίς αποζημιώσεις και αποφασίζει να διώξουν τον ποιητή απ’ το σπίτι. Άλλωστε, σε περιόδους κρίσης ποιο είναι το όφελος από την ποίηση και τον πολιτισμό; Ο γιος της οικογένειας είναι παραδομένος στα δίχτυα του συστήματος. Όπως και η μητέρα. Ήταν. Δεν είναι πια. Γιατί ξαφνικά κάτι άλλαξε μέσα της. Και η κόρη έχει ανακαλύψει την μεταμορφωτική δύναμη, την αγκαλιά και την ομορφιά του ποιητικού λόγου. Ο ποιητής δίδαξε με τη σιωπή του και τις ιδέες του την ύπαρξη ενός άλλου κόσμου χωρίς αριθμούς και ποσοστιαίες μονάδες αλλά με τη μαγεία των στίχων και των λέξεων που απελευθερώνουν την καρδιά και τη σκέψη και γεννούν επανάσταση και φως.
Μεγάλης έμπνευσης ιστορία, μάθημα ζωής για τη σχέση μας με την τέχνη, τις ιδέες και την ποίηση και την επιτακτική ανάγκη ύπαρξής τους στην καθημερινότητά μας. Ο έμπειρος Νίκος Πρατσίνης μετέφερε με ακρίβεια από τα πορτογαλικά στα ελληνικά όλη την λογοτεχνική ομορφιά που χτίστηκε δια χειρός και ταλέντου του Αφόνσου Κρουζ και έφτασε εδώ μπροστά μας περιμένοντας να την ανακαλύψουμε μέσω της ανάγνωσης. Για να θυμηθούμε πως η ποίηση βρίσκεται παντού, χαρίζεται, μεταλαμπαδεύεται, διεγείρει.
«Η ποίηση, μου λέει εκείνος, μεταμορφώνει το σύμπαν και κάνει την περιγραφόμενη πραγματικότητα να αναδύεται με την απόλυτη ακρίβεια της αμφισημίας. Ποτέ μου δεν διάβασα ποίημα που να μην φτερούγισε από τη σελίδα όπου ήταν γραμμένο.» σελ. 68
Και για τέλος μια προσευχή: «Έχω να διανύσω μίλια πριν κοιμηθώ». Και για αρχή, χωρίς τέλος, η ποίηση που δεν εγκαταλείπεται. Ποτέ. Πουθενά.
