Λουκάς Λουκάκης (1942-2006), Τα Χειροποίητα Τάματα του Αυξέντιου Γεωργιάδη (συνέντευξη στην Ελπίδα Πασαμιχάλη)

ΠPOΛOΓOΣ: Ηταν ο δημιουργός των μικρών… θαυμάτων και ταμάτων! Τα έργα του, προσφορά στους Ουρανούς, από απλούς θνητούς που ζήτησαν το δικό τους μερίδιο στην ευτυχία, στην… αμαρτία και στη συγχώρεση. Ο Αυξέντιος Γεωργιάδης, ένας “αιρετικός” λαικός καλλιτέχνης, έφτιαχνε τάματα για τις πιό κρυφές επιθυμίες των ανθρώπων.

KEIMENO:

Αν τα τάματα προκαλούν τα θαύματα, τότε ο τεχνίτης των ταμάτων είναι και πλάστης των… θαυμάτων. Με τον τρόπο του. Ετσι ακριβώς, με τον δικό του… αιρετικό και βαθύτατα μοναχικό τρόπο, άσκησε την τέχνη του ο Αυξέντιος Γεωργιάδης, που καταγόταν από το Προκόπι Καππαδοκίας, υπηρετώντας, κατά… παραγγελία των πιστών, έναν Θεό, φτιαγμένο… κατʼ εικόνα και ομοίωση δική του! Ακριβώς όπως και τα τάματα, αυτά τα μικρά έργα τέχνης που έφτιαχνε για να προσελκύσει την προσοχή αλλά και τη συμπόνια Του, στα μικρά και μεγάλα πάθη των ανθρώπων. Οχι, ο κυρ- Αυξέντιος δεν ασκούσε το “επάγγελμα” του ταματοποιού. Ασκούσε το “λειτούργημα” του ταματοποιού και έτσι το αντιλαμβανόταν η αδούλωτη, μποέμικη και βαθειά καλλιτεχνική του φύση. Χειροποίητα τάματα, ασημένια και χρυσά, δουλεμένα με έναν τρόπο που σήμερα έχει εξαφανισθεί. Ειδικότης του, τα γονιμικά ή αφροδίσια τάματα, αυτά που σμιλεύονται στα απόκρυφα της ανθρώπινης επιθυμίας και ανάγκης, δια μέσου των αιώνων. Μία ειδικότητα, που όσο προκαλούσε την εμπιστοσύνη των πιστών, άλλο τόσο προξενούσε την αμηχανία, στην καλύτερη περίπτωση, της εκκλησίας. Είναι προφανές ότι σε αυτές τις περιπτώσεις, τα αφιερωμένα στο Θεό καλλιτεχνήματα, με τον αναμφισβήτητο… ρεαλισμό τους, αποτελούσαν πραγματική πρόκληση για τα σεμνά ήθη του ποιμνίου και ένα είδος… σοκ στους ιερείς. Οι οποίοι πάντως, σε αρκετές περιπτώσεις άφηναν την υπόθεση στη μεγαλοθυμία του Υψίστου και επέτρεπαν στα “βλάσφημα” τάματα να παραμείνουν κοντά στις εικόνες, κρυμμένα πάντως πίσω από άλλα λιγότερο “άσεμνα” αφιερώματα.
Ο Αυξέντιος γεννήθηκε κάπου ανάμεσα στο 1876 και 1880, δούλεψε για κάποιο διάστημα στη Σμύρνη και ήλθε στην Ελλάδα το 1922 με τη Μικρασιατική καταστροφή. Δεν ήθελε να κάτσει σε έναν τόπο. Γυρνούσε από νησί σε νησί και από χωριό σε χωριό, πήγαινε στα πανηγύρια, στα παζάρια ακόμη και στις εξώπορτες για τον επιούσιο. Στους ναυτικούς έγινε περιζήτητος. Ηταν μιά εποχή που τα αφροδίσια νοσήματα θέριζαν όσους ορέγονταν…
εξωτικούς χυμούς και η επιστροφή στο λιμάνι δεν ήταν πάντα χαρούμενη. Σε εκείνες τις περιπτώσεις, ο Θεός είχε τον πρώτο λόγο… Οσο για τον Αυξέντιο; Πλήρης εχεμύθεια… Οι άνθρωποι τον εμπιστεύονταν.

Ομως στο σαφώς… θεάρεστο έργο του κυρ- Αυξέντιου, και κυριολεκτούμε, δεν υπήρχε μόνο ο σπόρος της γονιμότητας. Υπήρχε και ο κύκλος της ζωής σε όλες τις δυνατές του εκφάνσεις για τα χρόνια εκείνα. Μιά ζωή αφιερωμένη στον Κύριο. Μέχρι το 1974 που τράβηξε το νήμα της ζωής του, πρόλαβε να δεί πολλά. Σπίτια και καράβια, ζώα και πουλερικά, αλλά και κούρσες, μοτοσυκλέτες και ελικόπτερα! Εφτασε ψηλά, ως εκεί που εφταναν τα όνειρα των ανθρώπων. Είδε βεβαίως και το… Αγιον Πνεύμα, το οποίο με τη μορφή περιστεράς, φτερουγίζει στις κεφαλές των θνητών.
Τα έργα του, γύρω στα 500 κομμάτια βρίσκονται σήμερα στα χέρια του συλλέκτη κ. Λουκά Λουκάκη, όπου και έφθασαν πριν από πέντε περίπου χρόνια με μία απλή αγγελία σε εφημερίδα και μέσω του γιού του καλλιτέχνη. Ο κ. Λουκάκης κατάλαβε αμέσως ότι έχει στα χέρια του έναν πραγματικό θησαυρό, όχι μόνο επειδή αποτελούν μία από τις ελάχιστες συλλογές επώνυμων ταμάτων αλλά και επειδή έχουν υψηλή καλλιτεχνική αξία. Μιλώντας γι αυτήν ο κ. Λουκάκης είπε στο «Heart»: «Εδώ έχουμε ένα καλλιτέχνη που ναι μεν είναι λαϊκός, αλλά συνδιάζει στοιχεία που δεν ταιριάζουν στο λαϊκό του προφίλ. Εχουμε δηλαδή στοιχεία σουρεαλιστικά, ιμπρεσιονιστικά και κυρίως έχουμε σε ορισμένα προοπτική, κάτι που δεν υπάρχει στους λαϊκούς καλλιτέχνες.»
Ο Αυξέντιος Γεωργιάδης είχε επισκεφθεί το Αγιον Ορος, όπου και διδάχτηκε την τέχνη της αγιογραφίας. Τάματα άρχισε να φτιάχνει στη Σμύρνη και κράτησε την δική της παράδοση. Ζωγράφιζε τα σχέδια σε χαρτί που στη συνέχεια το τρυπούσε και ξεσήκωνε το σχέδιο στο φύλλο του ασημιού. Βασικό του εργαλείο ήταν ένα μικρό ασημένιο κουταλάκι που το χρησιμοποιούσε για να δίνει βάθος. Διαμόρφωνε τις καμπύλες πάνω σε μαλακά βιβλία. Υπήρχαν κάποιοι που του προτειναν να κάνει πρεσαριστά και τον εξαγρίωναν, γιατί θεωρούσε την τέχνη του άγια. Το ʼ22 οι Τούρκοι έσφαξαν τη γυναίκα του και τον τριών μόλις ετών γιό του. Ο ίδιος ήλθε στην Ελλάδα με μοναδικό εφόδιο την τέχνη του. Εγκαταστάθηκε στη Μυτιλήνη, όμως δεν μπορούσε να μείνει σε ένα μέρος. Γύριζε παντού. Ξαναπαντρεύτηκε και άφησε πίσω του ένα γιό.

Οι πληροφορίες λένε ότι στη Μυτιλήνη γνωρίστηκε με τον μεγάλο λαϊκό ζωγράφο Θεόφιλο, που ήταν λίγα χρόνια μεγαλύτερός του. Δεν τα πηγαίνανε καλά οι δυό τους. Ο Αυξέντιος ελεγε για το Θεόφιλο πως “Ηταν τρελαμένος και άπλυτος”… Δεν μιλούσε, μόνο… μούγκριζε και ζωγράφιζε. Ελεγε επίσης ότι τα χρώματα που έβαζε, ξερνούσαν και έπεφταν. Δεν τον παραδεχόταν και τον θεωρούσε “αγύριστο κεφάλι”. Πίστευε ότι τα ήξερε όλα. Ούτε όμως και ο Θεόφιλος του είπε ποτέ μιά καλή κουβέντα…
Αντίθετα γνώρισε και αγάπησε τον κυρ- Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη. Τον γνώρισε στη Σκιάθο, στο μοναστήρι του Ευαγγελισμού. Ηταν κι εκείνος παπαδοπαίδι, όπως και ο ίδιος. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του γιού του ο Παπαδιαμάντης «Τον φώναζε ζωγράφο, κι αυτό άρεσε στον πατέρα μου και τον κυρ Αλέξανδρο τον είχε περι πολλού. Δεν είχε βγάλει ποτέ βιβλία του και τόχε καημό. Τόλεγε, όποτε συναντιόταν με τον πατέρα μου.» Ο Παπαδιαμάντης ήταν και πελάτης του Αυξέντιου. Του είχε παραγγείλει αρκετά τάματα και τα είχε βάλει στα εικονίσματα.«Απιστε» του έλεγε «Τί ωραία που τα φτιάχνεις!»
Πράγματι, παρʼ όλη τη συνεχή επαφή του με τα θεία, οι θρησκευτικές πεποιθήσεις του ταματοποιού παραμένουν αδιευκρίνιστες. Οι παπάδες τον θεωρούσαν βλάσφημο. Αρκετές φορές είχε έλθει σε ρήξη μαζί τους. Ηταν και αυθάδης… Πάνω από ο,τιδήποτε άλλο όμως, θεωρούσε την τέχνη του ιερή και όταν του ερχόταν η έμπνευση χανόταν στο δικό της κόσμο. Και της έμεινε πιστός μέχρι το τέλος.
Ο κυρ- Αυξέντιος δεν άφησε συνεχιστές της τέχνης του. Οπως επισημαίνει ο κ. Λουκάκης: «Ακόμη και αν υπήρχε κάποιος, αμφιβάλλω αν θα μπορούσε να βιοπορισθεί με αυτή τη δουλειά. Δεν νομίζω ότι σήμερα μπορούν να πληρωθούν αυτά τα πράγματα. Σήμερα αυτοί που φτιάχνουν χειροποίητα τάματα δεν είναι λαϊκοί καλλιτέχνες. Είναι κοσμηματοπώλες και δέχονται παραγγελίες από του πελάτες τους.»