Η ποιητική συλλογή «Μετάβαση» του Κωνσταντίνου Παντελή δεν συνιστά ένα απλό αισθητικό τόρευμα, αλλά εγκαθιδρύει ένα ριζικό οντολογικό και τοπολογικό πεδίο, εντός του οποίου η μετουσίωση του υποκειμένου από ένα βιοτικό στάδιο σε ένα έτερο κατανοείται ως μια αυστηρή διαλεκτική της ενδεχομενικότητας.
Στον πυρήνα της, η συλλογή εγγράφει τη μετάβαση όχι ως στοιχειώδη και γραμμική χρονική ακολουθία, αλλά, υπό το πρίσμα της εγελιανής αναγκαιότητας, ως το καθαρό Γίγνεσθαι (Werden) που εναιωρείται στο αβυσσαλέο μεταίχμιο μεταξύ του απόλυτου Είναι (Sein) και του ριζικού Μηδενός (Nichts). Το βιοτικό αυτό ενδιάμεσο δεν αποτελεί μια αδρανή ζώνη αναμονής, αλλά τον κατεξοχήν τόπο της διαλεκτικής άρσης (Aufhebung), όπου το κέλυφος του παρελθόντος χρόνου καταργείται ενόσω ταυτόχρονα διασώζεται και ανυψώνεται εντός της νέας, αναπλαισιωμένης υποκειμενικής συγκρότησης.
Μέσα σε αυτό το πυκνό χωροχρονικό πλέγμα, ο Παντελής απογυμνώνει την τοπικότητα και τη χωρικότητα από την επίπεδη, καρτεσιανή τους έκταση και προβάλλει αιφνιδιαστικά το μπαντιουικό Συμβάν (Événement): μια απρόβλεπτη ρήξη της στατικής, δεδομένης «κατάστασης», η οποία διαρρηγνύει τη συνεκτική συνέχεια του χρόνου. Ο ίδιος ο τόπος, η περιπλάνηση κατά τη «Μετάβαση» του Παντελή καθίσταται το ίχνος αυτής της συμβαντικής ρήξης, ένα υπερ-ενεργό πεδίο ανθρώπινης ταύτισης, όπου το ποιητικό υποκείμενο αναγνωρίζει την εαυτότητά του αποκλειστικά μέσω της διαδικασίας της πιστότητας (fidélité) σε αυτή τη χωρική τομή που διαρκώς εκκενώνεται και
επαναπληρούται υπαρξιακού νοήματος.
Η εν λόγω μετεξέλιξη, ωστόσο, προσλαμβάνει παράλληλα μια βαθιά οργανική, μορφογενετική και ταυτόχρονα τραυματική διάσταση, εφαπτόμενη στη θεωρία της πλαστικότητας (plasticité), όπως συλλαμβάνεται από την Μαλαμπού: το πέρασμα στην ετερότητα της νέας ζωικής φάσης προϋποθέτει μια καταστροφική πλαστικότητα, μια εγγενή ικανότητα της ανθρώπινης μορφής όχι μόνο να αποδέχεται την εξωγενή αλλοίωση αλλά και να αυτο-ανατινάσσεται οντολογικά, ανασυντάσσοντας τη χρονικότητά της αποκλειστικά μέσα από τα θραύσματα και τα ερείπια του προηγούμενου, απεδαφικοποιημένου εαυτού. Ωστόσο, αυτή η ποιητική, συμβαντική και πλαστική κίνηση δεν συντελείται εν κενώ ούτε παραδίδεται στην απόλυτη εντροπία, καθώς υποκρύπτει και υπακούει σε μια λανθάνουσα συλλογιστική νομιμότητα, παραπέμποντας ρητά στη δομή του αριστοτελικού Οργάνου.
Όπως στα Αναλυτικά Πρότερα η νοητική και λογική μετάβαση (discursus) προϋποθέτει την απόλυτη αναγκαιότητα του μέσου όρου προκειμένου να γεφυρώσει τα εννοιολογικά άκρα της προκείμενης καταλήγοντας στο συμπέρασμα, έτσι και η ποίηση του Παντελή αναλαμβάνει τον ρόλο του ύστατου αποδεικτικού ιχνηλάτη, αποτελώντας η ίδια τον μέσο όρο στο ταραχώδες ενδιάμεσο της ύπαρξης.
Εντούτοις, φτάνοντας στην τελολογική και οντολογική της κορύφωση, η συλλογή συγκρούεται μετωπικά με τα Αναλυτικά Ύστερα και το ίδιο το επιστημολογικό θεμέλιο της αυστηρής απόδειξης. Αν ο Αριστοτέλης εκεί απαγορεύει κατηγορηματικά τη «μετάβασιν εἰς ἄλλο γένος» (75a38) προκειμένου να αποτρέψει την παράνομη θεωρητική επιμόλυνση και το λογικό άλμα μεταξύ ασύμβατων επιστημονικών πεδίων, η ποιητική «Μετάβαση» διαπράττει απολύτως συνειδητά το ειδολογικό έγκλημα: καθιστά το οντολογικό άλμα τη μόνη έγκυρη απόδειξη του βίου. Μεταβαίνοντας αμετάκλητα στο ριζικά αλλογενές, η ποίηση του Παντελή αποδεικνύει τελεσίδικα ότι η αλήθεια του υποκειμένου κατοικεί και αναπνέει ακριβώς εκεί όπου η τυπική, περιχαρακωμένη λογική της στατικής ταυτότητας θρυμματίζεται. Εντός αυτού του διαλεκτικού ιλίγγου, η εννοιολόγηση της «Μετάβασης» φαντάζει αρχικά να εγκλωβίζεται αναπόδραστα στον ορίζοντα της φαινομενολογικής αναλυτικής, ενδυόμενη τα
χαρακτηριστικά της εκστατικής χρονικότητας του χαϊντεγκεριανού Dasein (Εν-θάδε-Είναι).
Υπό αυτό το πρίσμα, το υποκείμενο βιώνει την υπαρξιακή του μετατόπιση ως αυθεντική «μέριμνα» (Sorge) και αγωνιώδη ριψιμότητα (Geworfenheit), νοηματοδοτώντας τη ροή αποκλειστικά ως εσχατολογική προβολή προς το έσχατο όριο της περατότητάς του, ως ένα διαρκές «προς-θάνατον-Είναι» (Sein-zum-Tode). Εντούτοις, η συγκεκριμένη ποιητική συλλογή επιτελεί μια βίαιη οντολογική ρήξη η οποία καταρρίπτει ολοσχερώς αυτή τη θνητή γραμμικότητα , αντιπαραβάλλοντας την υπαρξιακή χρονική ρευστότητα με την απόλυτη, αδυσώπητη αχρονικότητα του ποιητικού Λόγου.
Ο Λόγος εδώ δεν ρέει ούτε φθίνει: εγκαθιδρύεται ως μια υπερβατολογική, συντακτική εντελέχεια, μια συγχρονική απολυτότητα η οποία τέμνει κάθετα την οριζόντια ψευδαίσθηση της βιωμένης ιστορικότητας. Συνεπώς, η υπαρξιακή χρονικότητα εκμηδενίζεται απορροφώμενη από την ανιστορική σταθερά ενός καθαρού σημαίνοντος, το οποίο διαστέλλει το παρόν σε ένα παγωμένο, ριζικό «Νυν» (Nunc stans). Μέσα σε αυτή την επικράτεια, η μετάβαση ακυρώνεται ως προοδευτική, φθαρτή πορεία προς το τέλος, και αποκρυσταλλώνεται ως η πλήρης αναστολή κάθε εγκόσμιας ροής εντός της δεσποτικής κυριαρχίας της εκτός-χρόνου Λέξης.
Αυτή η συμβαντική και αχρονική ρήξη αποκρυσταλλώνεται μακροδομικά στην ίδια την εσωτερική αρχιτεκτονική της συλλογής, διαγράφοντας μια ιλιγγιώδη, αυστηρά αποπροσωποποιημένη θεωρητική τροχιά από το εναρκτήριο ποίημα («Επιμελητής Α´») έως το καταληκτικό επιστέγασμά της («Διευθυντής»). Εντός αυτού του μεταβατικού τόξου, η κλινική/ψυχιατρική ιδιότητα του ποιητή δεν λειτουργεί ως ιατροκεντρικός πειθαρχικός μηχανισμός ή ως κανονιστικό «κλινικό βλέμμα» – κατά τη φουκωική ορολογία -, αλλά επιτελεί μια ριζική φαινομενολογική αναγωγή, η οποία ανατρέπει συθέμελα την ιεραρχία της ίασης. Το πάσχειν απογυμνώνεται βίαια από το αξιολογικό στίγμα της νοσηρότητας ή της ψυχικής αστοχίας και επανανοηματοδοτείται, υπό ένα αυστηρά σπινοζικό πρίσμα, ως εγγενές affectus (πάθος): όχι πλέον ως έκπτωση του Λόγου, αλλά ως μια απολύτως έννομη, καθημερινή «αυτοβίωση» (auto-affection, κατά τον οντολογικό ορισμό της ζωής του Michel Henry), αναπόσπαστη από τη ζωική ροή.
Η εν λόγω «μετάβαση» εκκινεί από την αγωνιώδη, κατεξοχήν ηθική επιμέλεια εαυτού (cura sui / epimeleia heautou), όπου η προτεραιότητα του υποκειμένου διατυπώνεται στο πρώτο ποίημα της συλλογής «Επιμελητής Α´» («Επιμελούμαι τον εαυτό μου πρώτα / Τους άλλους μετά») υπό τη διαρκή δαμόκλειο σπάθη της οριακής θνητότητας και της επισφαλούς υπαρξιακής αντοχής («Αν αντέξω»).
Ωστόσο, η διαλεκτική αυτή κίνηση αίρεται και ολοκληρώνεται στην πλήρως αποδεσμευμένη, κυρίαρχη εντελέχεια του τελικού ποιήματος «Διευθυντής», όπου η ευθύνη συστέλλεται στην οντολογική γεωμετρία της προσωπικής αυτονομίας («Ευθύνομαι μόνο για τη δική μου ευθεία ζωής»).
Η παράδοση του ετεροκαθορισμού στην απόλυτη δικαιοδοσία του Άλλου («Το δια ταύτα των άλλων / είναι δική τους ευθύνη») δεν συνιστά μια κυνική, σολιψιστική παραίτηση, ούτε αδιαφορία. Αντιθέτως, αποτελεί μια βαθιά υπαρξιστική (σαρτρικής τάξεως) απελευθέρωση: καταργώντας τη φαντασίωση του μεσσιανικού θεραπευτή, το υποκείμενο προσγειώνεται αδυσώπητα στην πλέον ριζοσπαστική και ανεπιτήδευτη μορφή αγάπης. Είναι η καθαρή, μη-κανονιστική κατάφαση του ανθρώπινου όντος· μια αγάπη (σχεδόν ως amor fati του Νίτσε) που αγκαλιάζει τον άνθρωπο ακριβώς στην αυτοκαθοριζόμενη, θραυσματική και πολυμορφική του ετερότητα, αναγνωρίζοντας το δικαίωμα της κάθε ψυχής να φέρει αδιαμεσολάβητα το βάρος της δικής της ύπαρξης.
*Ο Πολυζώης Κοτσανάδας-Δημόπουλος είναι Επιστημονικός Συνεργάτης, Τμήμα Φιλοσοφίας, ΕΚΠΑ
Αν. Δ/ντης Ερευνών, Paris 1 Sorbonne Universit
******************************************************************
Ο Κωνσταντίνος Παντελής γεννήθηκε στην Αθήνα το 1982 και έλκει την καταγωγή του από την Ήπειρο και τα Δωδεκάνησα. Σπούδασε Ιατρική στην Αθήνα και είναι κάτοχος Μεταπτυχιακού Τίτλου, ο οποίος σχετίζεται µε την Εφαρµοσµένη Κοινωνιολογία και την Τέχνη. Είναι ψυχίατρος και ψυχοθεραπευτής και υπηρετεί το Εθνικό Σύστηµα Υγείας µε τον βαθµό του διευθυντή. Αγαπά να ταξιδεύει και να φωτογραφίζει, αποτυπώνοντας σε λόγο και εικόνα τα καθηµερινά του βιώµατα και τις ταξιδιωτικές του αναµνήσεις µε µια προσωπική µατιά.
Αφήστε ένα σχόλιο









