* Η παράσταση Άσπρα Άλογα (Ρόσμερσχολμ) του Ερρίκου Ίψεν παίζεται για δεύτερο χρόνο στο βραβευμένο Θέατρο Εκάτη.
Σκηνοθεσία: Βαλεντίνη Λουρμπά, Μετάφραση: Ερρικός Μπελιές
Παίζουν οι ηθοποιοί: Βασίλης Ασημάκης, Χρίστος Γεωργίου . Μαρία Χριστίνα Γκιζελή , Μαρία Μαραγκουδάκη, Μάνος Χατζηγεωργίου // Ενδυματολόγος: Τίσσα Βασιλάκη //Φωτογραφία : John Tsilidis
**************************************************************************
Σημείωμα της σκηνοθέτιδος
Η σκηνοθετική προσέγγιση στα «Άσπρα Άλογα» του Ερρίκου Ίψεν
Όταν έχουμε στα χέρια μας ένα θεατρικό έργο, η πρώτη μας υποχρέωση είναι να ανακαλύψουμε τον εσωτερικό του μηχανισμό. Να πλησιάσουμε, όσο μπορούμε, αυτό που θέλησε να εκφράσει ο συγγραφέας, να φωτίσουμε τα σκοτεινά του σημεία και να αναζητήσουμε το βαθύτερο νόημα που κρύβεται πίσω από τις λέξεις. Πριν αρχίσουν οι δοκιμές, οφείλουμε να έχουμε αφουγκραστεί το έργο στην ολότητά του
Χρειάζεται να μάθουμε να βλέπουμε και να ακούμε σαν να είμαστε οι θεατές που θα το συναντήσουν για πρώτη φορά. Να παραμερίσουμε τις βεβαιότητές μας και να ανακαλύψουμε ξανά κάθε λέξη, κάθε σιωπή, κάθε υπόγεια κίνηση της δραματουργίας.
Η εργασία αυτή μοιάζει με την αποσυναρμολόγηση ενός ρολογιού. Ο τεχνίτης εξετάζει με προσοχή κάθε εξάρτημα, όχι για να το απομονώσει από το σύνολο, αλλά για να κατανοήσει πώς συνεργάζεται με τα υπόλοιπα και πώς όλα μαζί συγκροτούν τον μηχανισμό. Έτσι και ο σκηνοθέτης οφείλει να διεισδύσει στη δομή του έργου, με επιμονή, ακρίβεια και βαθιά πνευματική εργασία.
Από αυτή την πρώτη ανάλυση θα προκύψουν οι βασικές σκηνοθετικές επιλογές: η διανομή των ρόλων, η σκηνική διάταξη, η ατμόσφαιρα, ο φωτισμός, ο ρυθμός και η κινησιολογία. Πάνω απ’ όλα, θα αναδυθεί η κεντρική ιδέα που θα καθοδηγήσει την παράσταση και θα προσδιορίσει το πνεύμα της.
Μόνο τότε μπορεί να απελευθερωθεί δημιουργικά η φαντασία. Γιατί η φαντασία, όταν δεν στηρίζεται στη βαθιά γνώση του έργου, κινδυνεύει να γίνει αυτοσκοπός. Μπροστά στην πληθώρα των ευρημάτων, ο σκηνοθέτης μοιάζει με κάποιον που περιπλανιέται σε έναν κήπο γεμάτο τριαντάφυλλα: θέλει να τα κόψει όλα, μα πρέπει να επιλέξει εκείνα που θα συνθέσουν ένα αρμονικό μπουκέτο.
Στις δοκιμές, ο σκηνοθέτης καλείται να γίνει πολλά πράγματα μαζί. Να εργαστεί πάνω στην ακρίβεια και τη μουσικότητα του λόγου, να αναλύσει την ψυχολογία των προσώπων, να οργανώσει τη σωματική τους έκφραση και να διαμορφώσει τον ρυθμό της δράσης. Να οδηγήσει τον ηθοποιό από την εξωτερική εκφορά του κειμένου στην εσωτερική αναγκαιότητα του ρόλου. Να αναζητήσει μαζί του όχι μόνο τι λέει ένα πρόσωπο, αλλά κυρίως γιατί το λέει, τι αποκρύπτει και τι αδυνατεί να ομολογήσει ακόμη και στον ίδιο του τον εαυτό.
Στα «Άσπρα Άλογα» του Ρόσμερσχολμ, η σκηνοθετική μου αναζήτηση στρέφεται στην υπόγεια ένταση των σχέσεων, στις αντιφάσεις της ανθρώπινης συνείδησης και στη σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία, την ενοχή και την ανάγκη για ηθική δικαίωση. Με ενδιαφέρει να αναδείξω τον συμβολικό κόσμο του Ίψεν, χωρίς να αποδυναμώσω την αλήθεια των ανθρώπινων προσώπων. Να αποκαλύψω τον αόρατο ιστό των εξαρτήσεών τους, τις δυνάμεις που τα έλκουν και τα απωθούν, τις σιωπές που τα δεσμεύουν και τις εσωτερικές τους συγκρούσεις που σταδιακά οδηγούν στην τραγωδία.
Στόχος μου είναι ένα θέατρο υψηλής δραματικής έντασης, όπου η εξωτερική δράση θα γεννιέται από την εσωτερική αναγκαιότητα και ο συμβολισμός θα αναδύεται μέσα από την ίδια την ανθρώπινη περιπέτεια. Ένα θέατρο που δεν θα εξαντλείται στην αφήγηση μιας ιστορίας, αλλά θα οδηγεί τον θεατή αντιμέτωπο με τα βαθύτερα ερωτήματα της ύπαρξης.
Γιατί ένα ολόκληρο έργο μπορεί να χωρέσει σε ένα δευτερόλεπτο: στη στιγμή που ο συγγραφέας συλλαμβάνει μια εικόνα, μια εντύπωση, μια ιδέα, μια ακατανίκητη ανάγκη να εκφράσει κάτι που δεν μπορεί να παραμείνει άρρητο. Από εκείνη τη στιγμή γεννιέται ένας ολόκληρος κόσμος, που περιμένει να ανακαλυφθεί ξανά στη σκηνή.
Πλησιάζω το κείμενο με ευλάβεια και δέος. Σκύβω πάνω στις λέξεις, αναζητώ τις ρωγμές τους, αφουγκράζομαι όσα φανερώνουν και όσα αποκρύπτουν. Προσπαθώ να τους δώσω σάρκα και οστά, να τις μετατρεψω σε ανθρώπινη παρουσία, σε βλέμμα, σε αναπνοή, σε σιωπή. Να περάσω από το γραπτό κείμενο στη ζωντανή πράξη του θεάτρου.
Και τότε, όταν το κείμενο, ο ηθοποιός και ο θεατής συναντηθούν σε έναν κοινό τόπο αναγνώρισης και συγκίνησης, μπορεί να γεννηθεί η μέθεξη: εκείνη η σπάνια στιγμή όπου το θέατρο παύει να είναι απλώς αναπαράσταση και γίνεται κοινή εμπειρία, βαθύτερη γνώση και αποκάλυψη της ανθρώπινης ύπαρξης.
Βαλεντίνη Λουρμπά
****************************************************************************
Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ
Άσπρα άλογα είναι ο τίτλος που πρωτοεβγαλε το αριστουργηματικό τούτο δράμα ο Ίψεν. Σε μεταγενέστερες εκδόσεις μπήκε ο τίτλος Ρόσμερσχολμ. Ο πύργος των Ρόσμερ, το «Ρόσμερσχολμ», κουβαλάει το σκοτάδι και το βάρος μιας οικογένειας συντηρητικών που ελέγχει τα πάντα. Ενας πάστορας, τελευταίος απόγονος των Ρόσμερ που αποστάτησε από την Εκκλησία, και η χαμένη σύζυγός του. Μια δαιμονική γυναίκα που μένει μαζί του τον φροντίζει και τον εμπνέει να σκέφτεται και να ζει ελεύθερα. Το παλιό συγκρούεται με το νέο. Ενας έρωτας γεννιέται, ένα πάθος παραμένει ανεκπλήρωτο και ένας θάνατος είναι αξεδιάλυτος. Το αριστούργημα του Ίψεν περιέχει όλα τα θέματα που επεξεργάστηκε ο νορβηγός δραματουργός: το ιδεολογικό, το ψυχολογικό, το κοινωνιολογικό, το πολιτικό και το πολιτιστικό. Κεντρικό μοτίβο του έργου είναι το αίτημα κάθε ηθικού ανθρώπου να παραμείνει ο εαυτός του και να μην παραβεί τις αρχές του. Ο Ρόσμερ και η Ρεβέκκα, διαφορετικής κοινωνικής προέλευσης άτομα, κουβαλώντας βαθιά ριζωμένες ενοχές, συγκρούονται με αποτέλεσμα να ηττηθούν και οι δύο και να οδηγηθούν στο θάνατο, δηλαδή στην ήττα των δύο κόσμων: του κόσμου της παλιάς ηθικής και του κόσμου της απελευθερωμένης συνείδησης.
Το Θέατρο Τέχνης ΕΚΑΤΗ βρίσκεται στην πλατεία Κανάρη πλατεία Κυψέλης. Ιδρύθηκε το 2007 από την Βαλεντίνη Λουρμπά, η οποία και το διευθύνει. Έλαβε βραβείο Κουν από τον Δήμο Αθηναίων και βραβείο της Ένωσης Θεατρικών & Μουσικών Κριτικών στις 9 Μαΐου 2022, Στόχος του είναι η ποιότητα και το υψηλό επίπεδο των παραστάσεων. Όραμά του είναι η ανάδειξη της ευφυΐας , του μεγέθους των μεγάλων κλασικών και το δέος που τους ακολουθεί. Το θέατρο Εκάτη έχει θητεία στο κλασικό ρεπερτόριο και βασίζεται στη δύναμη και την ακτινοβολία που εκπέμπουν οι μεγάλοι κλασικοί, χωρίς να αλλοιώνει και να επεμβαίνει με εντυπωσιασμούς και καινοτομίες στην δύναμή και το κύρος τους. Πρεσβεύει τον σεβασμό στην ακρίβεια και την επιρροή που παράγει το άρτιο, το δομημένο, το βαθύ και το σπουδαίο που επιβάλλεται με την μεγαλοσύνη του. Το θέατρο Εκάτη επιμένει σε δύσκολους καιρούς να είναι οπαδός των μεγάλων συγγραφέων και να γοητεύεται από την απολυταρχία και την ποίησή τους.
