«Γιαννης Ρίτσος-Πρώιμα ποιήματα και πεζα» [Εισαγωγική μελέτη- Έκδοση Κειμένων: Γιώργος Ανδρειωμένος), εκδ. Κέδρος 2018 (γράφει ο Χρήστος Μαυρής)

Ο Γιάννης Ρίτσος σίγουρα γεννήθηκε ποιητης∙ ολοκληρωμένος μάλιστα ποιητης! Στη συνέχεια ήταν γραπτο απο τη μοίρα-του, απο το ριζικο-του, να μεγαλουργήσει με την ποίησή-του! Αυτη την άποψη αποκόμισα διαβάζοντας τα πρώιμα, κατ’ άλλους πρωτόλεια, ποιήματά-του, όπως επιστημονικα τα επεξεργάστηκε και τα παρουσίασε ο φιλόλογος, Πανεπιστημιακος Καθηγητης, Γιώργος Ανδρειωμένος μέσ’ απο το εξαιρετικο βιβλίο-του που τιτλοφορείται ΄΄ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ- Πρώιμα ποιήματα και πεζα΄΄, το οποίο εκδόθηκε το 2018, απο τις εκδόσεις Κέδρος.

Χωρις δεύτερη σκέψη εκφράζω αυτη την ισχυρη (και ηχηρη) άποψη, όπως φυσικα την κατάθεσε και ο Γ. Ανδρειωμένος στο βιβλίο-του, γιατι τα πρώιμα αυτα ποιήματα, κατ’ εμένα, παρα τις μικρες ατέλειές-τους, φανερώνουν δουλεια αρκετα στιβαρη και απροσδόκητα ώριμη για την ηλικία-του, που της παρέχει αυτόματα τη δύναμη και το δικαίωμα να βρίσκεται ανεβασμένη στα πιο ψηλα σκαλοπάτια της ποιοτικης και αισθητικης κλίμακας της ποιητικης τέχνης. Με άλλα λόγια, αυτα τα πρώιμα ποιήματα είναι σημαντικο και όχι αμελητέο κεφάλαιο στ’ όλο έργο-του!

Ο Γ. Ανδρειωμένος, στην εκτενη εισαγωγικη μελέτη που προτάσσει στο βιβλίο-του, πολυ σωστα εκτιμα πως τα πρωτόλειά-του «δείχνουν ότι ο Ρίτσος υπήρξε αληθινος και ειλικρινης απο τα πρώτα-του λογοτεχνικα βήματα∙ ήταν γεννημένος ποιητης, αποτυπώνοντας με μαεστρία και μοναδικη εκφραστικη δύναμη στο χαρτι και την παραμικρότερη εμπειρία, όσο τραγικη και αν ήταν».

Σίγουρα , όπως αποδείχθηκε απο τη μετέπειτα καλλιτεχνικη πορεία που διέγραψε ο μεγάλος ποιητης –που αριθμει δεκάδες υψηλου επιπέδου ποιητικες συλλογες, αλλα και απο τον λιτο, σχεδον ασκητικο, βίο που ακολούθησε– ο Γ. Ρίτσος γεννήθηκε μόνο για την ποίηση. Λες και ήταν θεόσταλτος σε αυτο τον κόσμο για να υπηρετήσει την ποίηση και μόνο αυτη, όπως και έγινε τελικα!

Σε ό,τι αφορα, λοιπον, τη σωστη αξιολόγηση όλου του ποιητικου (και γενικα λογοτεχνικου) έργου που έχει δημιουργήσει ο Γ. Ρίτσος, το βιβλίο του Γ. Ανδρειωμένου θ’ αποτελει στο εξης, όπως πιστεύω, το πνευματικο στερέωμα πάνω στο οποίο θα πατάνε οι μελλοντικοι μελετητες του έργου-του, για να φέρουν σε πέρας με εγκυρότητα τις δικες-τους εργασίες. Κοντολογις, με το βιβλίο-του παροτρύνει ευγενικα τους νέους μελετητες σε νέα ερευνητικα μονοπάτια.

Επομένως, δεν θα διστάσω ν’ αναφέρω πως η απουσία αυτου του θεμελιώδες βιβλίου ήταν ένα μεγάλο κενο στη βιβλιογραφία τη σχετικη με τον Γ. Ρίτσο και το έργο-του, κυρίως το ποιητικο, που δυσκόλευε, νομίζω, τις όποιες προσπάθειες γίνονταν, (κατα τ’ άλλα φιλότιμες), απο άλλους μελετητες και ερευνητες που είχαν αντικείμενό-τους την αξιολόγηση της ποιοτικης συγκρότησης και της θεαματικης ανέλιξής-του. Και αυτο γιατι άθελά-τους ήταν δεσμευμένοι να ξεκινουν τις έρευνες και τις μελέτες-τους με μία σημαντικη έλλειψη. Εννοω, ασφαλως, την απουσία αυτων των πρώιμων ποιημάτων και πεζων, γεγονος που τους έκανε να βαδίζουν αναγκαστικα μέσα σ’ ένα μεγάλο κενο, με κίνδυνο να βρεθουν, απο στιγμη σε στιγμη, σ’ ένα αδιαπέραστο σκοτάδι, με ενδεχόμενο να τιναχθουν στον αέρα οι όποιες προσπάθειές-τους. Οι μελέτες αυτες ή, για να μην είμαι απόλυτος, κάποιες απο αυτες τις μελέτες πρέπει να παρέμειναν για μεγάλο χρονικο διάστημα μετέωρες και ασφαλως αυτο τον μετεωρισμο, που δυσχέραινε την επιτυχη έκβαση των εργασιων-τους, πρέπει να τον αντιλαμβάνονταν και οι δημιουργοι-τους.

Είναι, βέβαια, γνωστο πως με το θέμα των πρώιμων ποιημάτων του Γ. Ρίτσου ασχολήθηκαν, έστω και ακροθιγως, και άλλοι μελετητες. Όχι, όμως σε βάθος. Επομένως δεν εξαντλούσαν το θέμα. Ο Γ. Ανδρειωμένος όμως, είναι εκείνος ο μελετητης που τον απασχόλησε σοβαρα, το οποίο μελέτησε και εξέτασε διεξοδικα, σ’ έκταση και σε βάθος και, κυρίως, εξαντλητικα απ’ όλες τις παραμέτρους-του. Αναμφίβολα, πρόκειται για εργασία πολύμοχθη και πολύχρονη, επιστημονικα τεκμηριωμένη και εδραιωμένη.

 

 

 

Συγκεκριμένα, ο Γ. Ανδρειωμένος, σε αυτο το βιβλίο-του παρουσιάζει 55 πρώιμα ποιήματα και 24 πεζα, τα οποία αναζήτησε και ανέσυρε απο διάφορα λογοτεχνικα περιοδικα και εφημερίδες της εποχης, με τα οποία συνεργαζόταν ο νεαρος ποιητης, όπως η ΄΄Διάπλασις των παίδων΄΄, του Γρηγόριου Ξενόπουλου, η Μεγάλη Ελληνικη Εγκυκλοπαίδεια, με αρχισυντάκτη τον Ηρακλη Αποστολίδη, το Φαντάζιο, η Εβδομας, το Τικ-Τακ, η Νέα Πρωτοπορία και οι εφημερίδες Ριζοσπάστης, Εφεδρικος Αγων, Παρατηρητης.

Σε αυτα τα έντυπα, ο Γ. Ρίτσος, όπως πληροφορούμαστε, έστελνε σε τακτα χρονικα διαστήματα τα ποιήματα και πεζα-του τα οποία αξιολογούνταν απο τους υπεύθυνους των λογοτεχνικων στηλων, δίνοντάς-του συνάμα και τις απαραίτητες συμβουλες για να τον ενθαρρύνουν, προτου τα δημοσιεύσουν, άλλοτε ολόκληρα και άλλοτε αποσπασματικα.

Ο Γ. Ανδρειωμένος, προτάσσει στο βιβλίο-του, όπως ανάφερα, και μία εκτενη εισαγωγικη μελέτη που εκτείνεται σε 94 σελίδες, την οποία θεωρω υπόδειγμα άρτιας φιλολογικης εργασίας. Πραγματικα, αληθινο μνημείο επιστημονικου και έντιμου λόγου –χαρακτηρισμοι οι οποίοι εύκολα θα κατανοηθουν απο τους αναγνώστες στη συνέχεια του κειμένου-μου! Η μελέτη αυτη αφορα μόνο τα νεανικα χρόνια του Γ. Ρίτσου, δηλαδη απο τη γέννησή-του το 1909 μέχρι το 1934, χρονια που εκδόθηκε η πρώτη συλλογη-του που τιτλοφορείται ΄΄Τρακτερ΄΄. Με την εργασία-του αυτη, όπως αποκαλύπτει ο μελετητης στον πρόλογο του βιβλίου-του, επεδίωξε «να συγκεντρώσει και να συζητήσει τα πρώτα δημοσιευμένα (και μόλις δύο αδημοσίευτα) δείγματα γραφης του Ρίτσου, συνδέοντάς-τα, παράλληλα με τις ποικίλες περιπέτειες του βίου-του και εντάσσοντάς-τα στη σύγχρονή-τους πολιτικη και πολιτιστικη-τους συγκυρία» –στόχος που επιτεύχθηκε πιστεύω με μεγάλη επιτυχία!

Ο Γ. Ανδρειωμένος, για να στοιχειοθετήσει και να συντάξει αυτη την περιεκτικη εισαγωγη-του, χρειάσθηκε να διεξέλθει σχολαστικα όλη τη σχετικη βιβλιογραφία που προηγήθηκε του δικου-του βιβλίου, απο την οποία άντλησε αρκετα στοιχεία, γνωστοποιώντας εμμονικα και με κάθε λεπτομέρεια τις πηγες-του, τα οποία στοιχεία στην πορεία της μελέτης-του τα διασταύρωνε και αν χρειαζόταν τ’ αναθεωρούσε ή τα συμπλήρωνε με δικες-του πληροφορίες όπου, στο τέλος, κατόρθωσε να δώσει στο φιλότεχνο κοινο μία αψεγάδιαστη, χωρις κενα, βιογραφία των πρώτων χρόνων της ζωης του ποιητη. Με άλλα λόγια, στο εισαγωγικο αυτο μέρος, γίνεται, όπως μας πληροφορει, μία «εκτενης αναφορα στα προσωπικα, οικογενειακα και κοινωνικα δεδομένα του πρώιμου Ρίτσου, ήτοι απο τις οικογενειακες-του καταβολες και τη γέννησή-του έως τα είκοσι πέντε-του χρόνια, που αποφασίζει να εκδώσει την πρώτη-του ποιητικη συλλογη (1909-1934)».

Ο σεβασμος του Γ. Ανδρειωμένου προς την επιστημονικη δεοντολογία, ειδικα προς τον ξένο μόχθο, δεν προκαλει μόνο μεγάλη εντύπωση! Προκαλει και μεγάλο θαυμασμο! Και αυτο γιατι δεν καταδέχτηκε, όπως έχω διαπιστώσει, ν’ αποσιωπήσει έστω και μία λέξη που άντλησε απο ξένο κείμενο, γεγονος που αναδεικνύει ολοφάνερα και την ακεραιότητά-του ως επιστήμονας!

Απο την ανάγνωση των πρώιμων ποιημάτων του Γιάννη Ρίτσου, για την ακρίβεια απο την αυτοψία στο εργαστήρι του νεαρου ποιητη, έτσι όπως διάπλατα άνοιξε τις πόρτες-του ο Γιώργος Ανδρειωμένος με το εν λόγω βιβλίο-του, γεγονος που μάς επιτρέπει τώρα να εισέλθουμε σε αυτο, προκύπτουν και οι εξης ενδιαφέρουσες διαπιστώσεις:

1-Τα περισσότερα απο τα πρώιμα ποιήματα του Γ. Ρίτσου τα διαπερνάει η πλατια σκια της ποίησης του Κώστα Καρυωτάκη και της Μαρίας Πολυδούρη. Θέλω να τονίσω πως η θανατερη θλίψη που διακατείχε αυτους τους μοιραίους δημιουργους αντανακλάται έντονα και στα πρώιμα ποιήματα του νέου δημιουργου. Στα αποσπάσματα που παραθέτω αντηχει αισθητα η λυγμικη φωνη του Καρυωτάκη, την οποία εύκολα μπορει ν’ αναγνωρίσει ο αναγνώστης:

 

Στον κήπο μέσα όλα τα λούλουδα,

δίχως φροντίδα χρόνια, μαραθήκαν

– πάνε κι’ αυτοι που τα προσέχανε

που τρυφερα τ’ αγάπαγαν, χαθήκαν.

αρ. 5, σ. 121

*****

Μα ήρθαν ημέρες θλιβερες και σκόρπισαν οι συντροφιες…

άλλοι ταξίδεψαν χωρις να μάθουμε που πάνε

κι’ άλλοι αποσβύσανε μακρυα, σαν φύλλα φθινοπωρινα

που οι άνεμοι τα πήρανε και σκόρπισαν και πάνε.

αρ. 44, σ. 165

 

2-Αυτα τα πρώιμα ποιήματα αποτελουν, όπως είπα, το νοερο, το πρόχειρο εργαστήρι που έστησε απο πολυ νωρις ο Γ. Ρίτσος, σε ηλικία μόλις 20-21 χρονων, μέσα στο οποίο γύμνασε δυνατα τις αισθήσεις-του αλλα και ασκήθηκε πνευματικα μέχρι να τελειοποιήσει τη στιχουργικη-του, δίνοντας περισσότερο βάρος στην καλυτέρευση της ρίμας και του μουσικου ρυθμου των ποιημάτων-του. Όπως πολυ σωστα αποφαίνεται ο Γ. Ανδρειωμένος, ο Γ. Ρίτσος «έχει ανοίξει για τα καλα τα φτερα-του για ποιητικες πτήσεις αξιώσεων – και μαλιστα απο τόσο ενωρις…».

Παραθέτω στη συνέχεια τ’ ολιγόστιχο ποίημα «Φθινοπωρινο τραγούδι», που είναι, όπως αποδεικνύεται, το πρώτο ποίημα που έγραψε και δημοσίευσε ο Γ. Ρίτσος με το ψευδώνυμο ΄΄Ιδανικο όραμα΄΄, στο περιοδικο ΄΄Η Διάπλασις των Παίδων΄΄, που διεύθυνε ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, το οποίο ξεχωρίζει πραγματικα για την αξιοθαύμαστη ωριμότητα και τελειότητά-του αλλα, παράλληλα, αφήνει να διαφανει και το πόσο καλα ισοζυγισμένα και ισορροπημένα είναι μέσα στους στίχους-του τα δομικα στοιχεία ( ρυθμος, ρίμα, λέξεις) που το στηρίζουν και το συγκροτουν:

 

Μέσα στ’ Οχτώβρη τη θλιμμένη σκοτεινια,

τα φθινοπωρινα βιολια σκορπίζουν

του θρήνου τη μισόσβυστη λαλια,

και την ψυχη με θλίψη τη γεμίζουν.

 

Κι’ οι πόθοι-μου ανοίγουν τα φτερα

του ανείρου και νοσταλγικα πετάνε

σε κάποια περασμένη πια καλοκαιρια,

και τη χαμένη-τους χαρα ξανα ζητάνε.

σ. 117

 

3-Διαφαίνεται πως πολλες παράγραφοι απο τα πρώιμα πεζα-του αποτέλεσαν το πρόπλασμα μέσα απο το οποίο μορφοποιήθηκαν τα πρώιμα ποιήματά-του. Πιθανον, όμως, να ισχύει και το αντίστροφο. Θέλω να πω, πως τα δύο λογοτεχνικα είδη ίσως ν’ ανατροφοδοτούνταν. Η πεζογραφία να τροφοδοτούσε την ποίηση και η ποίηση να τροφοδοτούσε την πεζογραφία-του.

Τα δύο αποσπάσματα που παραθέτω, ένα απο την ποίηση και ένα απο την πεζογραφία-του, φανερώνουν νομίζω την παραπάνω διαπίστωσή-μου, εφόσον, θεματικα και κυρίως λεκτικα, αποτελούνται απο τα ίδια υλικα:

 

– Ω ποια χαρα!…τα λούλουδα όλα ήταν για με

τα χαμογέλοια τα δικα-σου όλα για μενα,

και τη χαρα-μου τα πουλάκια όλα τραγούδαγαν

στις σκιες των κλώνων μαγεμένα…

 

Κι΄ όταν στα χείλη-μου άφησες τα χείλη-σου,

που παπαρούνα μοιάζαν…

κι’ όταν μέσα στα χάδια-μου του στήθος-σου

τα ολόασπρα κρίνα τρεμουλιάζαν…

αρ. 22, σ. 142

*****

…Άνθη ιερα που μας χάρισαν τ’ αγνα χέρια μιας παιδικης αγάπης, όταν νιώθαμε το γλυκο σκίρτημα των πρώτων ερωτικων συγκινήσεων, και τα φυλάξαμε ευλαβικα στις χλωμες σελίδες ενος ξεχασμένου ρωμάντζου…

…Άλικα ρόδα που εχάϊδεψαν τη μυστικη καμπύλη ενος νεανικου στήθους κι’ άκουσαν τους μυστικους παλμους μιας καρδιας που χτυπούσε για μας…

αρ. 9, σ. 204

 

4-Απο αυτα τα πρώιμα ποιήματα διαφαίνεται και το πόσο φιλομαθης και πολυμαθης ήταν ο νεαρος Γ. Ρίτσος, με απώτερο στόχο τη « αδιάκοπη προσπάθειά-του για συνεχη αυτοβελτίωση». Συγκεκριμένα, απο τα μαθητικα διαβάσματά-του, αποκαλύπτεται πόσο καλα ενημερωμένος ήταν πάνω στη λογοτεχνία της εποχης-του, τόσο της ελληνικης όσο και της ξένης. Ιδιαίτερη προτίμηση και αγάπη όμως, έτρεφε, ίσως λόγω πνευματικης συγγένειας, προς την ποίηση του Κ. Καρυωτάκη, της Μ. Πολυδούρη αλλα και του Κ. Παλαμα και του Ά. Σικελιανου. Απο τους ξένους στεκόταν με θαυμασμο μπροστα στο έργο του Ελληνορουμάνου Παναϊτ Ιστράτι, του Όσκαρ Ουάιλντ, του Μποντλερ κ.α.

 

5-Το διαρκες και έντονο γράψιμο (κατα τον Γ. Ανδρειωμένο, «το ασίγαστο πάθος-του για το γράψιμο»), υπήρξε ο αποτελεσματικος τρόπος με τον οποίο άνοιγε η βαλβίδα του σώματος του νεαρου ποιητη για να αδειάσει απο μέσα-του η πίκρα, η θλίψη και ο πόνος για τα οικογενειακα δράματα που του επεφύλαξε το πεπρωμένο-του. Σχετικα με αυτη την παρατήρηση, είναι αξιοπρόσεκτη μία παράγραφος απο το πεζο με αριθμο 16, σ. 223, του δευτέρου μέρους του βιβλίου που τιτλοφορείται ΄΄Στερνοι αντίλαλοι – Απο το ημερολόγιο ενος φθισικου’’. Γράφει ο Γ. Ρίτσος:

 

«Όταν γράφω ξεκαθαρίζω το στήθος-μου απο επικίνδυνη ουσία», έγραφε ο Όσκαρ Ουάϊλντ απ’ τη φυλακη του Ρίντινγκ πριν ακόμη εκδοθει το «Ντε Προφούντις». Το ίδιο μπορω να επαναλάβω και γω.

 

6-Μέσα απο τα πρώιμα κείμενά-του φανερώνεται ξεκάθαρα το πόσο ώριμος, διαυγης αλλα και με φιλοσοφικη διάθεση ήταν ο στοχασμος-του και πόσο δημιουργικος υπήρξε ο προβληματισμος-του. Ας διαβάσουμε στο πεζο με αριθμο 8, σ. 202, τι συμβουλεύει τους συνανθρώπους-του για να καλυτερεύσουν τη ζωη-τους:

 

Πρέπει να πιστέψουν στη Ζωη. Η πίστη στο σκοπο της Ζωης μας δίνει τη δύναμη να ζήσουμε, ν’ αντιμετωπίσουμε τις δυσκολίες και τους καϋμους. Όταν θα πάψουμε να πιστεύουμε θα πάψουμε να ζούμε. Θα μείνουμε στη μέση του δρόμου αντικρύζοντας το βάραθρο μπρος στα πόδια-μας, χωρις να μπορούμε να επιστρέψουμε.

 

Ας δούμε, όμως, και τι σκεφτόταν και τι έγραφε (δες αρ. 24, σ.σ. 245-246) για τον έρωτα:

 

Ο έρωτας δονει τις καρδιες όλων των ανθρώπων αδιακρίτως εθνικότητος, φυλης, εποχης. Απο τότε που υπάρχει ζωη υπάρχει και έρωτας και όσο θα υπάρχη ζωη θα υπάρχη κι αυτος σα μια εκδήλωση της ζωης, και όσο υπάρχουν ποιητες θα τον τραγουδουν σαν τα πουλια που δεν κουράστηκαν να τραγουδουν το ίδιο τραγούδι το τόσο παληο και πάντοτε νέο.

 

7-Ο Γ. Ρίτσος στο πρώιμο ποιητικο και πεζογραφικο έργο-του αναφέρεται επανειλημμένα σε σκιες, ειδικα σε σκιες μέσα σε καθρέπτες. Το θέμα αυτο, αν δεν με απατα η μνήμη-μου, δεν έχει απασχολήσει τους μελετητες. Προσωπικα, θεωρω, χωρις να μπορω, (για την ώρα), να το αποδείξω, πως αυτες οι σκιες είναι τα μελανα σημάδια που στιγμάτισαν εγκαυστικα, κατα καιρους, την άχαρη πρώτη ζωη-του, όπου στα καταπινα χρόνια έβλεπε αυτες τις σκιες να προβάλλουν επικίνδυνα μέσ’ απο τους καθαρους καθρέπτες, που αυτοι οι καθρέπτες ασφαλως δεν ήταν άλλοι, όπως αντιλαμβάνομαι, απο το αγνο σώμα-του.

Ο Γιώργος Ανδρειωμένος, στην αρκετα διαφωτιστικη εισαγωγη-του, στην προσπάθειά-του να βοηθήσει άλλους μελετητες στις έρευνές-τους, αναφέρεται σε τρεις σημαντικες λέξεις-εργαλεία στην ποίηση του Γ. Ρίτσου. Αυτες οι λέξεις είναι: το σπίτι, το πιάνο και ο καθρέπτης. Κατ’ εμένα, είναι λέξεις-κλειδια, που τις συναντάμε συχνα στο ποιητικο έργο του Γ. Ρίτσου, και οι οποίες μπορουν να βοηθήσουν σε μεγάλο βαθμο στην κατανόησή-του. Προσωπικα, σε αυτη τη μικρη ομάδα θα ήθελα ενταγμένη και τη λέξη: σκιες.

Στη συνέχεια, σταχυολογω, και ολοκληρώνω το κείμενό-μου, με στίχους στους οποίους οι λέξεις σκια/ ίσκιοι επανέρχονται αρκετες φορες στα πρώιμα ποιήματά-του:

 

Ίσκιοι θαμποι μες στους καθρέφτες τους βαθειους,

ίσκιοι παντου, κι’ όλα ίσκιοι ξεχασμένοι

αρ. 20, σ. 140

*****

…Κ’ ύστερα… στο σπιτάκι-μας σα ‘ρθω…

– μια σκια μες στον καθρέφτη… στάνθογυάλι

αρ. 23, σ. 143

*****

– Χειλάκια ωχρα… που ως ρόδα πρώτα ανθίζανε

μάτια σβυστα… που σκιες τα τριγυρίζουν.

αρ. 24, σ. 144

*****

καθως γεμίζουν οι ίσκιοι την ερμια

και κάποιες Δύσες σβήνουν ματωμένες…

αρ, 25, σ. 145

*****

…φίλε για δες, και μη μιλας, ω μη μιλας…

τώρα που οι σκιες στην ερημια όλο και πληθαίνουν

αρ. 28, σ. 148

*****

Θάρθης… μεσ’ απ’ τους ίσκιους της βραδυας

και πλάϊ-μου αχνη, θα γείρεις λυπημένη…

αρ. 31, σ. 152

*****

άκουγες: κάτι ως βόγγους… ως στενάγματα

κι ένιωθες: κάτι ως ίσκιους που περνούσαν…

αρ. 39, σ. 162

*****

και συλλογιούνται τα παληα μέσα στους ίσκιους – ίσκιοι αυτοι

κι’ αν κάτι πούνε, πάλι ωχροι σαν να μετάνιωσαν σωπαίνουν.

αρ.41, σ. 165

*****

– ίσκιοι τα ωραία τα μάτια-σου τα ολόμαυρα,

χλωμη αδελφη, τα τριγυρίσαν.

αρ. 43, σ. 168

*****

μην ήταν, έλεγα, ο ίσκιος κάποιου ονείρου-μου

κι’ ως ίσκιος θα σβυστη στους ίσκιους πάλι;

αρ. 44, σ. 169

*****

…Όλα: ένα τίποτα, ένας ίσκιος, ένα σύγνεφο!

αρ. 46, σ. 171

*****

και μεις, σταματημένοι εδω, κοιττάζουμε

κύκλους να διαγράφουνε το φως κι’ οι ίσκιοι…

αρ. 50, σ. 175

 

******************

 

*Ο συγγραφέας του κειμένου ακολουθει κανόνες του μονοτονικου συστήματος που εφάρμοζε ο αξέχαστος Αντώνης Μυστακίδης-Μεσεβρινος.

 

*****************************************