- Σπύρος Βαλάτας, «Θέμις και Νέμεσις», Εκδόσεις ΟΤΑΝ.
Ένα συναρπαστικό μυθιστορηματικό μάθημα πολιτικής οικονομίας, ιστορίας, χρηματοοικονομικών, τραπεζικών, επιχειρηματικότητας, έρωτα και δύναμη ψυχής, οι μοίρες των ατόμων και οι μοίρες των λαών κρίνονται σε ένα απροσδιόριστο γιγαντιαίο παιχνίδι τάβλι, με ζάρια που σφυρίζουν ασύλληπτα για το ανθρώπινο μυαλό.
Κάποιοι νομίζουν ότι είναι θύματα κι άλλοι το παίζουν θύτες, το κοινό σημείο όμως όλων αυτών είναι ότι είναι απειροελάχιστοι κόκκοι λιπαντικού (ή άμμου, αντίστοιχα) σε μια «Δαιμόνια Μηχανή», όπως θα έλεγε ο Κοκτώ.
Ο πρωτοεμφανιζόμενος ιδιοφυής πεζογράφος Σπύρος Βαλάτας κατέχει την τέχνη τού σασπένς, ξέρει να στήνει σκηνικά, να συμπλέκει τα πρόσωπα και να τα εξελίσσει με έναν τρόπο μοναδικό, μαγικό κι απαράμιλλο.
Δεν θα βρει μιμητές γιατί αυτή η τέχνη είναι προσωπική και το ύφος του δεν αντιγράφεται. Πρόκειται για ιδιοκατασκευή νοητική, συναισθηματική, γλωσσική και εικονοποιητική (αφού ξέρει να δημιουργεί εικόνες ψυχολογικού θρίλερ που είναι αποκλειστικά και μόνον δική του επινόηση).
Η εφευρετικότητά του έγκειται στην εναλλαγή τού αφηγηματικού φακού από διάφορα ύψη σε πολυποίκιλές οπτικές γωνίες με καθαρή πάντα ιστορική προοπτική, χωρίς όμως να καταφεύγει στη μεταφυσική, σε αλλοδιαστασιακές ακροβασίες, δίχως να καταφεύγει σε παράλληλα σύμπαντα, «ποιητική αδεία» βεβαίως. Γι’ αυτόν ο αφηγούμενος κόσμος είναι και αληθοφανής και «πραγματικός», καθημερινός, συνήθης, δεν έχει να επιδείξει τίποτα το ξεχωριστό, εκτός ίσως από τα παιχνίδια τής Τύχης, που παίζονται όμως σε υπερανθρώπινο πεδίο, σε κλίμακα πολύ ανώτερη τού κοινού μέσου (αλλά και του ξεχωριστού) ανθρώπου.
Αριστοκράτες και λαός συμμετέχουν σε μια παρτίδα σκάκι που οι μόνοι κερδισμένοι βγαίνουν οι πλουτοκράτες, οι αδίστακτοι, οι ανελέητοι απατεώνες, οι σφετεριστές τού πλούτου των άλλων, των αδυνάμων, αυτών που βρίσκονται κάτω από τον φρικτό Τροχό τής Ιστορίας, που είναι και η μοναδική πρωταγωνίστρια σε αυτό το ψηφιδωτό.
Μελοδραματικά στοιχεία από γνωστές όπερες («Τόσκα») συνυφαίνονται με το Χρηματιστήριο και τα ψυχολογικά αδιέξοδα των θυμάτων. Οι θύτες ποτέ δεν κατατρύχονται από ενοχές. Από αυτή την άποψη, υποφώσκει η άποψη ότι ο άνθρωπος ΔΕΝ είναι φύσει καλός, αλλά εξαρτάται από την ιδιοσυγκρασία (από την «πάστα», από την κάστα) και από τις επιλογές του. Φυσικά, τα ιδεώδη τού Διαφωτισμού υπερισχύουν στο τέλος. Η τραγική Νέμεσις αποδίδει συμπαντική Δικαιοσύνη και η Ελευθερία, η Ισονομία, η Αδελφοσύνη όλων τών έμψυχων όντων είναι εξασφαλισμένη, επιβεβαιωμένη για άλλη μια φορά, τουλάχιστον στον ασφαλή και ελεγχόμενο χώρο τής Μυθοπλασίας, που μας ανακουφίζει από το παράλογο τού κόσμου έξω μας και γύρω μας. Η ανάγκη τού ανθρώπου να τακτοποιήσει γεγονότα, εμπειρίες, γνώσεις, μετεικάσματα, συναισθηματικά ίχνη και να ταξινομήσει αξιολογώντας τα γέννησε την ανάγκη τής αφηγηματικής Τέχνης κι εξ αυτής όλων των Καλών Τεχνών. Χαιρετίζουμε μία νέα, ελπιδοφόρα φωνή στην παγκόσμια Ιστορική Οικονομολογική Μυθιστοριογραφία.
***********************
*******
- Νάντια Στυλιανού, «Ο μυστικός θίασος», Εκδόσεις Καστανιώτη.
Η συνδημιουργική διακειμενικότητα, πέρα από το μετανεωτερικό της πρόσημο συμβάλει τα μάλα στη διάδοση ιδεών, μορφωμάτων, φωνημάτων, μελωδικών αρμονιών και εν τέλει συμβάλλει στην πρόοδο και διαρκή ανανέωση τής ποιητικής δημιουργίας.
Η Διδάκτωρ Νάντια Στυλιανού διαλέγει ως τίτλο αυτής τής δραματικότατης ποιητικής συλλογής της τον «μυστικό θίασο» από το περίφημο, συμβολικό, ανεπανάληπτο ποίημα τού αμίμητου Μεγάλου Αλεξανδρινού Ποιητή«Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον».
Έντονη θεατρικότητα, όχι μόνο στο θεματολογικό αλλά και στο αισθητικό-υφολογικό πεδίο.
Ιδιόλεκτος περίτεχνα αφαιρετική.
Δομή προσεγμένης τεχνικής: εισαγωγή, κυρίως θέμα, ανάπτυξις, συμπέρασμα, κατακλείς. Αυτό το σχήμα διέγνωσα και διέβλεψα μετά από πολλαπλές αναγνώσεις αυτού του αριστουργήματος καταδυόμενος εις τα βάθη μιας ποιητικής συνειδήσεως απολύτως εναργούς.
Μεταξύ νεοκλασικισμού, ρομαντισμού, συμβολισμού και «μαγικού ρεαλισμού» κινείται αυτό το απολύτως ορθολογικό (αλλά όχι «ρασιοναλιστικό») ποιητικό δοκίμιο, που λειτουργεί ως δραματική παρτιτούρα, «σενάριο» για πολλαπλές αναγνώσεις.
Φόρος τιμής τής ενδελεχούς μελετήτριας σε ζώντες τε και τεθνεώτες Ποιητές, που κι αυτοί εμπνέονται με τη σειρά τους από άλλους προγενέστερους.
Άκρως διαφωτιστικές οι επισημειωματικές «Αντηχήσεις».
Είκοσι και δύο (22) ποιήματα απολύτως χωροθετημένα, ταξινομημένα σε ένα μελοδραματικό crescendo που καταδεικνύει την πολλαπλή, πολυεπίπεδη και πολύπλευρη καλλιέργεια τής Κύπριας Ποιήτριας που τιμάει τον Σύγχρονο Παγκόσμιο Ελληνικό Πολιτισμό.
Υποδόριες παραπομπές σε αρχετυπικά σύμβολα (το 22, ο αριθμός των καρτών τής μεγάλης αρκάνα στην ταρώ τής Μασσαλίας, που βρίσκεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη τής Γαλλίας) δείχνουν με άσφαλτο τρόπο τον δρόμο που ακολουθεί η ποιητική συνείδηση προς το Συλλογικό Ασυνείδητο.
Χωρίς αυτή τη διαδικασία, η πεζογραφική δοκιμιογραφία θα ακύρωνε κάθε ποιητική λειτουργικότητα. Ευτυχώς εδώ η Ποιήτρια γράφεται (και Είναι) με Πι κεφαλαίο. Το πι το μικρόν, ως απροσδιόριστος «αριθμός» τείνει προς το άπειρον. Ο ενσώματος ποιητής όμως είναι διαπερατός από το Άγνωστο μεν, με συγκεκριμένα όρια δε.
Η διακειμενικότητα εξασφαλίζει την δι-υποκειμενικότητα.
Βιβλίο αξιοσημείωτο, Λογοτέχνης αξιοβράβευτος (γενικώς τε και παγκοσμίως).
***********************
- Εύα Στάμου, «Σωματογραφία», μυθιστόρημα, εκδόσεις Αρμός.
Απόλυτα καλογραμμένο, προσεκτικά δομημένο, με «χειρουργική» κατασκευαστική μέθοδο. Η πρωταγωνίστρια δείχνει «αντισεισμική» ανθεκτικότητα, όχι ένεκα των βιολογικών υλικών από τα οποία είναι φτιαγμένη, αλλά ακριβώς το αντίθετο. Γιατί ξέρει να επιβιώνει ως «ο καλός ο καπετάνιος (που) στη φουρτούνα φαίνεται»!!!
Σε αυτό το κοινωνικό εξατομικευμένο (μέσα από την συνεκδοχική αφήγηση) πανόραμα οι ανερχόμενοι μικρομεσαίοι αντιγράφουν κατά το μάλλον ή ήττον επιτυχημένα τις μεσαιωνικές ελευθεριότητες των παλαιο-νεο-μεγαλοαστών….
Ο πλούτος ούτως ή άλλως είναι αισθητικός κι άκρως δελεαστικό το «το μεγάλο πορτοφόλι» (όπως το λέει χαρακτηριστικά η παρατηρητικότατη συγγραφέας και Διδάκτωρ Ψυχολογίας θεατρόφιλη συγγραφέας Εύα Στάμου.
Με μια μάνα καταθλιπτική κι έναν πατέρα συνενοχικό, έναν αδελφό εσωστρεφή που συμμερίζεται τη σιωπή τής οικογένειας προκειμένου να διαφυλαχθεί η κοινωνική της «τιμή», η γυναίκα αυτά αφήνεται να εξερευνήσει το σώμα και τη ζωή (ή μάλλον, τη ζωή μέσα από το σώμα της) περνώντας από την ιδεοψυχαναγκαστική νεύρωση τής μικροβιοφοβικής μάνας στην απόλυτη αταξία και παραίτηση τού εαυτού στα ηδονικά ρεύματα ενός κόσμου περιέργως εχθρικού που ξέρει όμως (αναδίδοντας νευροτοξίνες) να παραλύει κάθε (διάθεση για) αντίσταση.
Όμως σε αυτό το μυθοπλαστικό σύμπαν καμία καταδίκη δεν είναι ισόβια, τα άτομα – έστω και την τελευταία στιγμή – ασκούν (ή δεν προτίθενται να ασκήσουν) την ελεύθερη βούλησή τους κι έτσι η όποια «κάθαρσις» (αριστοτελική ή μη) επιτυγχάνεται εν τέλει, ο αναγνώστης ψυχοθεραπεύεται ομοιοπαθητικά και το δραματικό στοιχείο υπερέχει.
Είναι απορίας άξιον πως δεν έχουν τύχει ακόμη δραματουργικής επεξεργασίας αυτά τα καλογραμμένα ψηφιδωτά κείμενα προκειμένου να ανέβουν στο θέατρο σε αξιομνημόνευτες σκηνικές πραγματώσεις.
Η ομοερωτική σχέση δύο γυναικών είναι απλώς το έναυσμα. Κάτω από τον αφηγηματικό καμβά συνυφαίνονται αρίφνητα κοινωνικά επίπεδα, δυσθεώρητα ωστόσο. Ούτως ή άλλως, η απότομη (βίαιη σχεδόν) αστικοποίηση που βίωσε η νεοελληνική κοινωνία είναι ένα άκρως ενδιαφέρον θέμα για έρευνα διεπιστημονική. Η λογοτεχνική του αξιοποίηση είναι πρόσφορη και πάντα παραγωγική.
*****************************
- Άννα Βαγενά, «Λουλού», εκδόσεις Πατάκη.
Η πανάρχαια δοκιμασμένη λογοτεχνική σύμβαση των ομιλούντων ζώων, γνωστή ήδη από τον Αίσωπο, συμβάλλει στην αυτογνωσία και στην εξελιξιμότητα τού ανθρωπίνου είδους.
Η ευαλωτότητα [ας μου συγχωρεθεί η σπάνια λέξη] τής εδώ και τώρα ομιλούσας φωνής συμπληρώνεται και συνδυάζεται αντιστικτικά από την πολιτικοκοινωνική παρέμβαση και τον ιδεολογικό σχολιασμό κακώς κειμένων από τα βάθη τής Προϊστορίας.
Οι περίφημοι «παραμυθάδες τής Ανατολής» είναι οι πραγματικοί πρόγονοι τής λαϊκώς αυθεντικής και γνήσια ανθρωπότροπης Άννας Βαγενά [νεολογισμοί προκειμένου να μεταφέρουμε τα πολύτιμα νάματα σε καινούργια γλωσσικά ασκιά]. Πολύπλευρη καλλιτέχνις, οικογενειάρχης, φιλόζωη, οικο-λογικώς σκεπτομένη, πολιτικώς τε και ψυχικώς ανθεκτική, τολμάει να διηγηθεί την κοινωνική ζωή της μέσα από τα μάτια τού αγαπημένου της κατοικίδιου, που «πολλών ανθρώπων είδενάστεα (και …πόδια) και νόων έγνω».
Απολαυστική μυθιστορία, γραμμένη με συνεκτικό, συνεπτυγμένο, λακωνικό τρόπο.
Τεχνική απαράμιλλη: ο αφηγητής δεν είναι πρωτοπρόσωπος ή μονοπρόσωπος, αλλά μοιράζεται ανάμεσα στο ανθρωποποιημένο ζωάκι, στην Βίκυ, την δεύτερη μαμά του και στην Άννα την τελική, ολοκληρωτική μανούλα του, η οποία μέσα από τον σχολιασμό των φωτογραφιών διηγείται την ιστορία των τελευταίων δεκαετιών με λεζάντες!!! Αυτός κι αν είναι άθλος συγγραφικός.
Κάπου ανάμεσα σε «Κλασικά Εικονογραφημένα», με τα σχέδια τής εγγονής της Μαρίνας, με την τόλμη να πεις τη γνώμη (και τα πάθη σου) απλά, χωρίς φτιασίδια, με τεχνικές που μήτε οι «επαγγελματίες» λογοτεχνές [λέμε τώρα!!!] ΔΕΝ κατέχουν, καταδεικνύει τις τεράστιες επικοινωνιακές της ικανότητας που οξύνθηκαν χάρη στην σκηνική πείρα.
Ο συνδυασμός μαθηματικής και συναισθηματικής νοημοσύνης (IQ-EQ) αποκαλύπτει εδώ μία εξαγνισμένη διάνοια που δεν χρειάζεται να προσκολλάται σε προσωπεία αλλά μπορεί να κυκλοφορεί γυμνή κάτω από τα άστρα, όχι με τον τρόπο τού βασιλιά στο παραμύθι τού Άντερσεν αλλά με την λαϊκή αμεσότητα τής μη υπόδυσης/υπόδησης.
Μελετώντας προσεκτικά αυτό το συνεκτικό και συνεπτυγμένο λακωνικό αριστοτεχνικό πόνημα διαπίστωσα αφομοιωμένες αφηγηματικές τεχνικές που μόνον ένας έμπειρος καθηγητής δημιουργικής γραφής θα μπορούσε να γνωρίζει. Είναι όμως εδώ μεταβολισμένες σε τέτοιο βαθμό που αποδεικνύει τού λόγου το αληθές: όταν είσαι αυθεντικός ακόμα κι η ανάσα σου είναι τεχνούργημα.
Αναζητείστε αυτό το βιβλίο, αγοράστε το κατά ντουζίνες, χαρίστε το σε μικρούς και μεγάλους, για να πάψει η κακοποίηση των ζώων, των αδυνάμων ανυπεράσπιστων όντων.
Μόνον έτσι θα βγούμε τελειωτικά από τα «σπήλαια» (συμβολικά και κυριολεκτικά) των κατασυκοφαντημένων από εμάς «πρωτογόνων».
Όποιος κακοποιεί ζωάκια μικρός εγγράφει υποθήκες για να γίνει serialkiller στο μέλλον. Η συμπαθέστατη Λουλού πρωταγωνιστεί εντός κι εκτός σκηνής, πέρα από τις σελίδες αυτού του αυτοφυούς πονήματος. Ας μακροημερεύει διδάσκοντάς μας.
***********************
5. Πόπη Αρωνιάδα, Ο ήλιος τιμά το τραγούδι του φοίνικα (δίγλωσση έκδοση, ελληνικά-γαλλικά), Εκδόσεις ΟΤΑΝ, μετάφραση: Παρασκευή Μολάρη.
Αξιόλογες, αξιέπαινες κι αξιοβράβευτες αμφότερες, Ποιήτρια και Μεταφράστια, διεθνούς βεληνεκούς.
Η Υψηλή Ποίηση από τον καιρό τού περίφημου δοκιμίου τού Λογγίνου και μετά διασώζεται και φτάνει σε άλλα, ανυπολόγιστα χωροχρονικά ασυνεχή χάρη στην πολυσημία πολυεπίπεδων κειμένων με ανοικτή στον συνδημιουργικό «επαρκή αναγνώστη» μορφοσυντακτική δομή. Η εκφραστική ευπλαστότητα, απόρροια τής πλήρους κατοχής των εκφραστικών μέσων (τού γλωσσικού κώδικα), αλλά και της ευκρίνειας τού διαυγώς τε και ειλικρινώς κοινωνουμένου νοήματος, είναι μια τεχνουργική κατάκτηση πολυταλανιζόμενου πνευματικού εργάτη.
Η δε μεταφορά σε έναν άλλο γλωσσικό κώδικα, ακόμα και μέσα στην ίδια ενδοπολιτισμική οντότητα τής Ενωμένης πλέον Ευρώπης απαιτεί ισάξιες, ισότιμες αναδημιουργικές δεξιότητες κοινωνικού τύπου.
Η ενσυναίσθηση εις επίρρωσιν τού ικανού κι αναγκαίου Κριτικού Πνεύματος είναι η βασική πρόθεση κάθε επιτυχημένης μετάφρασης. Ειδικά στην Ποίηση, που είναι οιονεί αμετάφραστη, η ποιητική δεξιοτεχνία τού μεταφραστή είναι επιβεβλημένη.
Η μεταφράστρια Παρασκευή Μόλαρη υπερέβη εαυτήν και απέδωσε τα υψηλά νοήματα τής βαθυστόχαστης, πρωτότυπης κι αυτοδίδακτης Ποιήτριας Πόπης Αρωνιάδα με μία ευστοχία που υπερβαίνει τόσο την συγγραφική όσο και μεταφραστική πρόθεση. Το αποτέλεσμα αυτό υποκρύπτει μία βαθύτερη ψυχική συγγένεια δύο πνευματικών συνοδοιπόρων που μοιράζονται τα ίδια ιδεώδη, την ίδια αισθητική.
Ακόμα και στο δυσχερέστατο πεδίο τής Ρυθμολογίας, ελληνική και γαλλική γλώσσα αναδεικνύουν τις κοινές αρχαίες καταβολές τους.
Ο Ελληνορωμαϊκός Πολιτισμός είναι ο συνεκτικός κρίκος των απανταχού Ευρωπαίων, που είναι εξ ορισμού και αρχαιογνώστες και Φιλέλληνες.
Στο πλαίσιο λοιπόν τής Πολιτιστικής Διπλωματίας, ο καλοτυπωμένος και καλαίσθητος αυτός τόμος λειτουργεί ως διαβατήριο τού συγχρόνως παραγόμενου Νεοελληνικού Πολιτισμού με την παγκόσμια ακτινοβολία που του αρμόζει και δικαιούται.
Τα εύσχημα για αυτή την έκδοση μοιράζεται ισότιμα μαζί με την Ποιήτρια και την Μεταφράστρια, ο επίμονος εκδότης πρωτοποριακών λογοτεχνικών και θεατρικών πονημάτων ο Καλλιτέχνης Γρηγόρης Πλαστάρας, που είναι και παλαίμαχος ηθοποιός.
Διαβάζουμε απόσπασμα κειμένου που φιλοτέχνησε ο Επίτιμος και Ομότιμος Καθηγητής τού Πανεπιστημίου ΒΑΛΤΕΡ ΠΟΥΧΝΕΡ, όπως συμπεριλαμβάνεται στην Παρουσίαση τού βιβλίου από το Δελτίο Τύπου:
«Βεντάλιες από σκέψεις, διαθέσεις, εικόνες, μεταφορές ανάμεσα σε κλιμάκωση και αποκλιμάκωση μιας κρίσης, ατομικής και οικουμενικής, σε ύφος προσωπικό και με λεξιλόγιο εκφραστικό. Ο μύθος του πύρινου πτηνού που αναγεννάται από τη δική του τέφρα, τόσο στην ελληνική, τη ρωμαϊκή και τη χριστιανική του εκδοχή, όσο και στην εν τέλει διαχρονική του χρήση, δίνει το συμβολικό και θεματικό πλαίσιο και επικεντρώνεται σε μια λεπτομέρεια, την οποία αναφέρει ήδη ο Ηρόδοτος: η φωνή του πουλιού ήταν τόσο σαγηνευτική, που σταμάτησε ο ήλιος το άρμα του, για να την ακούσει.
Οι εικονολογικοί και νοητικοί συνειρμοί παραμένουν στο πλαίσιο του ερμηνεύσιμου, αναγνώσιμου και αναγνωρίσιμου, και κρατούν μια λεπτή ισορροπία ανάμεσα στο φαινομενικά ασύνδετο στην αλληλουχία των τμημάτων της στιχουργικής και την ποιητική ροή των φραστικών ενοτήτων, που επιτρέπει μια συνετή ανάγνωση κι αβίαστη πρόσληψη των λεγομένων, υπερβαίνοντας έτσι τα στενά δόγματα του λεγόμενου μεταμοντερνισμού.
Η γαλλική μετάφραση ακολουθεί, στο μέτρο του εφικτού, τις γλωσσικές διατυπώσεις, κι απέχει από ερμηνευτικές ή ρυθμολογικές πρωτοβουλίες, υπηρετώντας έτσι πιστά το ελληνικό πρότυπο.»
Αλλά ακόμα και ο Πίνακας Περιεχομένων αυτής τής άκρως ενδιαφέρουσας ποιητικής έκδοσης λειτουργεί ως ένα ιδιαίτερα ελκυστικό «μετά-ποίημα».
Επιτυχημένες συγγραφικές προσπάθειες σαν κι αυτή θέτουν υψηλά τον πήχυ τής μετά την μετανεωτερικότητα Ποιητικής Παραγωγής, που συμβάλει στην πολιτιστικώς Προστιθέμενη Αξία τού «Καθαρού» Προϊόντος τής πανέμορφης χώρας μας, που καθίσταται ξανά το Φιλοσοφικό Κέντρο τού κόσμου ολάκερου.
Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας
