Η τελευταία ποιητικη συλλογη του Μανόλη Αναγνωστάκη, που τιτλοφορείται ΥΓ., κυκλοφόρησε για πρώτη φορα το 1983, ως ιδιωτικη έκδοση, σε 100 (μικρου σχήματος) αντίτυπα εκτος εμπορίου. Επανακυκλοφόρησε το 1992 απο τις εκδόσεις Νεφέλη σε μία κανονικη και καλα φροντισμένη έκδοση.
Στη συλλογη αυτη, όπως είναι γνωστο, ο Μ. Αναγνωστάκης δεν δημοσιεύει ολοκληρωμένα και τιτλοφορημένα ποιήματά-του. Δημοσιεύει μόνο ποιητικα σπαράγματα, τα οποία μοιάζουν, θα έλεγα, σαν σκόρπιοι στίχοι που παρέμειναν έξω απο προηγούμενες εκδομένες συλλογες-του. Συνολικα, αυτα τα κομμάτια ανέρχονται σε 124, με κάποια να αποτελούνται απο μία μόνο λέξη όπως, λόγου χάρη, «Ο Μπαχ», ενω το μεγαλύτερο δεν ξεπερνα τους τέσσερις στίχους. Εκτείνονται σε 31 σελίδες. Συγκεκριμένα, καταχωρούνται σε κάθε σελίδα της εν λόγω συλλογης τέσσερα σπαράγματα.
Ανάμεσα σε άλλα, στη σελίδα 33, στην έκδοση της Νεφέλης, υπάρχει και το εξης εβληματικο σπάραγμα:
Χρόνια ύστερα απο το θάνατό-του, εσυ έστελνες/
στη μάνα-του κάθε μήνα ένα γράμμα απο το πα-/
κετο που σου είχε εμπιστευθει
Ο Μίλτος Πολυβίου, που παρουσιάζεται στενος φίλος του Μ. Αναγνωστάκη, στην εισαγωγη που παραθέτει στο βιβλίο-του με τίτλο Πραγματολογικα σχόλια για το έργο του Μανόλη Αναγνωστάκη, που κυκλοφόρησε το 2025 απο τις εκδόσεις Πατάκη, και με πρόλογο του Δημήτρη Δασκαλόπουλου, αναφέρει στη σελίδα 19 πως «Τα σχόλια αυτα προέρχονται απο δύο πηγες: απο σχετικες προφορικες μαρτυρίες του ποιητη στον υπογραφόμενο και απο προσωπικη έρευνα».
Για το συγκεκριμένο ποιητικο σπάραγμα, στη σελίδα 97 του βιβλίου-του, σημειώνει, κατα λέξη, τα εξης:
σ. 33/3. «Χρόνια ύστερα…»: Το κείμενο αναφέρεται σε επιστολες που, εν όψει (της αποτυχημένης) προσπάθειας αναχώρησής-του στο βουνο το 1947, έγραψε και έδωσε σε έμπιστο πρόσωπο για να τις στέλνει κάθε τόσο στους γονεις-του βεβαιώνοντάς-τους έτσι πως είναι καλα, καθως τάχα κατείχε ασφαλες καθοδηγητικο πόστο. Βλ. και Πολυβίου 2005, σελ. 76.
Δεν ξέρω απο ποια πηγη, απο τις δύο που αναφέρει ο κ. Μ. Πολυβίου, προέρχεται αυτο το σχόλιό-του. Να μου επιτρέψει όμως, να διαφωνήσω μαζι-του και ν’ αναφέρω πως το σχόλιό-του είναι ανακριβες. Δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Γιατι, όπως έχω αποδείξει σ’ ένα μικρο βιβλίο-μου που κυκλοφόρησε το 1990 με τίτλο Ο τελευταίος επιζων- (ΣΠΟΥΔΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΝ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗ), το οποίο περιέχει ένα δοκίμιό-μου και μία συνέντευξη με τον ποιητη (ίσως είναι η τελευταία συνέντευξη που είχε δώσει ο Μ. Αναγνωστάκης πριν περάσει στη σιωπη), το ποιητικο αυτο σπάραγμα σίγουρα δεν απηχει βιωματικη κατάθεσή-του. Απεναντίας, ο ποιητης εμπνεύσθηκε αυτους τους στίχους απο λόγια πηγη. Συγκεκριμένα, απο το βιβλίο της Λούλας Ρίτσου-Γλέζου το οποίο τιτλοφορείται Τα παιδικα χρόνια του αδελφου-μου Γιάννη Ρίτσου (καταγραφη της αφήγησης και επιμέλεια Μιχάλης Δημητρίου), που εκδόθηκε το 1981, απο τις εκδόσεις Κέδρος, δηλαδη δύο χρόνια πριν την έκδοση του ΥΓ. του Μ. Αναγνωστάκη.
Στη σελίδα 51 του βιβλίου της Γλέζου, ανάμεσα σε άλλα, διαβάζουμε και αυτη τη συγκλονιστικη αφήγησή-της, την οποία αξιοποίησε κατάλληλα ο Μ. Αναγνωστάκης, μεταπλάθοντάς-τη σε ποίηση:
Μόλις καλυτέρευε απο τους πυρετους και τις αιμοπτύσεις-του (σ. εννοει τον επίσης φυματικο αδελφο-της Μίμη, που νοσηλευόταν σε σανατόρια του Πηλίου και Νταβος), στις αναλαμπες-του καθόταν και έγραφε γράμματα στη μητέρα-μας, στο Πήλιο, με μεταγενέστερες ημερομηνίες. «Εν Μονεμβασία την τάδε Σεπτεμβρίου, Οκτωβρίου, Δεκεμβρίου…». Τα έκλεινε στα φάκελα και μού τα είχε αριθμήσει. Θα της τα έστελνα τακτικα μού έλεγε, αν χειροτέρευε πολυ και πέθαινε ακόμη. Έτσι, η μανούλα-μας θα έπαιρνε κουράγιο και δεν θα πήγαινε πίσω η δικη-της θεραπεία.
Μετα και με όσα καλόπιστα εξέθεσα πιο πάνω, δεν νομίζω να υπάρχει η παραμικρη αμφιβολία και να ισχυριστει κάποιος πως το απόσπασμα απο το βιβλίο της Γλέζου δεν είναι η λόγια πηγη του Μ. Αναγνωστάκη. Εξάλλου, όπως διαβάζουμε, ο ποιητης, στους συγκεκριμένους στίχους-του, δεν αναφέρεται σε γονεις∙ αναφέρεται σε «μάνα-του». Σε «μανούλα-μας» αναφέρεται και η Γλέζου. Επιπλέον, οι επιστολες, όπως γράφει ο Μ. Αναγνωστάκης, θα αποστέλλονταν «κάθε μήνα» στον αποδέκτη-τους. Το ίδιο ακριβως αναφέρει και η Γλέζου. Δηλαδη, ότι θα έστελνε κάθε μήνα στη μανούλα-της μία απο τις επιστολες που της εμπιστεύθηκε ο άρρωστος αδελφος-της Μίμης, όπως ακριβως το υπονοει και ο Μ. Αναγνωστάκης.
Ν’ αναφέρω, τέλος, πως το γεγονος αυτο μού το επιβεβαίωσε σιωπηρα και ο αγαπημένος, ο αξέχαστος, ποιητης σε μία σύντομη συνάντησή-μας. Δηλαδη, μ’ ένα κούνημα του κεφαλιου-του προς τα κάτω, όταν τον είχα ρωτήσει σχετικα για αυτους τους στίχους-του.
Ο συγγραφέας του κειμένου ακολουθει κανόνες του μονοτονικου συστήματος που εφάρμοζε ο αξέχαστος Αντώνης Μυστακίδης-Μεσεβρινος
