Από τη συλλογή Ο Μάρτιος και οι Ειδοί του (1977)
Όχι πέτρα
[Non pietra]
Μια ωραία μάζα στέρεη
ιζηματογενής
της ολιγοκαίνου
ποικιλμένη με γραμμές στολίδια
πέτρα της ρώμης και της σπάρτης
καρχηδόνας κι αθήνας
κομματιάζεται
σκόνη γίνονται οι νομουλίτες
που σκεπάζαν το πρωτόπλασμα
μ’ ασπίδα ασβεστολιθική
όχι πέτρα
οι λεγεωνάριοι κι οι οπλίτες
σκιά κονισαλέα
που περνά πάνω στη γη
για τη θάλασσα.
****
Ο τελευταίος
[L’Ultimo]
Είν’ εκείνος
είν’ ο έσχατος που
αθέατος
με το νήμα δεμένος
λάθρα μεταφέρει μιαν απάτη
άξαφνα θα πιάσει φωτιά
το φυτίλι στην άκρια
σωτήρας για τους άλλους
για τα στουπιά τ’ ανενεργά στη διαδρομή
της πυρκαγιάς
όπου στο τέρμα
τεταμένο και πλήρες περιμένει
το γεγονός.
**
Ο Μάρτιος και οι Ειδοί του
[Marzo e le sue Idi]
Σ’ όλα δυσπιστώ
στο μαχαίρι του βρούτου
στην τρυφερή του καίσαρος τη σάρκα
στο ίδιο το πεπρωμένο
ας περάσει ταχέως ο χρόνος
ας έλθουν επιτέλους ο μάρτιος κι οι ειδοί του.[1]
΄
[1] Τα μέσα του Μάρτη, στο ρωμαϊκό ημερολόγιο. Πβ. Πλουτάρχου, Καῖσαρ, 63: «ἐλθούσης δὲ τῆς ἡμέρας προϊὼν ὁ Καῖσαρ εἰς τὴν σύγκλητον ἀσπασάμενος προσπαίξειε τῷ μάντει φάμενος· “αἱ μὲν δὴ Μάρτιαι Εἰδοὶ πάρεισιν”», W. Shakespeare, Julius Caesar (Πράξη 1η, σκηνή 2η): «Beware the Ides of March». Επίσης, Κ. Καβάφη, Μάρτιαι Ειδοί: «Τα μεγαλεία να φοβάσαι, ω ψυχή. […] Κι όσο εμπροστά προβαίνεις / τόσο εξεταστική, προσεκτική να είσαι.»
Το ποίημα αυτό του Cattafi περιέχεται στην τελευταία του, φερώνυμη, συλλογή του 1977. Στα μέσα του Μάρτη του μεθεπόμενου έτους, ο ποιητής πεθαίνει. Είχε ακριβώς την ίδια ηλικία με τον Ιούλιο Καίσαρα, όταν κι εκείνος συνάντησε τον θάνατο…
*****************************************************************************************************
ΕΠΙΜΕΤΡΟ
Ποιητής με καταγωγή από τη Σικελία, ο Bartolo Cattafi διαμορφώθηκε πνευματικά, όπως ο ίδιος δήλωνε, μέσα στη δίνη του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, όταν ο γενέθλιος τόπος του δεχόταν ανηλεείς βομβαρδισμούς.
Η ποίηση του Καττάφι διακρίνεται από ήρεμη απαισιοδοξία και λεπτή ειρωνεία. Η ομοιότητα που ίσως διακρίνει ο αναγνώστης με την ποίηση του Καβάφη δεν έχει περάσει απαρατήρητη από την ιταλική κριτική. Ας σημειωθούν εδώ ακόμη: το επανερχόμενο θέμα του «νικημένου ανθρώπου» -με τη συχνή χρησιμοποίηση ιστορικών παραδειγμάτων- και παράλληλα η προτροπή για αξιοπρεπή, ήρεμη αποδοχή των δεινών και για συνέχιση της δράσης.
Στο ποιητικό έργο του Καττάφι, όμως, συχνή είναι η παρουσία ζώων και φυτών, και γενικότερα του φυσικού περιβάλλοντος, με το οποίο ο άνθρωπος είναι στενά, μοιραία μάλιστα, δεμένος. Ο ίδιος έλεγε: «η ποίηση ανήκει στη βαθύτερη βιολογία μας». Στο ύστερο έργο του, από το οποίο και η παρούσα μετάφραση, το ανθρώπινο υποκείμενο μοιάζει να ξαναγυρίζει στη χοϊκή του φύση, να αφομοιώνεται στο περιβάλλον από το οποίο έλπιζε να ξεχωρίσει…
Παράλληλα, όμως, πρόκειται για μια ποίηση οραματική (όπως την χαρακτήρισε και ο σπουδαίος σύγχρονος ομότεχνός του, Vittorio Sereni), εν πολλοίς βασισμένη -για να παραφράσουμε τον Αλεξανδρινό- σε «φαντασίες, αναμνήσεις και ινδάλματα».
