Δάφνη Νικήτα: «Η ποίηση είναι η ενορατική ματιά του εαυτού και του κόσμου» [Συνέντευξη στη Γεωργία Χάρδα]

`

`

Θα απαντήσω την ερώτηση σας με αυτό που γράφω στο οπισθόφυλλο του βιβλίου που πιστεύω πως

συνοψίζει τη νέα αυτή έκδοση: «Ζωή να κοιταζόμαστε διαρκώς στα μάτια, μόνοι μέσα σε μια

θαυμάσια έρημο. Η παράγκα στο δάσος είναι ευλογία, όπως τα αδέσποτα σκυλιά που σώθηκαν. Η

αναμονή είναι βαρετή, μόνη επιθυμία η επιστροφή στην εξοχή που καίγεται. Τυλίγουν τα παιδιά τους

με χρωματιστά τραπεζομάντιλα και βγαίνουν στον δρόμο τρέχοντας· η ομορφότερη χώρα –λένε– είναι

αυτή όπου ζεις. Δεν ακούγονται καμπάνες, «έχουμε πόλεμο» φωνάζουν. Οι πρόσφυγες κοπάδια· ο

στρατός ανήκει –λένε– στον λαό· δεν υπάρχει φαγητό πουθενά. Παγωνιά, πέφτω πάνω στο χιόνι,

σπάω, γίνομαι άπειρα μαύρα μικρά πουλιά. Το παιχνίδι μόλις άρχισε, δεν υπόσχομαι τίποτα. Η

αβεβαιότητα γίνεται ελπίδα. Αμέτρητα μυτερά στιλέτα καρφωμένα στο στήθος, μείνε κοντά μου κι ας

τρέχω σαν άλογο, μείνε κοντά μου κι ας είμαι το άλογο χωρίς κεφάλι. Το θαύμα συμβαίνει τη στιγμή

που η απελπισία θριαμβεύει. Τη δύναμη ζητώ να νιώσω σαν φτερό που χορεύει με τον άνεμο. Κλειστά

φωτεινά δωμάτια στη μέση μιας θάλασσας που αδειάζει, καθώς ο μίζερος κόσμος ενώνεται ξανά.»

Κάθε λέξη έχει τη σημασία και τη δύναμη της. Δεν ξέρω αν θέλω να δώσω ένα ειδικό βάρος σε

κάποια λέξη, έχω πάντως έστω και υποσυνείδητα ένα ιδιαίτερο λόγο που την επέλεξα.

`

Τα στιλέτα είναι όλα αυτά που μας πονούν, τα οποία αν κατορθώσουμε να τα αποδεχθούμε με

θάρρος και τόλμη, θα μας βοηθήσουν να ενεργοποιήσουμε μέσα μας αξίες και ιδανικά που μπορεί

να είχαν «κοιμηθεί» , όπως για παράδειγμα την εντιμότητα, την ενσυναίσθηση- που τόσο σπανίζει

στις μέρες μας-, τη σοφία και την πειθαρχία σε ό,τι μας βοηθά να παραμείνουμε αποφασιστικά

και αμετάκλητα άνθρωποι. Τα αμέτρητα μυτερά στιλέτα λοιπόν, τα χρειαζόμαστε όλα, γιατί ίσως

μόνο αυτά έχουν την ικανότητα να μας ωθούν να υπερβούμε τα όρια μας και να μας κάνουν

καλύτερους ανθρώπους.

`

Έρχονται στιγμές που και οι λέξεις ακόμη χάνουν τη δύναμη και το νόημα τους σαν δοχεία που

αδειάζουν. Μια λύση είναι η απομάκρυνση και πολύτιμο καταφύγιο γίνεται η σιωπή. Ένα είδος

λύτρωσης έστω για λίγο, ένα κοίταγμα εσωτερικό, ένα διάλειμμα από τον «λόγο» για να μπορέσει

να υπάρξει η επάνοδος. Έτσι και αλλιώς δεν υπάρχουν νικητές ή ηττημένοι τελικά, ούτε ακόμη

στις λέξεις που έρχονται και φεύγουν. Όλα βρίσκονται σε μια διαρκή κίνηση, σε μια διαρκή

εναλλαγή με ανατροπές αλλά και με θαύματα.

`

«Το μαύρο τετράγωνο» αναφέρεται στο έργο του διάσημου ζωγράφου Kazimir Malevich και είναι

η δεύτερη φορά που εμφανίζεται σε ποίημα μου. Ο μυστηριακός αυτός πίνακας υποδεικνύει το

σημείο μηδέν για μια νέα αρχή όπου η παλιά τέχνη έρχεται αντιμέτωπη με την νέα μέσα σ’ ένα

αντιφατικά μεταβαλλόμενο κόσμο γεμάτο εκπλήξεις που όλα πάνε και έρχονται αλλά τίποτα δεν

υπάρχει και τίποτα δεν μπορεί να υπάρξει πέρα από το «μαύρο τετράγωνο» που όλο

επανέρχεται. «…Μεταφυσικά πλανιέται/ πάνω σε τοίχο/το μαύρο τετράγωνό σου/ Μάλεβιτς/

εκκρίνει το παράλογο…» «Γράμμα σ’ ένα φίλο» από την ποιητική συλλογή «Μπουκάλια από το

ίδιο άρωμα»). Η εντυπωτικά μοναδική μουσική του Πράισνερ, μια μουσική πέρα των συνόρων,

που δεν είναι ακριβώς κινηματογραφική αλλά ούτε κλασσική μα πιο πολύ ανθρώπινη, ευθύς,

εμπνευσμένη από την ακεραιότητα και την καθαρότητα της ψυχής και της σκέψης που οδηγεί σε

μια ατμόσφαιρα φωτός και σκιάς αλλά επίσης θάρρους και ελπίδας. Η ιστορία της ζωής, αυτής

που ζήσαμε και εκείνης που θα ζήσουμε τώρα, με την ιδέα του θανάτου ωσάν «το ρέκβιεμ των

περασμένων ημερών» που τελείωσαν «λίγο πριν ανοίξουν οι νέες πληγές» καθώς η ζωή

συνεχίζεται αμείλικτη.

`

Κάποιες φορές τα όσα δεν λέχθηκαν και έμειναν στην σιωπή ήταν οι πιο δυνατές κραυγές. Κάθε

αντίο σηματοδοτεί ένα τέλος και ο αποχωρισμός αυτός μοιάζει με ένα μικρό θάνατο. Η μοίρα της

αγάπης είναι τελικά η απώλεια. Η διαδικασία της ανάρρωσης από αυτό το «τραύμα» μπορεί να

οδηγήσει σε μια ενδοσκόπηση, σε ένα κοίταγμα στον καθρέφτη που βοηθά τον άνθρωπο να

γνωρίσει καλύτερα τον εαυτό του, να ανακαλύψει τις δικές του αλήθειες, δυνάμεις και

αντιστάσεις που θα τον πάνε παραπέρα. Το «αντίο» ακόμη και αν δεν ακούστηκε είναι ικανό να

φέρει ένα λυτρωτικό τέλος που οδηγεί στην ευγνωμοσύνη και στην επανεκτίμηση του χρόνου

που έφυγε και των αναμνήσεων που ήρθαν για να διαρκέσουν μια ζωή.

`

Για όλα αυτά που πολύ σωστά έχετε αναφέρει ο έρωτας δεν θα πάψει ποτέ να είναι ο απόλυτος

ρυθμιστής των πάντων, μια κινητήριος δύναμη για όλα που δίνει νόημα και ουσία εκεί που δεν

υπάρχει τίποτα με ένα τρόπο μαγικό και μοναδικό. Ο έρωτας αποτελεί μυστήριο αλλά και

αποκάλυψη και είναι κρυμμένος σε όλα τα βάθη και μήκη των απλών καθημερινών πραγμάτων.

Όπως γράφει ο André Breton: « Ποτέ δεν υπήρξε κάποιος απαγορευμένος καρπός. Μόνο ο πειρασμός

είναι θεϊκός». Όμως όπως όλα σ’ αυτόν τον κόσμο έτσι και ο έρωτας δεν διαρκεί για πάντα. Ευχή να αξίζει

όσο αντέχει. Το ενδιαφέρον τώρα με τον ανεκπλήρωτο έρωτα είναι πως είναι ό μόνος που μπορεί να

υπάρχει εσαεί γιατί δεν τελειώνει μόνο ότι δεν έχει ακόμη αρχίσει..

`

Η επικοινωνία με τον αναγνώστη είναι πιστεύω αναγκαία. Το ποίημα γράφεται και το ταξίδι

ξεκινά. Ζητούμενο να φτάσει στον άλλο, στους άλλους. Διαφορετικά χάνεται, ξεχνιέται. Το

ποίημα αποκτά δύναμη και αξία την στιγμή εκείνη που κατορθώνει ν’ αγγίξει κάποιους άλλους

ανθρώπους, να μιλήσει στην ψυχή και στις αισθήσεις, αβίαστα σαν χάδι ή κραυγή που γεννούν

εικόνες, συναισθήματα, συνειρμούς που μπορούν να ζωντανεύσουν το σιωπηλό αυτό ποιητικό

σύμπαν δημιουργώντας ένα διάλογο που να επιτρέπει στον αναγνώστη να έρθει έστω για λίγο

αντιμέτωπος μ ‘ ένα ολόκληρο νέο κόσμο όπου γίνεται μάρτυρας αλλά και εν δυνάμει

πρωταγωνιστής.

`

Το «Δηλητήριο» το οποίο έγινε art film και συμμετείχε σε ομαδική έκθεση με εικαστικούς και

ποιητές τον περασμένο Οκτώβριο.

`

Η ποίηση υπάρχει αν βέβαια το επιλέξουμε για να μας συνοδεύει και να μας συντροφεύει στις

μικρές και μεγάλες περιπλανήσεις μας. Η γραφή και η δύναμη των λέξεων μας φέρνουν σε επαφή

με τα συναισθήματά μας, με την ίδια μας την ύπαρξη. Ο ποιητικός λόγος λειτουργεί ως καθρέφτης

για μια βαθιά και ουσιαστική ανάλυση εαυτού, πέρα από στερεότυπα και στεγανά. Μια πορεία

μέσα σ’ ένα ποιητικό σύμπαν με οδηγό την φαντασία την μόνη ίσως ελευθερία. Δεν ξέρω αν

μπορεί η ποιητική γραφή να θεραπεύσει τη ψυχή μπορεί όμως να λειτουργήσει αν της

επιτραπεί, ως βάλσαμο, σε στιγμές δύσκολες και τραυματικές, ως φως πάνω στον παράλογο

πολλές φορές αυτόν κόσμο που οδηγεί στην αλήθεια, δείχνοντας μας πως να ζούμε ποιητικά, πως

να κατανοούμε τον κόσμο γύρω μας για να προχωράμε και να συνεχίζουμε.

`

Ο ποιητικός λόγος μπορεί να ωθήσει τον άνθρωπο να επιζητήσει αυτό που δικαιούται που δεν

είναι άλλο από το «φως» πέρα από την απελπισία, πέρα από τα καθημερινά σκοτάδια και την

επαναλαμβανόμενη ματαίωση ονείρων, επιθυμιών και προσδοκιών. Η ποίηση είναι η ενορατική

ματιά του εαυτού και του κόσμου. Είναι ένα άλλο παράλληλο σύμπαν που συμμετέχοντας σε αυτό

σου ανοίγονται καινούριες αθέατές πλευρές της ύπαρξης και του κόσμου.

`

`

Η Δάφνη Νικήτα γεννήθηκε στη Λευκωσία. Σπούδασε Ιστορία της Τέχνης στο University of Kent (BA Ηonors) και στο Goldsmiths’ College, University of London (MA). Διευθύνει το Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Διάτοπος. Συνεργάστηκε με το Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου ως παραγωγός πολιτιστικών προγραμμάτων. Έ­χει γράψει μελέτες και κριτικά σημειώματα για το έρ­γο πολλών καλλιτεχνών και έχει επιμεληθεί εκθέσεις στην Κύπρο και στο εξωτερικό. Το 2009 προσκλήθηκε και συμμετείχε στη δράση «Making words», η οποία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της 53ης Μπιενάλε Τέχνης της Βενετίας, με επιμελητές τους Daniel Birnbaum και Evgeny Bunimovich. Την ίδια χρονιά συμμετείχε στην Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης, σε ποιητική δράση. Σε ποίησή της βασίστηκαν τρεις ζωντανές περφόρμανς, που παρουσιάστηκαν στο Ί­δρυμα «Μιχάλης Κακογιάννης» (Αθήνα, Σεπτέμβριος 2012), στο ΚΣΤ Διάτοπος (Λευκωσία, Φεβρουάριος 2017) και στη Λεβέντειο Πινακοθήκη (Λευκωσία, Ιανουάριος 2020). Έχει δημοσιεύσει τις ποιητικές συλλογές Μπουκάλια από το ίδιο άρωμα (Εκδόσεις Εν Tύποις, Λευκωσία 1999), Το βροχερό βαγόνι (Eκδόσεις Το Ροδακιό, Αθήνα 2007), Η περιπέτεια της Μπέττυ και άλλα ποιήματα (Eκδόσεις [.poema..], Αθήνα 2009), Μαύρα σκυλιά (Eκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2015), Το δέντρο που ανατέλλει (Eκδόσεις Καστανιώτη, Α­θή­να 2018), Το μπλε δείπνο (Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθή­να 2020). Ποιήματά της έχουν δημοσιευθεί σε διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά και ανθολογίες.

Το 2022 τιμήθηκε από το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού για τη συνεισφορά της στην προώθηση και καλλιέργεια του ελληνικού πολιτισμού.

`