Υπάρχω θα πει μελαγχολώ
Στο «Πορφυρό Της Φλέβας Σου» είδα σώματα. Διέκρινα άκρα, δάχτυλα και μάτια. Μικρές, ανεπαίσθητες λεπτομέρειες στα πρόσωπα των ανθρώπων. Ένιωσα χάδια, χαμόγελα, δάκρυα, μπορεί και ανοιχτές φλέβες που από μέσα τους έρρεε ζεστό κατακόκκινο αίμα.
Η νέα συλλογή της Ελένης Σακκά είναι γεμάτη ανθρώπους. Είδα παρουσίες και απουσίες, συναντήσεις και αποχωρισμούς. Είδα όμως και παρελθόν. Αρκετό παρελθόν. Συνάντησα και προσωπικές στιγμές που αφορούν τους περισσότερους από εμάς. Ορισμένες μάλιστα φορές σκιαγραφεί παράπλευρες ιστορικές αφηγήσεις συγκεκριμένων γεγονότων.
Συμπαθώ την μελαγχολία που αποπνέει ο ποιητικός στίχος. Και η μελαγχολία είναι δομικό στοιχείο και της ποιήτριας. Άλλωστε, δεν είμαι καθόλου βέβαιος αν μπορεί να υπάρξει ποιητικός λόγος χωρίς το παραμικρό ίχνος μελαγχολίας. Ας μη γελιόμαστε, ο άνθρωπος είναι κατουσίαν ον μελαγχολικό.
Η μελαγχολία δεν είναι ακριβώς συναίσθημα. Πρόκειται για κατάσταση εφάμιλλη της ύπαρξης. Υπάρχω θα πει μελαγχολώ. Όπως ο ποιητικός λόγος δεν είναι απλώς πεδίο έκφρασης συναισθημάτων. Περισσότερο εκφράζουμε ψιθύρους ή κραυγές για το αδικαίωτο της ύπαρξης. «Ολόλευκες σελίδες απελπισμένων ποιητών», γράφει η Ελένη Σακκά. Υπάρχει μάλιστα σοβαρό ενδεχόμενο η μελαγχολία να είναι προϊόν απελπισίας ή και το αντίστροφο.
Ωστόσο, εντόπισα ένα ρήμα στην εν λόγω συλλογή που το θεωρώ “κλειδί” για την ανάγνωσή της: πρόκειται για το ρήμα “φεύγω”. Φεύγουμε. Δεν είμαστε σχεδόν ποτέ βέβαιοι για το που. Απλώς, φεύγουμε. Και για καλή ή κακή μας τύχη, καταλήγουμε στο απόκρημνο ακρωτήρι της ποίησης, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η ποιήτρια. Αν και εδώ που τα λέμε, η ποίηση μοιάζει περισσότερο με γκρεμό. Και αλίμονο σε εκείνον που τον προσεγγίζει.
«Οδεύουμε σε αφύλακτες διαβάσεις», γράφει κάπου αλλού. Πράγματι, είμαστε εκτεθειμένοι από παντού. Όσο κι αν θεωρούμε ότι προσέχουμε, το απρόοπτο καραδοκεί. Η ζωή είναι ένα πεδίο ανεπανόρθωτης έκθεσης. Παίρνει σάρκα και οστά μόνο όταν βρούμε το θάρρος να την εκθέσουμε. Όχι τόσο στα μάτια και τις ζωές των άλλων, αλλά κυρίως στον ίδιο μας τον εαυτό. Δεν θα δούμε κάτι που πρόκειται να μας ξαφνιάσει. Μεγαλώσαμε πια. Ίσως αντικρίσουμε το φθαρμένο μας δέρμα, τα ταλαιπωρημένα μας μάτια, σημάδια από το ανελέητο του χρόνου και του παρελθόντος. Σημάδια χαράς και πόνου. Κυρίως πόνου: «Κανείς δεν ήξερε πόσο πονούσε», γράφει η ποιήτρια σε έναν στίχο της. Κατά βάθος οι άνθρωποι δεν αντιλαμβάνονται, ούτε συμμερίζονται εύκολα τον πόνο του άλλου. Ποιος όμως κατάφερε να ξορκίσει τον πόνο;
Ή ποιος τόλμησε να καταστείλει το εμμονικό πρόσωπο του έρωτα; «Ο έρωτας μας αναγεννά» γράφει η Ελένη Σακκά στη σελίδα 13, «και καταργεί τον χρόνο». Και είναι πράγματι έτσι. Μόνο που ο έρωτας όχι μόνο μας αναγεννά, αλλά και μας δολοφονεί, μας διαλύει, μας σακατεύει και αμβλύνει επικίνδυνα την αίσθηση του χρόνου. Τον κάνει να φαίνεται ανελέητος και καθόλου καταπραϋντικός ή θεραπευτικός. Είμαστε δέσμιοι του χρόνο. Βήμα δεν μπορούμε να κάνουμε χωρίς να μας ακολουθεί. «Διάττοντες αστέρες οι στιγμές μας», αναφέρει η ποιήτρια. Αναγνωρίζοντας το παροδικό των στιγμών και το ελάχιστο της ύπαρξης. «Φθείρεται και ξοδεύεται η ζωή μου / σε αναλύσεις αναίτιες / και ανέκφραστα συναισθήματα», θα πει κάπου αλλού.
Πάντως, στη σελίδα 18 και στο ποίημα με τίτλο «Γη της Αμοργού» εντόπισα τους πιο ενδιαφέροντες στίχους της συλλογής: «ο σταυρός που σχηματίζω με το σώμα μου / γίνεται ένα με τους ξύλινους σταυρούς / των κεκοιμημένων». Μονάχα αυτό το τρίστιχο θα μπορούσε να διασώσει όλη την έως τώρα ποιητική της.
«Δεν μου αρκεί να μ’ αγαπάς», αναφέρει η ποιήτρια στη σελίδα 21. Κι αναρωτιέμαι, αν η αγάπη δεν είναι αρκετή, τί περισσότερο ζητάμε; Όπως και να ’χει, καταλήξαμε να ζούμε μία ζωή χωρίς αγάπη και συγχώρεση. Τουλάχιστον αυτό επισημαίνει η ποιήτρια στη σελίδα 23. Αυτή είναι η τιμωρία μας: να ζούμε μία ζωή χωρίς αγάπη και συγχώρεση.
Η Ελένη Σακκά τολμά να εκτεθεί. Και καταθέτει στίχους που αξίζει κανείς να τους δώσει σημασία. Μπορεί να γίνεται υπερβολικός λόγος στις ημέρες μας (σε καταχρηστικό βαθμό) για λογοτεχνία, ποίηση, εκδόσεις, ανάγνωση, ας μην τρέφουμε όμως αυταπάτες. Εκείνο που μας απομένει είναι η επιστροφή στην πολύτιμη μοναξιά και η ανάγκη μας να έρθουμε λίγο πιο κοντά. Και η ποίηση της Ελένης Σακκά καταφέρνει να μας φέρει κοντά.
Συγχαρητήρια για την εξαιρετική προσέγγιση σας στην ποιητική συλλογή της Ελένης Σακκά! Συγχαρητήρια και στην ποιήτρια!