1.
Ποιος ρίχνει αυτές τις τσεκουριές
κόβοντας τα σχοινιά της πίστης;
Ποιος αλλάζει τον ρου της ζωής μου;
Γυρνώ στον κύκλο μιας πίστης τυφλής.
Γιατί μετατοπίζουν την αρμονία μου;
Καταριέμαι την αλήθεια ετούτη
που σπάει το θαυμαστό
κρύσταλλο τού καθρεφτισμού.
Nα πιστέψω δεν ήθελα
πως το φως των ματιών σου
αντανάκλαση ήταν δική μου.
`
2.
Χαίρε!
Μηχανικά κινήθηκαν τα χείλη μου.
Υποχώρησα στην κοιλιά της μάνας μου.
και γέλαγα, γέλαγα, ξένη στα συναισθήματά μου,
λιπόθυμο το αίμα, τα μάτια διασταλμένα,
με τούτο το λευκό αδρανές γέλιο
των ψυχορραγούντων και των νιογέννητων.
`
3.
Ανάστατο σε κυματισμούς αγωνίας
σκαρφαλώνει απ’ τις ρίζες μου
και σ’ ένα χαμόγελο ανθίζει,
ετούτο το ένστικτο
που γρατσουνάει σαν τυφλοπόντικας
μες στους πικρούς ίσκιους
που με θάβουν ζωντανή.
4.
…τα λατρεμένα μάτια
που φέρω ζωγραφισμένα στα σπλάχνα μου
San Juan de la Cruz
Πάντα αυτά τα παγερά μάτια!
Ποιος με καλεί
μεσ’ απ’ τα θολά βάθη του;
Πυκνές αναθυμιάσεις,
νοσηρό ρίγος
νυσταγμένης σάρκας.
Θέλω να το βάλω στα πόδια και δεν μπορώ.
Θα απομείνω αραιωμένη
στο τυφλό βλέμμα.
Θέλω να μιλήσω και δεν μπορώ.
Θα πεθάνω πνιγμένη
στα νεκρά μαλάματα.
Πως τρέχει το αίμα μου…
Εγώ αισθάνομαι ανάλαφρη.
Πάω μέσα απ’ τα μάτια σου
με τις φλέβες ανοιχτές.
`
5.
Στάλα στάλα
χύνεται το σθένος μου.
Με τα χέρια παγωμένα
πασχίζω μάταια
να τη συγκρατήσω.
Επιταχύνουν την ανάσα τους
τα στόματα των πόρων μου
με τα γλυκά τους ξεφορτώματα
από μόσχους και μαόνι,
από σανδαλόξυλο και κανέλα.
Και το πιο ντροπαλό μου αίμα
καίγεται στο μάγουλο,
σε μια λευκή πυρά
από κρίνου φλόγες.
(Pez en la tierra, 1932)
***************************************
ΕΠΙΜΕΤΡΟ
Η Margarita Ferreras (1900-1964) είναι μία από τις πολλές γυναίκες καλλιτέχνιδες της γενιάς του 27, στην Ισπανία, που έμειναν στην αφάνεια σχεδόν μέχρι τα τέλη του 20ου αιώνα. Μολονότι δεν συγκαταλέγεται στις γυναίκες που αποτέλεσαν τον λεγόμενο σκληρό πυρήνα των γυναικών της γενιάς, η μοναδική ποιητική συλλογή της με τίτλο Pez en la tierra (Ψάρι στη στεριά), που εκδίδεται το 1932 από το τυπογραφείο της ποιήτριας Concha Méndez και του συζύγου της , Manuel Altolaguire, προκάλεσε αμέσως αίσθηση και θεωρήθηκε ρηξικέλευθη. Η συγκεκριμένη συλλογή αποδείχτηκε αρκετή για να την καθιερώσει ως μία από τις σημαντικότερες ποιήτριες της ασημένιας εποχής των ισπανικών γραμμάτων που καλύπτει χρονικά την περίοδο από τις αρχές του αιώνα έως το 1939.
Οι γεμάτοι αισθαντικότητα στίχοι ωστόσο προκάλεσαν τις συντηρητικές αντιλήψεις της εποχής και θεωρήθηκαν σκανδαλώδεις. Όπως επίσης σκανδαλώδης υπήρξε και η προσωπική της ζωή μέσα από την οποία υποστήριξε το μοντέλο της ασυμβίβαστης και χειραφετημένης γυναίκας που διεκδικεί με ίσους όρους τη θέση της μέσα στους κόλπους μιας αδυσώπητης πατριαρχικής κοινωνίας. Συνδέθηκε συναισθηματικά τον πρίγκιπα Fernando de Baviera, πρωτεξάδελφο του βασιλιά Alfonso XIII, και είχε έντονη κοινωνική ζωή.
Συναναστρεφόταν εμβληματικούς ποιητές και διανοούμενους της εποχής (Luis Cernuda, Manuel Altolaguire, Fransisco Ayala, Benjamín Jarnés), καθώς και πολλές από τις σημαντικές γυναίκες εκείνης της γενιάς (Concha Méndez, Ernestina de Champourcín, María Teresa León, Maruja Mallo) με τις οποίες συναντιόταν σε ένα πεδίο καλλιτεχνικής δράσης που είχε ως σταθερά σημεία αναφοράς δύο κατεξοχήν χώρους που διαδραμάτισαν τότε σημαντικό ρόλο στην πνευματική εξέλιξη των γυναικών και τις φεμινιστικές αντιλήψεις: Residencia de Señoritas και Lyceum Club Femenino de Madrid. Ωστόσο την εποχή που η φήμη της βρίσκεται στο απόγειο, λίγο μετά την έκδοση του βιβλίου της, τα ίχνη της χάνονται ξαφνικά. Τα όσα γνωρίζουμε για ζωή της από το σημείο αυτό κι έπειτα τα οφείλουμε στην έρευνα του Fran Garcerá, ενός από τους πολλούς σημαντικούς ερευνητές που έχουν αναλάβουν τα τελευταία χρόνια να αποκαταστήσουν μια μεγάλη ιστορική αδικία σε βάρος των γυναικών αυτών.
Πρόκειται για τον άνθρωπο που έφερε στην επιφάνεια την σπαραχτική αλληλογραφία της ποιήτριας προς τον Miguel de Unamuno, κατά πάσα πιθανότητα χωρίς ανταπόκριση από εκείνον, όταν θα βρεθεί έγκλειστη, παρά τη θέλησή της μετά από ενέργειες της μητέρας της, σε ένα ψυχιατρείο: Είναι πολύ χαρακτηριστικά όσα του γράφει, μεταξύ άλλων: «Μέσα στη χαύνωση των ναρκωτικών, άκουγα τις παραληρηματικές κραυγές των ψυχασθενών περνούσα ώρες και ώρες κουλουριασμένη σε κάποια γωνιά σαν άρρωστο ζώο, μες σε σπαράγματα ψυχομαχητού και εκλιπαρώντας για μια τρυφερότητα που κανείς δεν μου έδινε.
Περιτριγυρισμένη από μηχανικές υπάρξεις, αναίσθητες στον ανθρώπινο πόνο, κατάλαβα πως το καλύτερο είναι να προσποιούμαι μια ενδοτικότητα που δεν αισθανόμουν…». Η επόμενη μαρτυρία για κείνη έρχεται από τις αναμνήσεις του ποιητή και εκδότη της, Manuel Altolaguire, στο βιβλίο του, El caballo griego: reflexiones y recuerdos (1927-1958), που την περιγράφει ρακένδυτη και σε κατάσταση αλλοφροσύνης σε έναν από τους δρόμους της Βαλένθια, το 1937, ενώ μαίνεται ο εμφύλιος, να ζητά βοήθεια χωρίς να είναι σε θέση να καταλάβει τι ακριβώς συμβαίνει. Για πολλά χρόνια όλοι πιστεύανε πως είχε φύγει από τη χώρα της μέχρι που η έρευνα του Fran Garcerá εντοπίζει και πάλι τα ίχνη της, αν και είναι πολλά εκείνα που εξακολουθούν να παραμένουν άγνωστα για τη ζωή της.
Πιθανότατα πέθανε το 1964 στα μέρη όπου γεννήθηκε, στην ευρύτερη περιοχή της Zamora, ξεχασμένη από όλους έχοντας υποστεί κι εκείνη, όπως πολλές γυναίκες της γενιάς του 27, αρχικά μια αμείλικτη εσωτερική εξορία, απόρροια του Εμφυλίου και της διδακτορίας που φέρθηκε με μένος στις γυναίκες που είχαν επιχειρήσει να σπάσουν στεγανά αιώνων, και στη συνέχεια την επί πολλές δεκαετίες λήθη.
`
ΠΗΓΕΣ:
Balló, T. Núñez, M.J., Torres, S. (2015), Las Sinsombrero, RTVE, Ανακτήθηκε την 10/5/2021 από https://www.rtve.es/play/videos/las-sinsombrero/imprescindibles-sin-sombrero/3318136/
Balló, Tánia (2018), Las Sinsombrero II: Ocultas e impecables, Barcelona: Espasa
Ferreras, Margarita (2019). Pez en la Tierra, Edición, introducción y notas de Fran Gracerá, Madrid: Torremozas
Ferris, José Luis (2022). Mujeres del 27. Antología poética. Barcelona: Austral
Gómez Bravo, Gutmaro (2014). El exilio interior, Barcelona: Penguin
