Ο «ευθυς και δίκαιος» λόγος του Άγι Χαραλαμπίδη
Η ποίηση που δημιούργησε και προσφέρει στο αναγνωστικο κοινο ο ποιητης Άγις Χαραλαμπίδης με την καινούργια συλλογη-του που τιτλοφορείται ΄΄Ρωγμες των καιρων’’, και η οποία εκδόθηκε τον περασμένο χρόνο (2021) στην Αθήνα, απο τις εκδόσεις Αρχύτας, παρουσιάζεται ήπια, ήρεμη, χαμηλων τόνωνκαι φαινομενικα αδιάφορη και ακίνδυνη. Τα φαινόμενα όμως απατουν. Και πλανάται πλάνη οικτρα εκείνος που θα πιστέψει κάτι τέτοιο. Γιατι πρόκειται για οφθαλμαπάτη, εφόσον εντος-της, στα κατάβαθα αυτης της εύρωστης ποίησης, ο επαρκης και καλα μυημένος αναγνώστης στα μυστικα-της, θα αισθανθει ό,τι κινούνται ισχυρα ρεύματα, ικανα να προκαλέσουν μέσα-του σεισμοή κάτι σαν τρικυμία,αλλα και μεγάλη αναστάτωση στη σκέψη και κυρίως στη συνείδησή-του, που αναπόφευκτα όλααυταοδηγουν σε έντονο και βαθυ προβληματισμο.
Είναι σίγουρα μία πολυ δύναμη ποίηση, με τα βασικα και κυρίαρχα στοιχεία που τη συγκροτουν, όπως ρυθμο, ένταση, κοινωνικη αγωνία, λιτότητα, σαφήνεια, δραματικότητα και ενίοτε τρυφερότητα,αλλα και οργη, πίκρα και λεπτη ειρωνεία,να περιστρέφονται δαιμονισμένα στη κοίτη που εμφωλεύουν, επιζητώντας επιτακτικα και με επαναστατημένο τρόπο έξοδο προς το άπλετο φως.
Η φρέσκα ποίηση του Άγι Χαραλαμπίδη, πέρα απο ώριμη και ρωμαλέα, είναι, όπως επιφαίνεται, και άκρως ανθρωποκεντρικη, και αυτο νομίζω είναι το κύριο και ουσιώδες, άρα και το πιο ενδιαφέρον χαρακτηριστικο-της. Θέλω να πω πως είναι μία ποίηση που διατηρει στον κεντρικο πυρήνα-της τον άνθρωπο και τις μεγάλες διαχρονικες αξίες που πρεσβεύει όπως είναι η αγάπη, η φιλία, η αλληλοκατανόηση, η αδελφοσύνη, η αληλεγγύη, η ελευθερία, η ειρήνη, με τη μεγάλη αγωνία-του, συγχρόνως και παράλληλα, για το μέλλον του τόπου-του αλλα και την μοίρα των ανθρώπων που κατοικουν σε αυτο τον τόπο, να είναι έκδηλη μέσα απο τις σελίδες αυτης της ποιητικης συλλογης-του. Με άλλα λόγια, ο Αγις Χαραλαμπίδης, με το ταλέντο και τη μαστορια που διαθέτει, είναι ικανος να κάνει σπουδαία ποίηση που βγαίνει μέσα απο τον κόσμο στον οποίο ζει, ονειρεύεται και δημιουργει. Γράφει στο ποίημα «Εικόνες 1-Παλια Λευκωσία»:
«Εκει,
στην αυλη της Παναγίας Φανερωμένης
λίγο μετα τα μεσάνυχτα
κείτονταν,
απο ασιτία εξουθενωμένες,
η αξιοπρέπεια και η ελπίδα∙
μέσα στο σχεδον ακίνητο σαν πτώμα
ανθρώπινο κορμι…»
Σελ. 26
Η συλλογηπεριέχει 60 ποιήματα, μικρα έως πολυμικρα, και χωρίζεται στις εξης πέντε λειτουργικες ενότητες: ΄΄Ραγισμένοι καθρέπτες΄΄, ΄΄Μέσ’ απο τις γρίλιες΄΄, ΄΄Ανηφορικαμονοπάτια΄΄, ΄΄Σημεία του ορίζοντα΄΄ και ΄΄Μικρες κλεψύδες΄΄, που η ενότητα αυτη περιλαμβάνει μόνομικρα άτιτλα ποιήματα, απο πέντε έως εννέα στίχων (τίτλος είναι ο πρώτος στίχος του κάθε ποιήματος), μέσω των οποίων δίνεται η ευκαιρία στον ποιητη να φιλοσοφήσει πάνω σε διάφορα πολυλεπτα κοινωνικά θέματα.
Διακρίνω όμως, πως στα περισσότερα ποιήματα της συλλογης, η ματια του ποιητη προσομοιάζει μ’ ένα φωτογραφικοφακο που όταν τεθει σε λειτουργία απαθανατίζει ότι υπάρχει γύρω απο τον χειριστη-του. Δηλαδη, ο ποιητης με το ακούραστο και κυρίως άπληστο βλέμμα-του, που μοιάζει όπως είπα μ’ ένα περιστρεφόμενο φακο ή μία κινητη κάμερα, παρακολουθει και καταγράφει όσα διαδραματίζονται πέριξ-του, είτε αυτο είναι μία αγαθη ή αποτρόπαιη ανθρώπινηπράξη ή χειρονομία, είτε είναι ένα όμορφο ή παράξενο φυσικο φαινόμενο που προβάλλει ξαφνικαμπροστα-του, με την προοπτικητο θησαυρισμένο αυτουλικο να το επεξεργαστει και να το αξιοποιήσει μελλοντικα στη δικη-του ποιητικηπαραγωγη, άσχετα αν αυτο το υλικο που αποταμιεύει στην πνευματικη τράπεζα-του δεν ανταποκρίνεται στο σύνολό-του στα ακριβα γούστα ή στην αισθητικη αντίληψή-του. Και αυτο ασφαλως είναι ένα άλλο ιδιαίτερο χαρακτηριστικο της καινούργιας ποίησης που μάς δίνει τώρα ο Άγις Χαραλαμπίδης. Στο ποίημα «Διάψευση» θα γράψει:
Γυρνάω το περισκόπιο με αγωνία∙
νοσταλγω μια εικόνα ανοιξιάτικη
μια πεταλούδα
μια μέλισσα να τρυγα ένα λουλούδι
ένα κομμάτι γαλάζιο ουρανο
ένα χελιδόνι
ν’ ακούσω εν’ αηδόνι
ν’ αντικρύσω ένα παιδι
εν΄ανθισμένο γιασεμι…
Γυρνάω το περισκόπιο
μα όσο και να προσπαθω
πυκνη ομίχλη μού κρύβει τον ήλιο.
Σελ. 64
Στην αναγνωστικη πορεία-μας μέσα στις σελίδες της καινούργιας ποιητικης συλλογης του Άγι Χαραλαμπίδη, όπως διαπιστώσαμε, ο ποιητης χωρις ρητορισμους, αφορισμους και αισθηματολογίες, όμως με σαφήνεια και αβίαστη λιτότητα, κατορθώνει να μάς δώσει ποιητικες εικόνες εξαιρετικης δύναμης και ευκρίνειας. Ποιητικες εικόνες που φανερώνουν μία μυστηριακη πνοη και μία φιλοσοφικη διάθεση απο μέρος του ποιητη για το θαύμα και την ιερότητα της ζωης και γενικα για την αναγκαιότητα ενος«ηθικα και αγγελικα πλασμένου» κόσμου αλλα, συνάμα, αναδίνουν και την ψυχικη διέγερησή-του, όταν δηλαδη με μεγάλη απογοήτευσή-του διαπιστώνει πως στον κόσμο επικρατουν αρχες και αξίες αντίθετες αποαυτες που πιστεύει, με αποτέλεσμα, κάποιες φορες, οι αντοχες-του να οδηγούνται μέχρι και τα όρια της συντριβης. Γι’ αυτο, άλλες ποιητικες εικόνες του Άγι Χαραλαμπίδη μεταδίδουν χαρα και ευτυχία και άλλες πόνο και δυστυχία. Διαβάζουμε στο ποίημα «Εικόνες ΙΙ-Πρωϊνο ρεσιταλ»:
Κάθε πρωι το ίδιο σκηνικο∙
η γρια γυναίκα στην αυλη
υφαίνει την καινούργια μέρα
με το’ να χέρι κραδαίνει την επιμονη
παλεύει με το άλλο
στο ‘να της πλευροισορροπει στο ΠΙ
στη σφουγγαρίστρα τ’ άλλο
θέλησης δίνει ρεσιταλ κι υπομονης
κάθε πρωι στις έξι και μιση
σαν άξιος πολεμιστης που ρίχνεται στη μάχη∙
στη μοίρα-της, στο θάνατο μπροστα
ποσως δεν ορρωδει
η γρια γυναίκα.
Σελ. 34
Στην καινούργια ποίηση του ΆγιΧαραλαμπίδη, εντυπωσιάζει και η ένταση καθως και η ειλικρίνεια του εξομολογητικου τόνου-της, όπως αυτα τ’ αδρα χαρακτηριστικα στοιχεία-της ξεδιπλώνονται μέσ’ απο τους καλαδουλεμένους και ώριμους στίχους-του που, κάποιες φορες, σκόπιμα αφήνει ο ποιητης να καταλήγουν έντονα καυστικοι και επικριτικοι, με στόχο να στηλιτεύσει κάποιες σάπιες, εντελως απαράδεκτες κοινωνικες και πολιτικες καταστάσεις που ευδοκιμουν τα τελευταία χρόνια στον τόπο-μας, χωρις όμως να παύουν στιγμη αυτοι οι στίχοι να είναι σαφεις και εύληπτοι. Το ποίημα «Αύριο δεν…», είναι εδραιωμένο ακριβωςπάνω σε αυτοτο επικριτικο αλλα και καταθλιπτικο κλίμα:
Στο ναο της αμφικτυονίας
με τα πολυτελη δείπνα εργασίας,
πολύωρες οι συσκέψεις των Καρδιναλίων∙
το βλέπουμε στην τηλεόραση
τ’ ακούμε στο ραδιόφωνο.
Πολυάσχολοι καθως είναι
δύσκολο να πάρουνε είδηση
ότι μερικες χιλιάδες άνθρωποι
δε θα πούνε αύριο καλημέρα
δε θα αγκαλιάσουν αύριο τα παιδια-τους∙
ο μαύρος καπνος
που καλύπτει τον ουρανο
δεν θα τους επιτρέψει
να χαιρετήσουν αύριο τον ήλιο.
Σελ. 65
Στη συλλογη ‘’Ρωγμες των καιρων’’, υπάρχουν βέβαια και στίχοι με στοχαστικο και νοσταλγικο ύφος, γιατι παραπέμπουν στις παλιες καλες μέρες, αλλα και στα ωραία και γνήσια πράγματα που είχε την ευκαιρία και την χαρα να ζήσει κάποτε ο ποιητης και ο λαος-μας, και που τώρα ανεπανόρθωτα τα ισοπεδώνει ο χρόνος και αμείλικτα τα σαρώνει με το πέρασμά-της ητεχνολογία και η συνεχης εξέλιξή-της∙αλλα υπάρχουν και στίχοι που αποπνέουν αφόρητη πίκρα και πόνο γιατι, εμμέσως πλην σαφως, παραπέμπουν στην κυπριακη τραγωδία του 1974 («Απο τη χαίνουσα πληγη/στης πατρίδας-μου τον κόρφο/το αίμα κυλα ασταμάτητα», «Παράπλευρες απώλειες», σ. 20).
Ως εκ τούτου, και ανάλογα πάντοτε με τη θεματολογία-τους, άλλοι στίχοι του Άγι Χαραλαμπίδη καταλήγουν να είναι τρυφεροι και απαλοι, όπως το βελούδινο ύφασμα, και άλλοι σκληροι και τραχεις, όπως οι κάκτοι της ερήμου. Όμως, όποια μορφη, διάθεση ή χαρακτήρα και αν πάρουν αυτοι οι στίχοι, μέσω αυτωνο ποιητης αναζητα πάντοτε την αλήθεια και την αποκάλυψή-της, όσο ευχαρίστη ή δυσάρεστη και αν είναι αυτη η αλήθεια, αλλα επιδιώκει και την επικράτηση της δικαιοσύνης σε όλες τις εκφάνσεις της ανθρώπινης ζωης.
Αυτοι οι ζωντανοι και εύληπτοι στίχοι που διαβάζουμε στις «Ρωγμες των καιρων», όπως διαπιστώνω, είναι φτιαγμένοι απο λέξεις απλες και εύχρηστες, όμως με ιστορία και βαρυ εννοιολογικ οφορτίο μέσα-τους, που είναι πιστεύω υλικα αρκετα ανθεκτικα και δοκιμασμένα, απαραίτητα για κάθε δημιουργο, ειδικα για τον ποιητη, γι’ αυτο καιπαρέχουν την ευχέρεια τώρα καιστον Άγι Χαραλαμπίδη να υφαίνει ένα ποιητικο λόγο «ευθυ και δίκαιο», όπως θα έλεγε ο Οδυσσέας Ελύτης, αλλα και πλατη, πλούσιου και στέρεο, ικανο να μεταφέρει απάνω-του τις σκέψεις, τους στοχασμους και, προ πάντων, τα πανανθρώπινα μηνύματα που θέλει να μεταδώσει στους αναγνώστες-τους.
Στα θετικα πιστεύω της συλλογης είναι και η σωστη και λειτουργικη αξιοποίηση απο τον ποιητη των σημείων της στίξης, ιδιαίτερα της άνω τελείας, γεγονος που συμβάλει σημαντικα στη λείανση και μορφικη τελειοποίηση των στίχων-του και κυρίως βοηθάει στην ομαλη νοηματικη εκφορα-τους, γεγονος που ευεργετει τελικα και ολόκληρο τον ποιητικο λόγο-του.
Ο ποιητης, όπως σημείωσα και πιο πάνω, διακατέχεται απο αβάστακτη και διαβρωτικη αγωνία για πολλα αρνητικα πράγματα που συμβαίνουν ή, καλύτερα, που δεν λειτουργουν με ορθο τρόπο στην κοινωνία-μας. Αυτη η βασανιστικη αγωνία-του είναι εδραιωμένη και φαίνεται σε πάρα πολλους στίχους-του. Παρόλα αυτα ο ποιητης δεν χάνει τις ελπίδες-του. Κρατιέται γαντζωμένος γερα στην ελπίδα, όπως η χελώνα απάνω στο σκληρο και αμυντικο, σαν ασπίδα, κέλυφός-της, πιστεύοντας και προσδοκώντας σε καλύτερες μέρες, πράγμα που αναδύεται απο μία άλλη πλευρα, αθέατη, των στίχων-του. Ενδεικτικο είναι το ποίημα που τιτλοφορείται «Μια ευχη», που είναι το εναρκτήριο της συλλογης και το οποίο, κατα προέκταση, ρίχνει τη βαρια «σκια»-του στα επόμενα ποιήματα:
Ν’ ανοίξουμε βοήθα Κύριε,
παράθυρο στην ελπίδα∙
αφήνοντας τα χελιδόνια να πετάξουν
στην τελευταία πράξη της δικαιοσύνης.
Σελ. 16
Το ό,τι πιστεύει και ότι είναι παγιωμένος μέσα-του ο θρίαμος της ελπίδας φανερώνεται και απο τη συχνη επανάληψη της λέξης «ελπίδα» σε αρκετα ποιήματά-του όπως σ. 16, σ. 18 («μονάχα η μνήμη έμεινε/να τρέφει την ελπίδα»), σ.26, σ. 52, σ. 61 («Η σφαλισμένη πόρτα που αναζητει τρόπο/ μεσ’ απο τις χαραμάδες/να μπάσει την ελπίδα/ μέσα κι έξω»), σ.70 κ.ά.
Γι’ αυτο και πρώτιστα η ελπίδα, αλλα και η αγάπη, η δικαιοσύνη και η ελευθερία γίνονται η πυξίδα της ωραίας ποίησής-του και, κατ’ επέκταση, της ζωης-του και του αγώνα-του, αλλα, ταυτόχρονα, αυτα τα αγαθα, θέλει να είναι η πυξίδα της ζωης και του αγώνα όλων των συνανθρώπων-του, προσβλέποντας, όπως σημείωσα, πως κάποια μέρα θα στεφθει με απόλυτη επιτυχία ο αγώνας-του και πως θα επικρατήσει το δίκαιο στον τόπο-του και σε όλο τον κόσμο. Τέτοιοι στίχοι, με ελπιδοφόρα μηνύματα, είναι οι ακόλουθοι:
«Η άνοιξη ωστόσο,
ρίχνει τα κάστρα ένα – ένα του χειμώνα
το θαύμα υφαίνοντας με υπομονη και πείσμα∙
δεν σκιάζεται απ’ τ’ αστραπόβροντα∙
στην ώρα-της σκάει κεφάλι».
Σελ. 45
Πριν ολοκληρώσω το κείμενό-μου, αξίζει ν’ αναφέρω πως ο Άγις Χαραλαμπίδης ασχολείται απο τα νεανικα-του χρόνια με τη λογοτεχνία και κυρίως με την ποίηση που «είναι η ιδιαίτερή-του αδυναμία», όπως διαβάζουμε στο βιογραφικο-του. Μέχρι σήμερα όμως, έχει εκδώσει και κυκλοφορήσει μόνο τρεις ποιητικε ςσυλλογες. Εκτος απο τις «Ρωγμες των καιρων», έχει εκδώσει το 2010 τη συλλογη «Βηματισμοι», και το 2017 τη συλλογη «Δειλινες ανταύγειες», γεγονος που μάς δίνει το δικαίωμα να υποθέσουμε πως ο Άγις Χαραλαμπίδης είναι ένας ευαίσθητος και σοβαρος ποιητης,που μελετα πρώταπροσεκτικατο κάθε βήμα που πρέπει να κάνει μέσα στο καλλιτεχνικο χώρο που τάχθηκε να υπηρετήσει και μετα αφήνει το δημιούργημά-του στην δοκιμασία του αδέκαστου χρόνου και την κρίση του αναγνωστικου κοινου, νοιαζόμενος περισσότερο για τη σύλληψη της ουσίαςκαι την ανάδειξη της ποιότητας του αντικειμένου με το οποίο καταπιάνεται, και όχι να σκέφτεται διαρκωςτην καριέρα που πρέπει να κάνει μέσω της ποίησής-του. Γιατι, δυστυχως, οι περισσότεροι ποιητες σήμερα, προπάντων οι νέοι, και αυτο το λέω με αρκετη στενοχώρια, ίσως για να προβάλουν ένα ιδιαίτερο ποιητικοπρόσωπο και να ξεφύγουν απο την ανωνυμία, επιδιώκουν μετα μανίας να κάνουν ποιητικη καριέρα, κυρίως με την απόκτηση, όπως πιστεύουν, κάποιου«διεθνους» ποιητικου βραβείου, με αποτέλεσμα να μην γράφουν ποίηση!
*Ο συγγραφέας του κειμένου ακολουθει κανόνες του μονοτονικου συστήματος που εφάρμοσε ο αξέχαστος Αντώνης Μυστακίδης-Μεσεβρινος
