Γιάννης Σουλιώτης,”Παγκόσμια Ανθολογία Αυτοκτόνων Ποιητών”, υπό έκδοση, Εκδ. ΑΡΜΟΣ

ΦΥΛΛΑ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ : Η ΣΥΝ+ΠΤΩΣΗ

«Αφού ήσουν τόσο ευτυχισμένος
– όπως περιγράφεις-μʼ αυτή τη σχέση,
γιατί προχθές το πρωί αυτοκτόνησες;»

Μʼ αυτή τη φράση τελειώνει ένα από τα 14 διηγήματά του ο Γιάννης Ευσταθιάδης, στο τελευταίο του βιβλίο «ΜΑΥΡΟ ΕΚΛΕΚΤΟ».
Έτσι , και το τελειώνει …χωρίς απάντηση….
Γιατί η απάντηση είναι το ίδιο δύσκολη μʼ αυτή που θα θέλαμε να δώσουμε στο παρακάτω θέμα. Θέμα που έχει άμεση σχέση με την αυτοκτονία*, αλλά στην προκειμένη περίπτωση δεν είναι αυτή που μας ενδιαφέρει ετούτη τη στιγμή , αλλά το γεγονός της σύμπτωσης(;), του τυχαίου(;),του πεπρωμένου(;)…

VIRGINIA WOOLF

28 ΜΑΡΤΙΟΥ 1941

Ο ξαφνικός θάνατος της μητέρας της από γρίπη στα 13 της, και αυτός της αδελφής της Στέλλας δυο χρόνια αργότερα, επέφεραν μια πρώτη σειρά νευρικών κλονισμών. Ο θάνατος του πατέρα της (το 1904) προκάλεσε πιο ανησυχητική κατάρρευση και η Βιρτζίνια χρειάστηκε να μπει για λίγο σε κλινική. Οι κλονισμοί αυτοί και οι επόμενες επαναλαμβανόμενες καταθλιπτικές περίοδοί της οφείλονται, σύμφωνα με σύγχρονους μελετητές, και στη σεξουαλική κακοποίηση που αυτή και η αδερφή της Βανέσσα υπέστησαν από τους ετεροθαλείς αδελφούς τους Τζωρτζ και Τζέραλντ, πράγμα που και η ίδια μνημονεύει στα αυτοβιογραφικά δοκίμιά της. Σε όλη τη διάρκεια της ζωής της επηρεάστηκε από αυτή τη δραστική ταλάντευση διάθεσης. Αν κι αυτές οι επαναλαμβανόμενες διανοητικές διαταραχές είχαν πολλές επιπτώσεις στην κοινωνική ζωή της, οι λογοτεχνικές δυνατότητές της παρέμειναν άθικτες. Οι σύγχρονες διαγνωστικές τεχνικές έχουν οδηγήσει σε μεταθανάτια διάγνωση διπολικής διαταραχής, μια ασθένεια που χρωμάτισε την εργασία, τις σχέσεις και τη ζωή της και από φόβο να καταλήξει τρελή οδηγήθηκε τελικά στην αυτοκτονία στις 28 Μαρτίου του 1941.Φόρεσε το παλτό της, γέμισε τις τσέπες της με πέτρες και προχώρησε μέσα στον Ποταμό Ouse … Καθώς περπατούσε μέσα στο νερό, το ρεύμα την πήρε μαζί του. Οι αρχές την βρήκαν μερικές εβδομάδες αργότερα . Ήταν 59 ετών.

KARIN MARIA BOYE

24 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1941

Η Karin Maria Boye ήταν Σουηδή ποιήτρια και μυθιστοριογράφος. Γεννήθηκε στο Gothenburg, στις 26 Οκτωβρίου του 1900. Στα νεανικά της χρόνια είχε δημοσιεύσει ένα βιβλίο με ποιήματα ,για τα γενέθλια του παππού της, όπου τα θέματα ήσαν εκείνα που κυριάρχησαν αργότερα στην ποίηση της: η ζωή κι ο θάνατος, το αίσθημα της ύπαρξης και μια έντονη, σχεδόν μυστικιστική περιέργεια για τον ανθρώπινο πόνο. Στα 21 της άρχισε σπουδές των ελληνικών, βορείων γλωσσών και ιστορίας της λογοτεχνίας. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλα ,από το 1921- 1926 και έκανε την εμφάνιση της με την ποιητική συλλογή Moln (Σύννεφα).Το διήγημά της Kris (Κρίση) απεικονίζει τη θρησκευτική της κρίση και τις λεσβιακές σχέσεις. Σε εκείνα Merit vaknar( Το ξύπνημα της αξίας) και För lite(Για λίγο) εξερευνά τους ρόλους που παίζουν οι άνδρες και οι γυναίκες. Μεταξύ των ετών 1929 και 1932 η Boye παντρεύτηκε τον Leif Björck. Ο γάμος ήταν προφανώς μια φιλική ένωση. Το 1932,μετά τον χωρισμό από τον σύζυγό της ,είχε μια λεσβιακή σχέση με την Gunnel Bergström, που άφησε τον σύζυγό της, ποιητή Gunnar Ekelöf, για την Boye. Κατά τη διάρκεια της διαμονής της στο Βερολίνο το 1932-1933 γνώρισε την Margot Hanel, με την οποία έζησε το υπόλοιπο της ζωής της και αναφερόταν σε αυτή ως «η σύζυγός της».Η Boye αυτοκτόνησε στις 24 Απριλίου του 1941,καταπίνοντας υπνωτικά χάπια ,αφού έφυγε από το σπίτι της. Ήταν 41 ετών. Βρέθηκε, σύμφωνα με την έκθεση της αστυνομίας, πάνω σε ένα ογκόλιθο, σε ένα λόφο με θέα ακριβώς τη βόρεια Alingsås, κοντά στο Bolltorpsvägen, από γεωργό ο οποίος έκανε περίπατο. Ο ογκόλιθος είναι τώρα ένα πέτρινο μνημείο. Πέθανε στην κορυφή του θριάμβου της. Η Margot Hanel ,η σύντροφος της τα τελευταία οκτώ χρόνια, αυτοκτόνησε λίγο αργότερα. Όπως αναφέρεται ,η Boye «έβαλε τέλος στη ζωή της την ημέρα που τα γερμανικά στρατεύματα προέλαυναν στις Θερμοπύλες. Η εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα κλόνισε την πεποίθησή της στην αναγκαιότητα της ιστορικής αλληλουχίας την πίστη της στην έννοια της αδιαμφισβήτητης συνέχειας.»Πράγματι, την ημέρα εκείνη οι Γερμανοί νικούν τα αυστραλο-νεοζηλανδικά στρατεύματα στη Μάχη των Θερμοπυλών. Ο δρόμος προς την Αθήνα για τους Γερμανούς είναι ανοικτός.

.
ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΔΕΛΤΑ

27 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1941

Υπήρξε η σημαντικότερη ίσως γυναικεία φυσιογνωμία στις κρίσιμες για τον Ελληνισμό πρώτες δεκαετίες του 20ου αι. Βαθειά ευαίσθητη προσωπικότητα η Δέλτα δυσκολεύτηκε να ενταχθεί στις αυστηρές αρχές ανατροφής της οικογενείας της, ενώ ο γάμος της με τον Στέφανο Δέλτα είναι αποφασισμένος από τον πατέρα της για καθαρά οικονομικούς λόγους. Η φλογερή σχέση που ανέπτυξε με τον Ίωνα Δραγούμη για πολλά χρόνια και η αδυναμία της να αφήσει την οικογένεια της, χαρακτηριζόμενη από μια βαθιά αίσθηση καθήκοντος που έτρεφε, την οδηγούν στην εξομολόγηση του πάθους της για τον Δραγούμη στον άντρα της, αλλά και σε δυο απόπειρες αυτοκτονίας. Όταν ο Δραγούμης συνδέεται με την Μαρίκα Κοτοπούλη, η Δέλτα θα φορέσει μαύρα μέχρι το τέλος της ζωή της, αφήνοντας πίσω της χιλιάδες χειρόγραφες σελίδες που περιέγραφαν την σχέση τους. Την Άνοιξη ,στις 27 Απριλίου του 1941, όταν τα Γερμανικά στρατεύματα έμπαιναν στην Αθήνα, και στην Ακρόπολη υψώνεται η γερμανική σημαία,
η Δέλτα αυτοκτόνησε ,παίρνοντας δηλητήριο ,στο σπίτι της στην Κηφισιά. Πέθανε πέντε μέρες αργότερα. Ήταν 67 ετών Στον τάφο της χαράχτηκε η λέξη ΣΙΩΠΗ.

MARINA TSEVETAEVA

31 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1941

Το 1917 έζησε τη Ρώσικη επανάσταση, ενώ ο άντρας της πολεμούσε ενάντια στους Μπολσεβίκους. Έζησε μέσα στην Επανάσταση και έγραψε γιʼ αυτήν καθώς και για την πείνα που ακολούθησε. Σε μια προσπάθεια να σώσει την κόρη της από την πείνα την έβαλε σε ένα κρατικό ορφανοτροφείο το 1919, όπου τελικά την έχασε από ασιτία το 1920. Το 1922 έφυγε για το Βερολίνο και την Πράγα και το 1925 πήγε με την οικογένειά της στο Παρίσι, όπου έμεινε για 14 χρόνια, ζώντας σε μια μεγάλη φτώχεια. Το 1939 γύρισε στη Ρωσία, όπου το περιβάλλον ήταν ιδιαίτερα εχθρικό.
Έζησε μια έντονη ερωτική ζωή δημιουργώντας σχέσεις τόσο με άνδρες(Οσίπ Μαντελστάμ, Κονσταντίν Ρότζεβιτς, Γιούρι Ζαβάντσκι..), όσο και με γυναίκες(Άννα Αχμάτοβα, Σόνια Χολιντέη…).Ο σύζυγός της Sergei Efron εκτελέσθηκε. Το 1941 εξορίσθηκε στη Γελαμπούγκα, όπου και αυτοκτόνησε, στις 31 Αυγούστου ,την ημέρα που έμπαιναν οι Γερμανοί στη Μόσχα. Ήταν 49 ετών

ΠΑΥΛΟΣ ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΣ

6 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1990

Ο Παύλος Σιδηρόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα(Κυψέλη) στις 27 Ιουλίου του 1948 από ευκατάστατη οικογένεια. Ήταν Έλληνας στιχουργός, συνθέτης, τραγουδιστής και ηθοποιός. Θεωρείται ως ένας από τους σημαντικότερους εκπρόσωπους της ελληνικής ροκ μουσικής σκηνής .. Το φθινόπωρο του 1979, όταν ήταν 31 ετών, ξεκίνησε η σχέση του με την ηρωίνη .Στις αρχές της δεκαετίας του ʽ80, η υγεία του είχε ήδη αρχίσει να κλονίζεται, λόγω της χρήσης ναρκωτικών Το καλοκαίρι του 1990 άρχισε να παραλύει το αριστερό του χέρι. Οι γιατροί υπέθεταν πρόβλημα στα αγγεία, αλλά κανείς δεν ήξερε τι ακριβώς είχε. Αυτή η ιστορία και ο θάνατος της μητέρας του λίγους μήνες πριν, τον έκαναν ψυχολογικό ράκος. Το απόγευμα όμως της 6ης Δεκεμβρίου του 1990, ο Παύλος Σιδηρόπουλος πεθαίνει από ανακοπή καρδιάς λόγω υπερβολικής δόσης ηρωίνης στο σπίτι μιας φίλης του στο Νέο Κόσμο. .Ήταν 42 ετών.

REINALDO ARENAS

7 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1990

Ο Reinaldo Arenas ήταν ένας Κουβανός ποιητής, μυθιστοριογράφος και συγγραφέας θεατρικών έργων, ο οποίος γεννήθηκε στο Oriente, της Κούβας στις 16 Ιουλίου του 1943. Παρόλη τη συμπάθεια του για τον Fidel Castro και την επανάσταση του 1959,ο Arenas μεγάλωσε ασκώντας κριτική και στη συνέχεια επαναστάτησε εναντίον της κουβανικής κυβέρνησης. Καταδιωκόμενος από τον Fidel Castro μετανάστευσε στις Η.Π.Α . Τα εξαιρετικά του μυθιστορήματα περιγράφονται συχνά ως αντισυμβατικά για τις σκοτεινές τους αποχρώσεις. Η αυτοβιογραφία του Before Night Falls (Πριν η Νύχτα Πέσει) έγινε φιλμ το 2000,με πρωταγωνιστή τον Javier Bardem παίζοντας τον Arenas. Το 1987, ο Arenas διαγνώστηκε με AIDS, αλλά συνέχισε να γράφει και να μιλάει ανοιχτά ενάντια στην κουβανική κυβέρνηση. Στις 7 Δεκεμβρίου του 1990,μια μέρα ακριβώς μετά τον Παύλο Σιδηρόπουλο, αυτοκτόνησε, στη Νέα Υόρκη, από υπερ-δοσολογία φαρμάκων και αλκοόλ. Ήταν 47 ετών. . Σε μια επιστολή αυτοκτονίας γραμμένη για δημοσίευση ο Arenas έγραψε:
«Λόγω εύθραυστης κατάστασης της υγείας μου και την τρομερή κατάθλιψη που μου προκαλεί να μην είμαι σε θέση να συνεχίζω να γράφω και να αγωνίζομαι για την ελευθερία της Κούβας, τελειώνω τη ζωή μου. . . . Θέλω να ενθαρρύνω το λαό της Κούβας στο εξωτερικό, καθώς και στο νησί να συνεχίσουν να αγωνίζονται για την ελευθερία. . . Η Κούβα θα είναι ελεύθερη. Εγώ ήδη είμαι.»

Η ΣΥΝ+ΠΤΩΣΗ

Όπως παρατηρούμε , το 1941, σε διάστημα μόλις πέντε μηνών, βάζουν τέλος στη ζωή τους ,αυτοκτονώντας ,τέσσερεις γυναίκες λογοτέχνες διαφορετικών εθνικοτήτων. Οι δυο από αυτές με διαφορά μόνο τριών ημερών. Και τρεις από αυτές ,την ημέρα ακριβώς που ο Γερμανικός στρατός καταλάμβανε τις χώρες τους ή την χώρα ιδιαίτερης αγάπης τους.
Στις τελευταίες δυο περιπτώσεις ανδρών καλλιτεχνών η διαφορά θανάτου, από αυτοκτονία ,μεταξύ τους είναι, δια της βίας, μία ημέρα.
Πώς θα μπορούσε κανείς να περιγράψει αυτό το τόσο αξιοπρόσεκτο γεγονός;…
Σύμπτωση…μοιραίο…πεπρωμένο;…
Τα λεξικά δίνουν τις εξής έννοιες γιʼ αυτές τις λέξεις:
Σύμπτωση :η τυχαία και ταυτόχρονη εμφάνιση δύο ή περισσοτέρων γεγονότων ή φαινομένων .
Τυχαίο*:που συμβαίνει ως αποτέλεσμα της τύχης
Αμέσως ,βέβαια ,αντηχεί στʼ αυτιά μας η γνωστή επωδός: «Τίποτα δεν είναι τυχαίο».
Το πεπρωμένο, σύμφωνα με το Κοράνιο είναι όχι μόνο το τέρμα της ζωής κάθε ανθρώπου, αλλά και του ότι κάθε έθνος έχει το τέλος του, ενώ οι άνθρωποι δεν μπορούν να το αναχαιτίσουν
Οι αρχαίοι μας πρόγονοι συνήθιζαν να λένε και γιʼ αυτή την περίπτωση : «Το πεπρωμένο φυγείν αδύνατον»… Είναι δυνατόν;
Σε γενικές γραμμές και το τυχαίο, και το μοιραίο και το πεπρωμένο, χρησιμοποιούνται με την ίδια σχεδόν σημασία. Για κάτι δηλ. που συμβαίνει σε ένα άτομο ανεξάρτητα από αυτό. Αλλά ποιος νόμος διέπει γεγονότα μεμονωμένα ή ομαδικά, όπως είναι η περίπτωση μας ; Και ποια η διαφορά μεταξύ σύμπτωσης και τυχαίου γεγονότος;
Ο Carl Young δεν πιστεύει ότι τέτοιου είδους συμβάντα είναι τυχαία. Γιʼ αυτό και δημιούργησε την έννοια της συγχρονικότητας ώστε να εξηγήσει τις “συμπτώσεις που έχουν νόημα”. Περιγράφει τη συγχρονικότητα σαν μια αρχή χωρίς αιτία που συνδέει γεγονότα που έχουν παρόμοιο νόημα, με τη σύμπτωση τους στο χρόνο. Και εξηγεί αυτό το φαινόμενο, υποστηρίζοντας ότι αυτό αντιπροσωπεύει μια θετική σύνδεση και μια πύλη προς τα μυστήρια του σύμπαντος. Δηλ. στην προκειμένη περίπτωση αυτά τα φαινόμενα ,μένουν αλώβητα από το τυχαίο, το μοιραίο και το πεπρωμένο. Υπάρχει ,βέβαια, ένα κοινό στοιχείο, τουλάχιστον, για τις τρεις που θα μπορούσε ίσως να εξηγήσει την αυτοκτονία τους: η αγάπη για μια χώρα ,που σκλαβωμένη δεν θα μπορούσαν ποτέ να ζήσουν. Κι αυτή ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι!…Αλλά για τα άλλα1…Τότε ,δεν μένει παρά να τα εξηγήσουμε με την Πλατωνική θεωρία. Πράγματι, υπάρχει κάτι, ένας δαίμονας, όπως ο Έρωτας, με την Πλατωνική έννοια του όρου, αφού βέβαια «καθετί δαιμονικό βρίσκεται μεταξύ θεού και θνητού», που κάνει τον ή την αυτόχειρα να νιώθει μια στιγμή «έξω φρενών» και την στιγμή εκείνη να διαπράττει το «αδιανόητο» ,για άλλους, εγχείρημα του.
Ίσως, ίσως να είναι αυτή η εκδοχή που ανοίγει την «πύλη προς τα μυστήρια του σύμπαντος» και δίνει την απάντηση και στο αρχικό μας ερώτημα.

Αυτός είναι και ο ορισμός του πεπρωμένου. Κάτι που θα συμβεί σʼ ένα άτομο, ανεξάρτητα από τη θέλησή του και που υπακούει σε νόμους πέρα από το εγώ, τουλάχιστον όπως το προσδιορίζουμε σʼ αυτό τον κόσμο. υτά τα γεγονότα, που συμβαίνουν σε μεγάλους αριθμούς αλλά ουσιαστικά παρουσιάζουν μια ομοιότητα, Δεν υπάρχει λόγος, όμως, νʼ ανησυχήσουμε, γιατί η ζωή, ο θεός, ή όποιος εσείς διαλέγετε τέλος πάντων, είναι αρκετά επιεικής και μας δίνει δεκάδες τυχαία γεγονότα για να αντιληφθούμε και να επανορθώσουμε. Απλά θα πρέπει να έχουμε τα μάτια ανοικτά και σβήνοντας τις λέξεις σύμπτωση και συμπτωματικά, να καταφέρνουμε να δίνουμε τη σωστή ερμηνεία σε συμβάντα που πάντα, μα πάντα, έχουν κάποιο ειδικό χαρακτηριστικό Ο ευκολότερος τρόπος για να το πετύχει κάποιος, είναι να σβήσει από το μυαλό του τη λέξη σύμπτωση και τα παράγωγά της, γιατί δεν υπάρχουν συμπτώσεις αλλά μόνο τυχαία γεγονότα με την έννοια που σας προανέφερα Με δυο λόγια, χωρίς όμως να αγνοήσουμε τα όσα προαναφέρθηκαν, το τυχαίο συμβάν είναι μια ευκαιρία, το μοιραίο είναι το γεγονός που λειτουργεί σαν αποφασιστικός εξαναγκασμός σε μια τελική πράξη και λήψη απόφασης. Το πεπρωμένο είναι αυτό το οποίο θα επακολουθήσει, το αναπόφευκτο, με την έννοια της λήξης μιας υπαρξιακής στάσης και τη γέννηση μιας άλλης ή απλά του τερματισμού μιας ζωής, επειδή δεν ήμασταν ακόμη έτοιμοι να υλοποιήσουμε την αναγκαία αλλαγή..

Από την άλλη, μπορεί να πείτε ότι η πιθανότητα να συμβεί κάτι είναι μια στο εκατομμύριο. Τέτοιες πιθανότητες ίσως να σας φαντάζουν τόσο μεγάλες ώστε να μπορείτε να αποκλείσετε τη σύμπτωση και την τυχαιότητα.
Η έννοια της πιθανότητας είναι αρκετά φευγαλέα και ασαφής αν και όλοι πάνω κάτω ξέρουμε διασθητικά τι είναι
Ο Carl Jung, όπως και πολλοί άνθρωποι που έχουν βιώσει περίεργες συμπτώσεις γεγονότων, δεν πιστεύουν πως τέτοια συμβάντα είναι τυχαία. Δημιούργησε την έννοια της συγχρονικότητας ώστε να εξηγήσει τις “συμπτώσεις που έχουν νόημα”. Περιγράφει τη συγχρονικότητα σαν μια αναιτιώδη αρχή που συνδέει γεγονότα που έχουν παρόμοιο νόημα, με τη σύμπτωση τους στο χρόνο. πολύ πιθανό οι περισσότεροι από μας να βιώσουμε κάποιες συμπτώσεις που φαίνεται να έχουν νόημα. Οι συμπτώσεις είναι προβλέψιμες και είμαστε εμείς που τους δίνουμε κάποιο νόημα. Γιατί; Είναι πεπεισμένος ότι υπάρχει κάποιο κρυφό, νουμερολογικό μήνυμα στα γεγονότα που συνέβησαν εκείνη τη μέρα. αντιπροσωπεύει μια θετική σύνδεση και μια πύλη προς τα μυστήρια του σύμπαντος, και παραπέρα”.

*Τυχαίο** ήταν ναός στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, αφιερωμένος στην θεά Τύχη.

*Γιάννης Σουλιώτης , «Παγκόσμια Ανθολογία Αυτοκτόνων Ποιητών» (6ος π.Χ.αιώνας-2014), υπό έκδοση.Εκδ.ΑΡΜΟΣ.