Cavafy, Erotica/Amores (Latine vertit: Anghelika Heliopoulou)/ Καβάφης Ερωτικά ποιήματα (μετφρ. στα λατινικά: Αγγελική Ηλιοπούλου)

`

Ο Γιάννης Τσαρούχης διαβάζει ποιήματα του Καβάφη, ακούστε ΕΔΩ

`

*

ΕΠΟΣ ΚΑΡΔΙΑΣ
(1886)

Μετά σοῦ τὸ πᾶν, νομίζω, προσηνὲς μὲ μειδιᾶ,
στὸν καθρέπτη τῶν ΄ματιῶν σου τὴν χαρὰν ἀντανακλᾶ.
Στάσου φῶς μου καὶ ἀκόμη δεν σὲ εἶπα τὰ μισὰ
ἀπ΄ἐκεῖνα ποὺ πιέζουν τὴν ἐρῶσαν μου καρδιὰ
καὶ στὰ χείλη μου ὁρμοῦνε μὲ μιὰ μόνη σου ΄ματιὰ.
Μὴ μὲ ὁμιλεῖς ἂν θέλης, μὴ μὲ πεῖς γοητευτικὰ
λόγια ἀγάπης καὶ λατρείας. Φθάνει νἆσαι ἐδῶ κοντά,
νὰ σὲ λέγω πὼς σὲ θέλω, νὰ σʼἐγγίζω, τὴν δροσιὰ
τοῦ πρωϊοῦ ποὺ ἀναπνέεις νʼ ἀναπνέω, κι ἂν καὶ αὐτὰ
ὑπερβολικὰ τὰ βρίσκῃς νὰ σὲ βλέπω μοναχά!

*

CORDIS CARMEN
(MDCCCLXXXVI)

Omnia tecum, puto, mihi surridere grata
oculorum in speculo tuorum gaudium reflectere.
Lux sta mea, dimidia non tibi adhuc dixi
eorum quae cor opprimunt meum aestuosum
ac uno solo aspectu tuo ad labra impetunt mea.
Ne si velis locutus mihi sis, ne mihi verba
amoris adorationisque illecebrosa dixeris. Satis est prope te esse,
tibi me dicere te cupere, te contingere,
rorem me mane respirare quem respiras,
et si haec nimia tibi videantur te solum me conspicere!

`

***

ΕΠΙΘΥΜΙΕΣ
(1904)

Σὰν σώματα ὡραῖα νεκρῶν ποὺ δὲν ἐγέρασαν

καὶ τἄκλεισαν, μὲ δάκρυα, σὲ μαυσωλεῖο λαμπρό,

μὲ ρόδα στὸ κεφάλι καὶ στὰ πόδια γιασεμιὰ –

ἒτσ ʼ ἡ ἐπιθυμίες μοιάζουν ποὺ ἐπέρασαν

χωρὶς νὰ ἐκπληρωθοῦν∙ χωρὶς ν ʼ ἀξιωθεῖ καμιὰ

τῆς ἡδονῆς μιὰ νύχτα, ἢ ἕνα πρωῒ της φεγγερό.

*

CUPIDITATES
(MCMIV)

Quasi mortuorum qui non ad senectutem pervenerunt corpora pulchra, eaque cum lacrimis in sepulcro illustri,
rosis capite jasminisque pedibus clauserunt –
ita similes sunt cupiditates quae inexpletae
praeterierunt; quarum nulla voluptatis nocte
una dignata est, vel mane uno luminoso.
`

***

Ο ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ ΤΟΥ 1903
(1904)

Τουλάχιστον μὲ πλάναις ἂς γελιοῦμαι τώρα.
τὴν ἄδεια τὴν ζωή μου νὰ μὴ νοιώθω.

Καὶ ἤμουνα τόσαις φοραὶς τόσο κοντά.
Καὶ πῶς παρέλυσα, καὶ πῶς δειλίασα∙
γιατὶ νὰ μείνω μὲ κλειστὰ τὰ χείλη∙
καὶ μέσα μου νὰ κλαίῃ ἡ ἄδειά μου ζωή,
καὶ νὰ μαυροφοροῦν ἡ ἐπιθυμίαις μου.

Τόσαις φοραὶς τόσο κοντὰ νὰ εἶμαι
στὰ μάτια, καὶ στὰ χείλη τὰ ἐρωτικά,
στ ʼ ὀνειρεμένο, τὸ ἀγαπημένο σῶμα.
Τόσαις φοραὶς τόσο κοντὰ νὰ εἶμαι.

*

SEPTEMBER ANNI MILLESIMI NONGENTESIMI TERTII
(MCMIV)

Erroribus nunc minimum decipiar
ne vitam inanem meam sentiam.

Et tam prope totiens fui.
Quam pavi, quam formidavique.
cur ore obturato stem.
et intra me vita inanis mea fleat,
cupiditates atque lugeant.

Oculis totiens, labrisque amatoriis
corpori eximio, amato,
tam prope sim.
Tam prope totiens sim.

`

***

Ο ΔΕΚΕΜΒΡΗΣ ΤΟΥ 1903
(1904)

Κιʼ άν γιὰ τὸν ἐρωτά μου δὲν μπορῶ νά πῶ –
ἂν δὲν μιλῶ γιὰ τὰ μαλλιὰ σου, γιὰ τὰ χείλη, γιὰ τὰ μάτια∙
ὅμως τὸ πρόσωπό σου ποὺ κρατῶ μὲς στὴν ψυχή μου,
ὁ ἦχος τῆς φωνῆς σου ποὺ κρατῶ μὲς στὸ μυαλό μου,
ἡ μέραις τοῦ Σεπτέμβρη ποὺ ἀνατέλλουν στὰ ὀνειρά μου,
ταὶς λέξεις καὶ ταὶς φράσεις μου πλάττουν καὶ χρωματίζουν
εἰς ὅποιο θέμα κιʼἄν περνῶ, ὁποίαν ἰδέα κιʼ ἄν λέγω.

*

DECEMBER ANNI MILLESIMI NONGENTESIMI TERTII (MCMIV)

Et si de amore meo dicere non possum –
si de crinibus tuis, de labris, de oculis non loquor;
vultus tamen tuus quem in animo teneo,
vocis tuae sonus quem in mente teneo,
dies Septembris qui in somnia mea oriuntur,
verba dictionesque meas fingunt atque colorant
ad qualemcumque rem transeam, qualecumque dicam.

~

***

ΕΡΩΤΟΣ ΑΚΟΥΣΜΑ
(1911)

Στοῦ δυνατοῦ ἔρωτος τὸ ἄκουσμα τρέμε καὶ συγκινήσου
σὰν αἰσθητής. Ὅμως, εὐτυχισμένος,
θυμήσου πόσα ἡ φαντασία σου σ΄ἔπλασσεν∙ αὐτὰ
πρῶτα∙ κ΄ἔπειτα τ΄ἄλλα – πιὸ μικρά – ποὺ στὴν ζωὴ σου
ἐπέρασες κι΄ἀπόλαυσες, τ΄ἀληθινότερα κι΄ἁπτά. –
Ἀπὸ τοὺς τέτοιους ἔρωτες δὲν ἤσουν στερημένος.

*

AMORIS AUDITIO
(MCMXI)

In amoris vehementis auditione treme commovereque
sicut aestheta. Sed, felix,
memento quanta imaginatio tua tibi finxerit; haec
primum; deinde quoque alia – minora – quae in vita tua
peregisti quibusque fruitus es, veriora tactaque. –
Huiusmodi amoribus privatus non eras.
`

***

ΕΠΕΣΤΡΕΦΕ
(1912)

Ἐπέστρεφε συχνὰ καὶ παῖρνε με,
ἀγαπημένη αἴσθησις ἐπέστρεφε καὶ παῖρνε με –
ὅταν ξυπνᾶ τοῦ σώματος ἡ μνήμη,
κʼ ἐπιθυμία παληὰ ξαναπερνᾶ στὸ αἷμα∙
ὅταν τὰ χείλη καὶ τὸ δέρμα ἐνθυμοῦνται,
κ ʼαἰσθάνονται τὰ χέρια σὰν ν ʼ ἀγγίζουν πάλι.

Ἐπέστρεφε συχνὰ καὶ παῖρνε με τὴν νύχτα,
ὅταν τὰ χείλη καὶ τὸ δέρμα ἐνθυμοῦνται…

*

REDI
(MCMXII)

Redi saepe et me cape,
sensus dilecte redi capeque me –
cum corporis memoria expergiscitur,
et cupiditas pristina sanguinem iterum transit;
cum labra pellisque meminerunt,
et manus quasi iterum tangerent sentiunt.

Redi saepe et nocte cape me,
cum labra pellisque meminerunt…

`

***

ΕΠΗΓΑ
(1913)

Δὲν ἐδεσμεύθηκα. Τελείως ἀφέθηκα κ΄ἐπῆγα.
Στες ἀπολαύσεις, ποὺ μισὸ πραγματικές,
μισὸ γυρνάμενες μὲς στὸ μυαλό μου ἦσαν,
ἐπῆγα μὲς στὴν φωτισμένη νύχτα.
Κ΄ἤπια ἀπὸ δυνατὰ κρασιά, καθὼς
ποὺ πίνουν οἱ ἀνδρεῖοι τῆς ἡδονῆς.

*

IVI
(MCMXIII)

Non me continui. Omnino laxus ivi.
Ad fructus voluptatum, qui semiveri,
semiversi in mente mea erant,
illuminatam inter noctem ivi.
Bibique de vinis fortibus, ut
bibunt fortes voluptatis.

`

***

ΕΤΣΙ ΠΟΛΥ ΑΤΕΝΙΣΑ
(1917)

Τὴν ἐμορφιὰ ἔτσι πολὺ ἀτένισα,
ποὺ πλήρης εἶναι αὐτῆς ἡ ὅρασίς μου.

Γραμμὲς τοῦ σώματος. Κόκκινα χείλη. Μέλη ἡδονικά.
Μαλλιὰ σὰν ἀπὸ ἀγάλματα ἑλληνικὰ παρμένα∙
Πάντα ἔμορφα κι ἀχτένιστα σὰν εἶναι,
καὶ πέφτουν, λίγο, ἐπάνω στ ʼάσπρα μέτωπα.
Πρόσωπα τῆς ἀγάπης, ὅπως τἄθελεν
ἡ ποίησίς μου… μὲς στὲς νύχτες τῆς νεότητός μου,
μέσα στὲς νύχτες μου κρυφά, συναντημένα…

*

TAM CONTUITUS SUM
(MCMXVII)

Formam tam contuitus sum,
ut plena ea visus meus sit.

Lineamenta corporis. Labra rubra. Artus voluptarii.
Crines quasi de statuis Graecis excepti;
Semper pulchri atque impexi
sunt et supra, paulum, frontes albas cadunt.
Vultus amoris, sicut eos
poesis mea volebat… in noctibus adolescentiae meae,
in noctibus meis occulte, occursati…

`

***

ΘΥΜΗΣΟΥ ΣΩΜΑ
(1917)

Σῶμα, θυμήσου ὄχι μόνο τὸ πόσο ἀγαπήθηκες,
ὄχι μονάχα τὰ κρεββάτια ὅπου πλάγιασες,
ἀλλὰ κ΄ἐκεῖνες τὲς ἐπιθυμίες ποὺ γιὰ σένα
γυάλιζαν μὲς στὰ μάτια φανερά,
κ΄ἐτρέμανε μὲς στὴν φωνὴ – καὶ κάποιο
τυχαῖον ἐμπόδιο τὲς ματαίωσε.
Τώρα ποὺ εἶναι ὅλα πιὰ μέσα στὸ παρελθόν,
μοιάζει σχεδὸν καὶ στὲς ἐπιθυμίες
ἐκεῖνες σὰν νὰ δόθηκες – πῶς γυάλιζαν,
θυμήσου, μὲς στὰ μάτια ποὺ σὲ κύτταζαν
πῶς ἔτρεμαν μὲς στὴν φωνή, γιὰ σέ, θυμήσου, σῶμα.

*

MEMENTO CORPUS
(MCMXVII)

Corpus, memento non solum quantum amatum sis,
non solum toros ubi membra tetenderis,
sed etiam cupiditates illas quae tibi
aperte in oculis fulgebant,
tremebantque in voce – et aliquid
impedimentum fortuitum vanas eas reddidit.
Nunc omnibus iam in tempore exeunte iacitis,
videtur fere cupiditatibus etiam
illis te datum esse – quam fulserint
memento, in oculis qui te adspiciebant
quam tremuerint in voce, tibi, memento, corpus.

`

***

Ο ΔΕΜΕΝΟΣ ΩΜΟΣ
(1919)

Εἶπε ποὺ χτύπησε σὲ τοῖχον ἢ ποὺ ἔπεσε.
Μὰ πιθανὸν ἡ αἰτία νἆταν ἄλλη
τοῦ πληγωμένου καὶ δεμένου ὤμου.

Μὲ μιὰ κόμματι βίαιη κίνησιν,
ἀπ ʼ ἕνα ῥάφι γιὰ νὰ καταιβάσει κάτι
φωτογραφίες ποὺ ἤθελε νὰ δεῖ ἀπὸ κοντά,
λύθηκεν ὁ ἐπίδεσμος κʼἔτρεξε λίγο αἷμα.

Ξανάδεσα τὸν ὦμο, καὶ στὸ δέσιμο
ἀργοῦσα κάπως∙ γιατὶ δὲν πονοῦσε,
καὶ μ ʼἄρεζε νὰ βλέπω τὸ αἷμα. Πρᾶγμα
τοῦ ἔρωτός μου τὸ αἷμα ἐκεῖνο ἦταν.

Σὰν ἔφυγε ηὗρα στὴν καρέγλα ἐμπρός,
ἕνα κουρέλλι ματωμένο, ἀπʼ τὰ πανιά,
κουρέλλι ποὺ ἔμοιαζε γιὰ τὰ σκουπίδια κατ ʼεὐθείαν∙
καί ποὺ στὰ χείλη μου τὸ πήρα ἐγώ,
καί ποὺ τὸ φύλαξα ὥρα πολλὴ –
τὸ αἷμα τοῦ ἔρωτος στὰ χείλη μου ἐπάνω.

*

HUMERUS FASCIATUS
(MCMXIX)

In pariete se vulneratum esse vel se cecidisse dixit.
Humeri tamen vulnerati fasciatique
causa alia fortasse esset.

Aliqua paulatim motione festina,
ut photographias aliquas, quas e propinquo se videre volebat, armario aliquo ad parietem posito deponeret,
fascia dissoluta est cruorque paucus fluxit.

Humerum iterum fasciavi, ac in fasciando
paulatim tardabam; quia dolore non afficiebat
et quia mihi libebat cruorem me videre. Cruor
ille amoris mei res erat.

Cum primum abiit, pannum textilium
ante sedile inveni qui cruentus erat
et quasi qui statim mihi reiciendus esset.
quem in labris meis posui,
quem horam multam tenui –
amoris cruor labra mea supra.

`

***

ΕΚΟΜΙΣΑ ΕΙΣ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ
(1921)

Κάθομαι καὶ ρεμβάζω. Ἐπιθυμίες κ΄αἰσθήσεις
ἐκόμισα εἰς τὴν Τέχνην – κάτι μισοειδωμένα,
πρόσωπα ἢ γραμμὲς∙ ἐρώτων ἀτελῶν
κάτι ἀβέβαιες μνῆμες. Ἂς ἀφεθῶ σ΄αὐτήν.
Ξέρει νὰ σχηματίσει Μορφὴν τῆς Καλλονῆς∙
σχεδὸν ἀνεπαισθήτως τὸν βίον συμπληροῦσα,
συνδυάζουσα ἐντυπώσεις, συνδυάζουσα τὲς μέρες.

*

IN ARTE PORTAVI
(MCMXXI)

Me sedeo et vagor. Cupiditates sensusque
in Arte portavi – semivisos paucos,
vultus vel lineamenta; amorum imperfectorum
memorias paucas incertas. Laxer in ea.
Scit fingere Speciem Formositatis;
fere citra sensum vitam complens,
impressiones componens, dies componens.

*****************

Τα ποιήματα (εκτός των «Ερώτος άκουσμα», «Επήγα», «Θυμήσου σώμα», «Εκόμισα εις την τέχνη» τα οποία δημοσιεύονται για ΠΡΩΤΗ φορά) εμπεριέχονται στην έκδοση: «Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗ, AMORES: Ερωτικά ποιήματα του Καβάφη. Ελληνικά και Λατινικά» του Ελληνικού Λογοτεχνικού Και Ιστορικού Αρχείου, Αθήνα 2004.

*******************

`

ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΙΑΣ

`

Επέλεξα ερωτικά ποιήματα του Καβάφη για την υλοποίηση της ιδέας να μεταφραστεί νεοελληνική ποίηση στα Λατινικά. Δεν απομένει παρά η ανάγνωσή τους σε δίστηλο κείμενο, ώστε να μπορεί κανείς να τα παρακολουθήσει και στις δύο γλώσσες ταυτόχρονα, στα Ελληνικά και στα Λατινικά.
Σχετικά, τέλος, με τη γλώσσα στην οποία έχουν μεταφραστεί τα ποιήματα, οφείλω να της αποδώσω κατά κάποιον τρόπο τον όρο νεολατινική. Ή καλύτερα, είναι περισσότερο η γλώσσα που «κατασκευάζει» κάποιος σήμερα, έχοντας βέβαια ήδη ολισθήσει στα φυλλώματα κλασικών και μεταγενέστερων λατινικών κειμένων. Προκύπτει επομένως ως αντανάκλαση της ενιαίας αίσθησης και εικόνας που έχει η Λατινική για εκείνον, διότι ακόμα και «κατασκευασμένη», δεν χάνει την αρχική και βασική της ιδιοσυστασία.

Στη «συνάντησή» τους, λοιπόν, νεοελληνικός ποιητικός λόγος και Λατινική γλώσσα, απαρτίζουν στην ηρακλείτεια σύνθεσή τους ένα μείγμα αλχημιστικό, ένα πνευματικό ελιξήριο δοσμένο με οίστρο.

.

*******

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Η Αγγελική Ηλιοπούλου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1975. Σπούδασε Φιλοσοφία και Ιστορία της Επιστήμης & Κλασική Φιλολογία. Λατινική, επίσης, Φιλολογία σε  μεταπτυχιακό επίπεδο. Διδάσκει σε Πανεπιστημιακά φροντιστήρια Αρχαία Ελληνικά και Λατινικά, ενώ παράλληλα ασχολείται επαγγελματικά με μεταγραφές ελληνικών Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών χειρογράφων. Το 2004 μετέφρασε στα Λατινικά ερωτικά ποιήματα του Κ. Π. Καβάφη που εκδόθηκαν από το Ε.Λ.Ι.Α. Σε λίγο καιρό πρόκειται να κυκλοφορήσει από τη Σειρά Ποιείν – Εκδόσεις Μετρονόμος η πρώτη της ποιητική συλλογή,  «Τηλέμαχος» που  συνιστά επιλογή ποιημάτων γραμμένων την περίοδο 1997 – 2013.